EsekielKapittel 18

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

Herrens ord kom til meg:

וַיְהִ֥י דְבַר־יְהוָ֖ה אֵלַ֥י לֵאמֹֽר׃ ‬

Kva meiner de med å bruka dette ordtaket om Israels land: «Fedrane et sure druer, og tennene til borna blir dauve»?

מַה־לָּכֶ֗ם אַתֶּם֙ מֹֽשְׁלִים֙ אֶת־הַמָּשָׁ֣ל הַזֶּ֔ה עַל־אַדְמַ֥ת יִשְׂרָאֵ֖ל לֵאמֹ֑ר אָבוֹת֙ יֹ֣אכְלוּ בֹ֔סֶר וְשִׁנֵּ֥י הַבָּנִ֖ים תִּקְהֶֽינָה׃ ‬

Så sant eg lever, seier Herren Gud: De skal ikkje lenger bruka dette ordtaket i Israel.

חַי־אָ֕נִי נְאֻ֖ם אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה אִם־יִֽהְיֶ֨ה לָכֶ֜ם ע֗וֹד מְשֹׁ֛ל הַמָּשָׁ֥ל הַזֶּ֖ה בְּיִשְׂרָאֵֽל׃ ‬

Sjå, alle sjeler høyrer meg til. Både farens sjel og sonens sjel høyrer meg til. Den som syndar, han skal døy.

הֵ֤ן כָּל־הַנְּפָשׁוֹת֙ לִ֣י הֵ֔נָּה כְּנֶ֧פֶשׁ הָאָ֛ב וּכְנֶ֥פֶשׁ הַבֵּ֖ן לִי־הֵ֑נָּה הַנֶּ֥פֶשׁ הַחֹטֵ֖את הִ֥יא תָמֽוּת׃ ס ‬

Når ein mann er rettferdig og gjer det som er rett og rettvist:

וְאִ֖ישׁ כִּי־יִהְיֶ֣ה צַדִּ֑יק וְעָשָׂ֥ה מִשְׁפָּ֖ט וּצְדָקָֽה׃ ‬

Han et ikkje offermåltid på fjella og lyfter ikkje auga mot avgudane i Israels hus. Han vanærar ikkje kona til grannen sin og kjem ikkje nær ei kvinne når ho er urein.

אֶל־הֶֽהָרִים֙ לֹ֣א אָכָ֔ל וְעֵינָיו֙ לֹ֣א נָשָׂ֔א אֶל־גִּלּוּלֵ֖י בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֑ל וְאֶת־אֵ֤שֶׁת רֵעֵ֙הוּ֙ לֹ֣א טִמֵּ֔א וְאֶל־אִשָּׁ֥ה נִדָּ֖ה לֹ֥א יִקְרָֽב׃ ‬

Han undertrykkjer ingen, men gjev tilbake det han har fått i pant for eit lån. Han røvar ikkje, men gjev mat til den som svelt og klede til den som er naken.

וְאִישׁ֙ לֹ֣א יוֹנֶ֔ה חֲבֹלָת֥וֹ חוֹב֙ יָשִׁ֔יב גְּזֵלָ֖ה לֹ֣א יִגְזֹ֑ל לַחְמוֹ֙ לְרָעֵ֣ב יִתֵּ֔ן וְעֵירֹ֖ם יְכַסֶּה־בָּֽגֶד׃ ‬

Han låner ikkje ut mot rente og tek ikkje meir att enn han gav. Han held handa si borte frå urett og dømer rettferdig mellom folk.

בַּנֶּ֣שֶׁךְ לֹֽא־יִתֵּ֗ן וְתַרְבִּית֙ לֹ֣א יִקָּ֔ח מֵעָ֖וֶל יָשִׁ֣יב יָד֑וֹ מִשְׁפַּ֤ט אֱמֶת֙ יַֽעֲשֶׂ֔ה בֵּ֥ין אִ֖ישׁ לְאִֽישׁ׃ ‬

Han følgjer lovene mine og held boda mine og lever trufast etter dei. Han er rettferdig og skal vissleg leva, seier Herren Gud.

בְּחֻקּוֹתַ֧י יְהַלֵּ֛ךְ וּמִשְׁפָּטַ֥י שָׁמַ֖ר לַעֲשׂ֣וֹת אֱמֶ֑ת צַדִּ֥יק הוּא֙ חָיֹ֣ה יִֽחְיֶ֔ה נְאֻ֖ם אֲדֹנָ֥י יְהוִֽה׃ ‬

Men om han får ein son som er valdeleg, ein som utøser blod og gjer noko av dette:

וְהוֹלִ֥יד בֵּן־פָּרִ֖יץ שֹׁפֵ֣ךְ דָּ֑ם וְעָ֣שָׂה אָ֔ח מֵאַחַ֖ד מֵאֵֽלֶּה׃ ‬

Sonen gjer ikkje noko av dette gode sjølv, men et offermåltid på fjella og vanærar kona til grannen sin.

