Urkyrkja
Apostelmøtet i Jerusalem
Apostlene og de eldste møtes i Jerusalem for å avklare om hedningekristne må omskjæres og holde Moseloven. Peter og Jakob taler, og de beslutter at frelsen skjer ved Jesu nåde, men ber hedningekristne holde seg borte fra avgudsoffer, blod, kjøtt av kvalte dyr og seksuell umoral. Brevet sendes med Judas og Silas til Antiokia.
Apostelgjerningane 15,1-35
1Nokre menn kom ned frå Judea og lærte brørne: «Om de ikkje vert omskorne etter Moses sin skikk, kan de ikkje verta frelste.»
Καί τινες κατελθόντες ἀπὸ τῆς Ἰουδαίας ἐδίδασκον τοὺς ἀδελφοὺς ὅτι Ἐὰν μὴ ⸀περιτμηθῆτε τῷ ἔθει ⸀τῷ Μωϋσέως, οὐ δύνασθε σωθῆναι.
2Det vart ein ikkje liten strid og ordskifte mellom Paulus og Barnabas og desse mennene. Då vart det bestemt at Paulus og Barnabas og nokre andre av dei skulle fara opp til apostlane og dei eldste i Jerusalem for å leggja denne saka fram for dei.
γενομένης ⸀δὲ στάσεως καὶ ζητήσεως οὐκ ὀλίγης τῷ Παύλῳ καὶ τῷ Βαρναβᾷ πρὸς αὐτοὺς ἔταξαν ἀναβαίνειν Παῦλον καὶ Βαρναβᾶν καί τινας ἄλλους ἐξ αὐτῶν πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ πρεσβυτέρους εἰς Ἰερουσαλὴμ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.
3Dei vart sende av garde av forsamlinga og fór gjennom Fønikia og Samaria. Der fortalde dei om korleis heidningane hadde vendt om, og dette var til stor glede for alle syskena.
οἱ μὲν οὖν προπεμφθέντες ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας διήρχοντο τήν ⸀τε Φοινίκην καὶ Σαμάρειαν ἐκδιηγούμενοι τὴν ἐπιστροφὴν τῶν ἐθνῶν, καὶ ἐποίουν χαρὰν μεγάλην πᾶσι τοῖς ἀδελφοῖς.
4Då dei kom til Jerusalem, vart dei tekne imot av forsamlinga og apostlane og dei eldste. Dei fortalde om alt det Gud hadde gjort gjennom dei.
παραγενόμενοι δὲ εἰς ⸀Ἱεροσόλυμα ⸀παρεδέχθησαν ⸀ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας καὶ τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν πρεσβυτέρων, ἀνήγγειλάν τε ὅσα ὁ θεὸς ἐποίησεν μετʼ αὐτῶν.
5Men nokre av dei truande som høyrde til farisearflokken, stod opp og sa: «Dei må omskjerast og påleggjast å halda Moselova.»
ἐξανέστησαν δέ τινες τῶν ἀπὸ τῆς αἱρέσεως τῶν Φαρισαίων πεπιστευκότες, λέγοντες ὅτι δεῖ περιτέμνειν αὐτοὺς παραγγέλλειν τε τηρεῖν τὸν νόμον Μωϋσέως.
6Apostlane og dei eldste kom då saman for å drøfta denne saka.
Συνήχθησάν ⸀τε οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ πρεσβύτεροι ἰδεῖν περὶ τοῦ λόγου τούτου.
7Etter mykje ordskifte reiste Peter seg og sa til dei: «Brør, de veit at Gud alt i dei fyrste dagane valde meg ut mellom dykk, så heidningane skulle få høyra evangelieordet frå min munn og koma til tru.
πολλῆς δὲ ⸀ζητήσεως γενομένης ἀναστὰς Πέτρος εἶπεν πρὸς αὐτούς· Ἄνδρες ἀδελφοί, ὑμεῖς ἐπίστασθε ὅτι ἀφʼ ἡμερῶν ἀρχαίων ⸂ἐν ὑμῖν ἐξελέξατο ὁ θεὸς⸃ διὰ τοῦ στόματός μου ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου καὶ πιστεῦσαι,
8Og Gud, som kjenner hjarta, vitna for dei ved å gje dei Den Heilage Ande, på same vis som til oss.
καὶ ὁ καρδιογνώστης θεὸς ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς ⸀δοὺς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον καθὼς καὶ ἡμῖν,
9Han gjorde ingen skilnad mellom oss og dei, men reinsa hjarta deira ved trua.
καὶ ⸀οὐθὲν διέκρινεν μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν.