וְה֕וּא אֶת־כָּל־אֵ֖לֶּה לֹ֣א עָשָׂ֑ה כִּ֣י גַ֤ם אֶל־הֶֽהָרִים֙ אָכַ֔ל וְאֶת־אֵ֥שֶׁת רֵעֵ֖הוּ טִמֵּֽא׃ ‬

Han undertrykkjer den fattige og hjelpelause, røvar og gjev ikkje tilbake det han har fått i pant. Han lyfter auga mot avgudane og gjer avskyelege ting.

עָנִ֤י וְאֶבְיוֹן֙ הוֹנָ֔ה גְּזֵל֣וֹת גָּזָ֔ל חֲבֹ֖ל לֹ֣א יָשִׁ֑יב וְאֶל־הַגִּלּוּלִים֙ נָשָׂ֣א עֵינָ֔יו תּוֹעֵבָ֖ה עָשָֽׂה׃ ‬

Han låner ut mot rente og tek meir att enn han gav. Skal han då leva? Nei, han skal ikkje leva! Han har gjort alle desse avskyelege tinga. Han skal vissleg døy, og blodet hans kjem over han sjølv.

בַּנֶּ֧שֶׁךְ נָתַ֛ן וְתַרְבִּ֥ית לָקַ֖ח וָחָ֑י לֹ֣א יִֽחְיֶ֗ה אֵ֣ת כָּל־הַתּוֹעֵב֤וֹת הָאֵ֙לֶּה֙ עָשָׂ֔ה מ֣וֹת יוּמָ֔ת דָּמָ֖יו בּ֥וֹ יִהְיֶֽה׃ ‬

Men sjå, denne får ein son som ser alle syndene far hans har gjort. Han ser dei, men gjer ikkje det same:

וְהִנֵּה֙ הוֹלִ֣יד בֵּ֔ן וַיַּ֕רְא אֶת־כָּל־חַטֹּ֥את אָבִ֖יו אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה וַיִּרְאֶ֕ה וְלֹ֥א יַעֲשֶׂ֖ה כָּהֵֽן׃ ‬

Han et ikkje offermåltid på fjella og lyfter ikkje auga mot avgudane i Israels hus. Han vanærar ikkje kona til grannen sin.

עַל־הֶֽהָרִים֙ לֹ֣א אָכָ֔ל וְעֵינָיו֙ לֹ֣א נָשָׂ֔א אֶל־גִּלּוּלֵ֖י בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֑ל אֶת־אֵ֥שֶׁת רֵעֵ֖הוּ לֹ֥א טִמֵּֽא׃ ‬

Han undertrykkjer ingen, tek ikkje pant og røvar ikkje. Han gjev mat til den som svelt og klede til den som er naken.

וְאִישׁ֙ לֹ֣א הוֹנָ֔ה חֲבֹל֙ לֹ֣א חָבָ֔ל וּגְזֵלָ֖ה לֹ֣א גָזָ֑ל לַחְמוֹ֙ לְרָעֵ֣ב נָתָ֔ן וְעֵר֖וֹם כִּסָּה־בָֽגֶד׃ ‬

Han held handa si borte frå å gjera urett mot den fattige, tek ikkje rente eller meir att enn han gav. Han held boda mine og følgjer lovene mine. Han skal ikkje døy for synda til far sin. Han skal vissleg leva.

מֵעָנִ֞י הֵשִׁ֣יב יָד֗וֹ נֶ֤שֶׁךְ וְתַרְבִּית֙ לֹ֣א לָקָ֔ח מִשְׁפָּטַ֣י עָשָׂ֔ה בְּחֻקּוֹתַ֖י הָלָ֑ךְ ה֗וּא לֹ֥א יָמ֛וּת בַּעֲוֺ֥ן אָבִ֖יו חָיֹ֥ה יִחְיֶֽה׃ ‬

Men far hans, som undertrykte og røva og gjorde det som ikkje var godt blant folket sitt – sjå, han døyr for si eiga synd.

אָבִ֞יו כִּֽי־עָ֣שַׁק עֹ֗שֶׁק גָּזַל֙ גֵּ֣זֶל אָ֔ח וַאֲשֶׁ֥ר לֹא־ט֛וֹב עָשָׂ֖ה בְּת֣וֹךְ עַמָּ֑יו וְהִנֵּה־מֵ֖ת בַּעֲוֺנֽוֹ׃ ‬

Men de seier: «Kvifor skal ikkje sonen bera skulda for far sin?» Sonen har gjort det som er rett og rettvist, halde alle lovene mine og levd etter dei. Han skal vissleg leva.

וַאֲמַרְתֶּ֕ם מַדֻּ֛עַ לֹא־נָשָׂ֥א הַבֵּ֖ן בַּעֲוֺ֣ן הָאָ֑ב וְהַבֵּ֞ן מִשְׁפָּ֧ט וּצְדָקָ֣ה עָשָׂ֗ה אֵ֣ת כָּל־חֻקּוֹתַ֥י שָׁמַ֛ר וַיַּעֲשֶׂ֥ה אֹתָ֖ם חָיֹ֥ה יִחְיֶֽה׃ ‬

Den som syndar, han skal døy. Ein son skal ikkje bera skulda for far sin, og ein far skal ikkje bera skulda for son sin. Rettferda til den rettferdige skal koma over han sjølv, og vondskapen til den vonde skal koma over han sjølv.

הַנֶּ֥פֶשׁ הַחֹטֵ֖את הִ֣יא תָמ֑וּת בֵּ֞ן לֹא־יִשָּׂ֣א ׀ בַּעֲוֺ֣ן הָאָ֗ב וְאָב֙ לֹ֤א יִשָּׂא֙ בַּעֲוֺ֣ן הַבֵּ֔ן צִדְקַ֤ת הַצַּדִּיק֙ עָלָ֣יו תִּֽהְיֶ֔ה וְרִשְׁעַ֥ת *רשע **הָרָשָׁ֖ע עָלָ֥יו תִּֽהְיֶֽה׃ ס ‬

Men når den vonde vender om frå alle syndene sine, held alle lovene mine og gjer det som er rett og rettvist, då skal han vissleg leva og ikkje døy.

וְהָרָשָׁ֗ע כִּ֤י יָשׁוּב֙ מִכָּל־*חטאתו **חַטֹּאתָיו֙ אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֔ה וְשָׁמַר֙ אֶת־כָּל־חֻקּוֹתַ֔י וְעָשָׂ֥ה מִשְׁפָּ֖ט וּצְדָקָ֑ה חָיֹ֥ה יִחְיֶ֖ה לֹ֥א יָמֽוּת׃ ‬

Ingen av overtrampa hans skal minnast mot han. Ved rettferda han har gjort, skal han leva.

כָּל־פְּשָׁעָיו֙ אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֔ה לֹ֥א יִזָּכְר֖וּ ל֑וֹ בְּצִדְקָת֥וֹ אֲשֶׁר־עָשָׂ֖ה יִֽחְיֶֽה׃ ‬

Har eg vel glede av at den vonde døyr, seier Herren Gud? Er det ikkje heller at han vender om frå vegane sine og lever?

הֶחָפֹ֤ץ אֶחְפֹּץ֙ מ֣וֹת רָשָׁ֔ע נְאֻ֖ם אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה הֲל֛וֹא בְּשׁוּב֥וֹ מִדְּרָכָ֖יו וְחָיָֽה׃ ס ‬

Men når den rettferdige vender seg bort frå rettferda si og gjer urett, gjer alle dei avskyelege tinga som den vonde gjer – skal han då leva? Inga av dei rettferdige gjerningane hans skal minnast. For truløysa han har vist og syndene han har gjort, skal han døy.

וּבְשׁ֨וּב צַדִּ֤יק מִצִּדְקָתוֹ֙ וְעָ֣שָׂה עָ֔וֶל כְּכֹ֨ל הַתּוֹעֵב֜וֹת אֲשֶׁר־עָשָׂ֧ה הָרָשָׁ֛ע יַעֲשֶׂ֖ה וָחָ֑י כָּל־*צדקתו **צִדְקֹתָ֤יו אֲשֶׁר־עָשָׂה֙ לֹ֣א תִזָּכַ֔רְנָה בְּמַעֲל֧וֹ אֲשֶׁר־מָעַ֛ל וּבְחַטָּאת֥וֹ אֲשֶׁר־חָטָ֖א בָּ֥ם יָמֽוּת׃ ‬

Men de seier: «Herrens veg er ikkje rett.» Høyr no, Israels hus! Er det min veg som ikkje er rett? Er det ikkje heller dykkar vegar som ikkje er rette?