10Kvifor set de då Gud på prøve ved å leggja eit åk på nakken til læresveinane som korkje fedrane våre eller vi var i stand til å bera?
νῦν οὖν τί πειράζετε τὸν θεόν, ἐπιθεῖναι ζυγὸν ἐπὶ τὸν τράχηλον τῶν μαθητῶν ὃν οὔτε οἱ πατέρες ἡμῶν οὔτε ἡμεῖς ἰσχύσαμεν βαστάσαι;
11Nei, vi trur at vi vert frelste ved Herren Jesu nåde, på same måte som dei.»
ἀλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ κυρίου Ἰησοῦ πιστεύομεν σωθῆναι καθʼ ὃν τρόπον κἀκεῖνοι.
12Då tagde heile forsamlinga og høyrde på Barnabas og Paulus, som fortalde om alle dei teikn og under Gud hadde gjort mellom heidningane gjennom dei.
Ἐσίγησεν δὲ πᾶν τὸ πλῆθος, καὶ ἤκουον Βαρναβᾶ καὶ Παύλου ἐξηγουμένων ὅσα ἐποίησεν ὁ θεὸς σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσιν διʼ αὐτῶν.
13Då dei hadde tala ferdig, tok Jakob ordet og sa: «Brør, høyr på meg!
μετὰ δὲ τὸ σιγῆσαι αὐτοὺς ἀπεκρίθη Ἰάκωβος λέγων· Ἄνδρες ἀδελφοί, ἀκούσατέ μου.
14Simeon har fortalt korleis Gud frå først av såg til å ta ut eit folk av heidningar for sitt namn.
Συμεὼν ἐξηγήσατο καθὼς πρῶτον ὁ θεὸς ἐπεσκέψατο λαβεῖν ἐξ ἐθνῶν ⸀λαὸν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ.
15Og dette stemmer med profetorda, som det står skrive:
καὶ τούτῳ συμφωνοῦσιν οἱ λόγοι τῶν προφητῶν, καθὼς γέγραπται·
16'Deretter vil eg koma att og byggja opp att Davids falne hytte. Det som ligg i ruinar, vil eg byggja opp att og reisa det på nytt,
Μετὰ ταῦτα ἀναστρέψω καὶ ἀνοικοδομήσω τὴν σκηνὴν Δαυὶδ τὴν πεπτωκυῖαν καὶ τὰ ⸀κατεσκαμμένα αὐτῆς ἀνοικοδομήσω καὶ ἀνορθώσω αὐτήν,
17så resten av menneska skal søkja Herren, ja, alle folkeslaga som namnet mitt er nemnt over, seier Herren, han som gjer dette
ὅπως ἂν ἐκζητήσωσιν οἱ κατάλοιποι τῶν ἀνθρώπων τὸν κύριον, καὶ πάντα τὰ ἔθνη ἐφʼ οὓς ἐπικέκληται τὸ ὄνομά μου ἐπʼ αὐτούς, λέγει ⸀κύριος ποιῶν ⸀ταῦτα
18kjent frå æva av.'
γνωστὰ ἀπʼ ⸀αἰῶνος.
19Difor meiner eg at vi ikkje skal gjera det vanskeleg for dei av heidningane som vender om til Gud.
διὸ ἐγὼ κρίνω μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὸν θεόν,
20Men vi skal skriva til dei at dei skal halda seg borte frå det som er ureina av avgudane, frå hor, frå det som er kvalt, og frå blod.
ἀλλὰ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς τοῦ ⸀ἀπέχεσθαι τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώλων καὶ τῆς πορνείας καὶ ⸀τοῦ πνικτοῦ καὶ τοῦ αἵματος·
21For Moses har frå eldgamle tider hatt dei som forkynner han i kvar by, sidan han vert lesen opp i synagogane kvar sabbat.»
Μωϋσῆς γὰρ ἐκ γενεῶν ἀρχαίων κατὰ πόλιν τοὺς κηρύσσοντας αὐτὸν ἔχει ἐν ταῖς συναγωγαῖς κατὰ πᾶν σάββατον ἀναγινωσκόμενος.
22Då fann apostlane og dei eldste saman med heile forsamlinga å velja ut nokre menn og senda dei til Antiokia saman med Paulus og Barnabas. Det var Judas, som vart kalla Barsabbas, og Silas, menn som var høgt akta mellom syskena.
Τότε ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καὶ τοῖς πρεσβυτέροις σὺν ὅλῃ τῇ ἐκκλησίᾳ ἐκλεξαμένους ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πέμψαι εἰς Ἀντιόχειαν σὺν ⸀τῷ Παύλῳ καὶ Βαρναβᾷ, Ἰούδαν τὸν ⸀καλούμενον Βαρσαββᾶν καὶ Σιλᾶν, ἄνδρας ἡγουμένους ἐν τοῖς ἀδελφοῖς,
23Med dei sende dei dette brevet: «Apostlane og dei eldste, brørne dykkar, helsar syskena av heidningane i Antiokia, Syria og Kilikia.
γράψαντες διὰ χειρὸς ⸀αὐτῶν· Οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ ⸀πρεσβύτεροι ἀδελφοὶ τοῖς κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν καὶ Συρίαν καὶ Κιλικίαν ἀδελφοῖς τοῖς ἐξ ἐθνῶν χαίρειν.
24Vi har høyrt at nokre som har kome frå oss, har uroa dykk med orda sine og gjort dykk forvirra, utan at vi hadde gjeve dei noko påbod.
ἐπειδὴ ἠκούσαμεν ὅτι τινὲς ἐξ ἡμῶν ⸀ἐξελθόντες ἐτάραξαν ὑμᾶς λόγοις ἀνασκευάζοντες τὰς ψυχὰς ⸀ὑμῶν οἷς οὐ διεστειλάμεθα,
25Difor har vi samrøystes vedteke å velja ut nokre menn og senda dei til dykk saman med våre kjære Barnabas og Paulus,
ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδὸν ⸀ἐκλεξαμένοις ἄνδρας πέμψαι πρὸς ὑμᾶς σὺν τοῖς ἀγαπητοῖς ἡμῶν Βαρναβᾷ καὶ Παύλῳ,
26menn som har våga livet sitt for vår Herre Jesu Kristi namn.
ἀνθρώποις παραδεδωκόσι τὰς ψυχὰς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
27Vi sender då Judas og Silas, som skal fortelja dykk det same munnleg.
ἀπεστάλκαμεν οὖν Ἰούδαν καὶ Σιλᾶν, καὶ αὐτοὺς διὰ λόγου ἀπαγγέλλοντας τὰ αὐτά.
28For Den Heilage Ande og vi har vedteke å ikkje leggja nokon annan bør på dykk enn desse naudsynte tinga:
ἔδοξεν γὰρ τῷ ⸂πνεύματι τῷ ἁγίῳ⸃ καὶ ἡμῖν μηδὲν πλέον ἐπιτίθεσθαι ὑμῖν βάρος πλὴν ⸂τούτων τῶν ἐπάναγκες⸃,
29at de held dykk borte frå avgudsoffer, blod, det som er kvalt, og hor. Om de held dykk frå dette, gjer de vel. Lev vel!»
ἀπέχεσθαι εἰδωλοθύτων καὶ αἵματος καὶ ⸀πνικτῶν καὶ πορνείας· ἐξ ὧν διατηροῦντες ἑαυτοὺς εὖ πράξετε. ἔρρωσθε.
30Dei vart då sende av garde og kom ned til Antiokia. Der samla dei forsamlinga og gav dei brevet.
Οἱ μὲν οὖν ἀπολυθέντες ⸀κατῆλθον εἰς Ἀντιόχειαν, καὶ συναγαγόντες τὸ πλῆθος ἐπέδωκαν τὴν ἐπιστολήν·
31Då dei las det, vart dei glade for den oppmuntringa det gav.
ἀναγνόντες δὲ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρακλήσει.
32Judas og Silas, som sjølve var profetar, oppmuntra og styrkte syskena med mange ord.
Ἰούδας τε καὶ Σιλᾶς, καὶ αὐτοὶ προφῆται ὄντες, διὰ λόγου πολλοῦ παρεκάλεσαν τοὺς ἀδελφοὺς καὶ ἐπεστήριξαν·
33Etter at dei hadde vore der ei tid, vart dei sende av garde i fred frå syskena tilbake til dei som hadde sendt dei.
ποιήσαντες δὲ χρόνον ἀπελύθησαν μετʼ εἰρήνης ἀπὸ τῶν ἀδελφῶν πρὸς τοὺς ⸂ἀποστείλαντας αὐτούς⸃.
34Men Silas fann å verta verande der. [Verset manglar i dei eldste handskriftene.]
ἔδοξε δὲ τῷ Σίλᾳ ἐπιμεῖναι αὐτοῦ
35Paulus og Barnabas vart verande i Antiokia, der dei lærte og forkynte Herrens ord saman med mange andre.
Παῦλος δὲ καὶ Βαρναβᾶς διέτριβον ἐν Ἀντιοχείᾳ διδάσκοντες καὶ εὐαγγελιζόμενοι μετὰ καὶ ἑτέρων πολλῶν τὸν λόγον τοῦ κυρίου.