וַאֲמַרְתֶּ֕ם לֹ֥א יִתָּכֵ֖ן דֶּ֣רֶךְ אֲדֹנָ֑י שִׁמְעוּ־נָא֙ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֔ל הֲדַרְכִּי֙ לֹ֣א יִתָּכֵ֔ן הֲלֹ֥א דַרְכֵיכֶ֖ם לֹ֥א יִתָּכֵֽנוּ׃ ‬

Når den rettferdige vender seg bort frå rettferda si og gjer urett, skal han døy for det. For uretten han har gjort, skal han døy.

בְּשׁוּב־צַדִּ֧יק מִצִּדְקָת֛וֹ וְעָ֥שָׂה עָ֖וֶל וּמֵ֣ת עֲלֵיהֶ֑ם בְּעַוְל֥וֹ אֲשֶׁר־עָשָׂ֖ה יָמֽוּת׃ ס ‬

Men når den vonde vender om frå vondskapen sin og gjer det som er rett og rettvist, skal han berga livet sitt.

וּבְשׁ֣וּב רָשָׁ֗ע מֵֽרִשְׁעָתוֹ֙ אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֔ה וַיַּ֥עַשׂ מִשְׁפָּ֖ט וּצְדָקָ֑ה ה֖וּא אֶת־נַפְשׁ֥וֹ יְחַיֶּֽה׃ ‬

Han såg og vende om frå alle overtrampa sine. Han skal vissleg leva og ikkje døy.

וַיִּרְאֶ֣ה *וישוב **וַיָּ֔שָׁב מִכָּל־פְּשָׁעָ֖יו אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה חָי֥וֹ יִחְיֶ֖ה לֹ֥א יָמֽוּת׃ ‬

Men Israels hus seier: «Herrens veg er ikkje rett.» Er det mine vegar som ikkje er rette, Israels hus? Er det ikkje heller dykkar vegar som ikkje er rette?

וְאָֽמְרוּ֙ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֔ל לֹ֥א יִתָּכֵ֖ן דֶּ֣רֶךְ אֲדֹנָ֑י הַדְּרָכַ֞י לֹ֤א יִתָּֽכְנּוּ֙ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֔ל הֲלֹ֥א דַרְכֵיכֶ֖ם לֹ֥א יִתָּכֵֽן׃ ‬

Difor vil eg døma dykk, kvar etter sine vegar, Israels hus, seier Herren Gud. Vend om! Vend dykk bort frå alle overtrampa dykkar, så ikkje skulda blir til fall for dykk.

לָכֵן֩ אִ֨ישׁ כִּדְרָכָ֜יו אֶשְׁפֹּ֤ט אֶתְכֶם֙ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֔ל נְאֻ֖ם אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה שׁ֤וּבוּ וְהָשִׁ֙יבוּ֙ מִכָּל־פִּשְׁעֵיכֶ֔ם וְלֹֽא־יִהְיֶ֥ה לָכֶ֛ם לְמִכְשׁ֖וֹל עָוֺֽן׃ ‬

Kast frå dykk alle overtrampa de har gjort dykk skuldige i, og få dykk eit nytt hjarte og ei ny ånd! Kvifor vil de døy, Israels hus?

הַשְׁלִ֣יכוּ מֵעֲלֵיכֶ֗ם אֶת־כָּל־פִשְׁעֵיכֶם֙ אֲשֶׁ֣ר פְּשַׁעְתֶּ֣ם בָּ֔ם וַעֲשׂ֥וּ לָכֶ֛ם לֵ֥ב חָדָ֖שׁ וְר֣וּחַ חֲדָשָׁ֑ה וְלָ֥מָּה תָמֻ֖תוּ בֵּ֥ית יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬

For eg har ikkje glede av at nokon døyr, seier Herren Gud. Vend om og lev!

כִּ֣י לֹ֤א אֶחְפֹּץ֙ בְּמ֣וֹת הַמֵּ֔ת נְאֻ֖ם אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה וְהָשִׁ֖יבוּ וִֽחְיֽוּ׃ פ ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 18

Hovedtema: Gud fastsetter prinsippet om individuelt ansvar – hver person skal dømmes etter sine egne gjerninger, ikke etter sine foreldres.

Innhold: Esekiel avviser ordtaket om at barna lider for fedrenes synder og slår fast: «Den som synder, han skal dø.» Gjennom eksempler på tre generasjoner viser Gud at rettferdighet og ugudelighet ikke arves – hver generasjon står ansvarlig for seg selv. Gud understreker at omvendelse alltid er mulig: den ugudelige som vender om skal leve, mens den rettferdige som faller fra skal dø. Når Israel anklager Gud for å være urettferdig, svarer han at det er deres egne veier som er urettferdige. Kapitlet avsluttes med en inderlig appell om omvendelse, for Gud ønsker ikke noens død.

Nøkkelord/bilder:

«Sure druer»-ordtaket (v. 2): Et folkelig uttrykk som feilaktig hevdet at barn straffes for foreldres synd – dette avvises bestemt.
«Den som synder, skal dø» (v. 4, 20): Grunnprinsippet om individuelt ansvar som gjentas som kapitelets kjerneutsagn.
Tre generasjoner (v. 5-18): Rettferdig far, ugudelig sønn og rettferdig sønnesønn – illustrerer at hver generasjon dømmes for seg.
Omvendelse (v. 21-23, 27-28): Muligheten til å vende om fra synd og leve – Gud husker ikke tidligere overtredelser.
«Jeg vil ikke at noen skal dø» (v. 32): Guds hjerte for mennesker – han ønsker omvendelse og liv, ikke død.

Historisk kontekst

Hendelser og skikker

Esekiel 18 tar direkte oppgjør med et ordspråk som var utbredt blant de jødiske eksilantene: «Fedrene spiser sure druer, og barna får vondt i tennene» (vers 2). Dette ordspråket uttrykte en fatalistisk holdning der folket mente de led urettferdig for forfedrenes synder snarere enn sine egne. Samme ordspråk finnes også i Jeremia 31:29, noe som viser at dette var en utbredt tankegang i eksilmiljøet. Ordspråket reflekterer muligens en misforstått tolkning av tekster som 2. Mosebok 20:5, hvor Gud sier han «lar straffen for fedrenes synd ramme barn i tredje og fjerde ledd». Esekiel avviser denne fatalistiske bruken og understreker individuelt ansvar.

Kapittelet inneholder en detaljert liste over handlinger som definerer en rettferdig person (vers 5-9). Disse inkluderer forbudet mot å spise offermåltider på høydene (avgudsdyrkelse), seksuell renhet, rettferdig behandling av skyldnere, og forbud mot åger. Praksisen med å «spise på fjellene» refererer til kultiske måltider ved de kanaaneiske offerhøydene, som forble et vedvarende problem i Israels historie. Listen gjenspeiler både rituelle og sosiale krav fra Moseloven, særlig fra Hellighetsloven i 3. Mosebok.

Nøkkelbegreper

Det hebraiske ordet נֶפֶשׁ (nefesh), oversatt «sjel» eller «den», forekommer gjentatte ganger i kapittelet (særlig vers 4 og 20). I denne konteksten betyr det ikke «sjel» i gresk-filosofisk forstand, men snarere «person» eller «levende vesen». Utsagnet «den som synder, skal dø» handler altså om hele personen og dens ansvar, ikke om en udødelig sjel atskilt fra kroppen.

Begrepene נֶשֶׁךְ (neshekh, «rente/åger») og תַּרְבִּית (tarbit, «gevinst/tillegg») i vers 8 og 13 refererer til praksiser som var forbudt i israelittisk lov (2. Mos 22:25; 3. Mos 25:36-37). Neshekh betyr bokstavelig «bitt» og antyder rentens utsugende natur. I en jordbruksøkonomi uten moderne bankvesen ble rentelån sett på som utnyttelse av mennesker i nød, ikke som legitim forretningsvirksomhet.

Uttrykket לֵב חָדָשׁ וְרוּחַ חֲדָשָׁה («nytt hjerte og ny ånd») i vers 31 er sentralt for kapittelets budskap om omvendelse. «Hjerte» (lev) i hebraisk tenkning er sete for vilje og forstand, ikke bare følelser. Esekiel oppfordrer her til en grunnleggende forandring av menneskets indre orientering, et tema han utvikler videre i kapittel 36:26 hvor Gud selv lover å gi folket dette nye hjertet.

Personer

Ingen kjente personer i dette kapittelet.

Viktige ord8

Synd — En handling, tanke eller holdning som bryter med Guds vilje og moral.
Rettferdighet — Å handle i samsvar med Guds vilje og etiske prinsipper, det motsatte av synd.
Sjel — Den åndelige og udødelige delen av en person, som anses for å være Guds skapelse og eksisterer utover døden.
Død — Slutten på livet, når kroppen slutter å fungere og sjelen skiller seg fra den fysiske verden.
Omvendelse — En forandring av hjerte og sinn som fører til at en person vender seg bort fra synd og mot Gud.
Arv — Det som overføres fra en generasjon til en annen, spesielt i forhold til synd og rettferdighet.
Ansvar — Prinsippet om at hver person er ansvarlig for sine egne handlinger og konsekvensene av dem.
Liv — Den biologiske og åndelige eksistensen som begynner ved unnfangelsen og fortsetter gjennom død og evig liv.