Jesu liv
Sendelse av de tolv apostlene
Jesus kalte til seg sine tolv disipler og ga dem myndighet over urene ånder og til å helbrede sykdom. Han nevnte navnene på de tolv apostlene og sendte dem ut til de fortapte sauene i Israels hus med budskapet om at himmelriket er kommet nær. Han ga dem instruksjoner om å reise uten gull, sølv eller ekstra utstyr, og om hvordan de skulle hilse husene de kom til. Jesus advarte dem om forfølgelse, at de ville bli ført fram for rådsforsamlinger, landshøvdinger og konger, og at de ville bli hatet for hans navns skyld. Han oppfordret dem til ikke å frykte mennesker, men stole på Faderens omsorg – han som teller hvert hår på hodet og vet om hver spurv som faller. Til slutt sa han at den som tar sitt kors og følger ham, og som mister sitt liv for hans skyld, skal finne det.
Matteus 10,1-42
1Han kalla til seg dei tolv læresveinane sine og gav dei makt over ureine ånder, så dei kunne driva dei ut, og til å lækja all sjukdom og alle plager.
Καὶ προσκαλεσάμενος τοὺς δώδεκα μαθητὰς αὐτοῦ ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων ὥστε ἐκβάλλειν αὐτὰ καὶ θεραπεύειν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν.
2Dette er namna på dei tolv apostlane: Først Simon, som vert kalla Peter, og Andreas, bror hans, så Jakob, son til Sebedeus, og Johannes, bror hans,
τῶν δὲ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστιν ταῦτα· πρῶτος Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς ⸀αὐτοῦ, Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ,
3Filip og Bartolomeus, Tomas og Matteus, tollaren, Jakob, son til Alfeus, og Taddeus,
Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς καὶ Μαθθαῖος ὁ τελώνης, Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἁλφαίου καὶ ⸀Θαδδαῖος,
4Simon Kananeus og Judas Iskariot, han som svika han.
Σίμων ὁ ⸀Καναναῖος καὶ Ἰούδας ⸀ὁ Ἰσκαριώτης ὁ καὶ παραδοὺς αὐτόν.
5Desse tolv sende Jesus ut, og han gav dei dette påbodet: «Gå ikkje på vegen til heidningane, og gå ikkje inn i nokon samaritansk by.
Τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων· Εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε καὶ εἰς πόλιν Σαμαριτῶν μὴ εἰσέλθητε·
6Gå heller til dei bortkomne sauene i Israels hus.
πορεύεσθε δὲ μᾶλλον πρὸς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ.
7Og der de går, forkynn og sei: Himmelriket er kome nær.
πορευόμενοι δὲ κηρύσσετε λέγοντες ὅτι Ἤγγικεν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
8Læk sjuke, vekk opp døde, gjer spedalske reine, driv ut vonde ånder. Utan betaling har de fått, utan betaling skal de gje.
ἀσθενοῦντας θεραπεύετε, ⸂νεκροὺς ἐγείρετε⸃, λεπροὺς καθαρίζετε, δαιμόνια ἐκβάλλετε· δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεὰν δότε.
9Skaffa dykk ikkje gull eller sølv eller kopar til belta dykkar,
μὴ κτήσησθε χρυσὸν μηδὲ ἄργυρον μηδὲ χαλκὸν εἰς τὰς ζώνας ὑμῶν,
10ikkje veske til reisa, ikkje to kjortlar, ikkje sandalar eller stav. For arbeidaren er verd maten sin.
μὴ πήραν εἰς ὁδὸν μηδὲ δύο χιτῶνας μηδὲ ὑποδήματα μηδὲ ⸀ῥάβδον· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τῆς τροφῆς ⸀αὐτοῦ.
11Når de kjem til ein by eller ei bygd, så finn ut kven der som er verdig, og bli hos han til de dreg vidare.
εἰς ἣν δʼ ἂν πόλιν ἢ κώμην εἰσέλθητε, ἐξετάσατε τίς ἐν αὐτῇ ἄξιός ἐστιν· κἀκεῖ μείνατε ἕως ἂν ἐξέλθητε.
12Når de går inn i eit hus, så helsa det.
εἰσερχόμενοι δὲ εἰς τὴν οἰκίαν ἀσπάσασθε αὐτήν·
13Er huset verdig, så lat freden dykkar koma over det. Men er det ikkje verdig, så lat freden dykkar venda attende til dykk.
καὶ ἐὰν μὲν ᾖ ἡ οἰκία ἀξία, ἐλθάτω ἡ εἰρήνη ὑμῶν ἐπʼ αὐτήν· ἐὰν δὲ μὴ ᾖ ἀξία, ἡ εἰρήνη ὑμῶν ⸀πρὸς ὑμᾶς ἐπιστραφήτω.
14Og om nokon ikkje tek imot dykk og ikkje høyrer på orda dykkar, så gå ut av det huset eller den byen og rist støvet av føtene dykkar.
καὶ ὃς ⸀ἂν μὴ δέξηται ὑμᾶς μηδὲ ἀκούσῃ τοὺς λόγους ὑμῶν, ἐξερχόμενοι ⸀ἔξω τῆς οἰκίας ἢ τῆς πόλεως ἐκείνης ἐκτινάξατε τὸν κονιορτὸν τῶν ποδῶν ὑμῶν.
15Sanneleg seier eg dykk: Det skal gå lettare for Sodoma- og Gomorra-landet på dommens dag enn for den byen.
ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀνεκτότερον ἔσται γῇ Σοδόμων καὶ Γομόρρων ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως ἢ τῇ πόλει ἐκείνῃ.
16Sjå, eg sender dykk ut som sauer blant ulvar. Ver difor kloke som ormar og reine som duer.
Ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς πρόβατα ἐν μέσῳ λύκων· γίνεσθε οὖν φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις καὶ ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί.
17Ta dykk i vare for menneska! For dei skal gje dykk over til domstolar, og i synagogane sine skal dei piska dykk.
προσέχετε δὲ ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων· παραδώσουσιν γὰρ ὑμᾶς εἰς συνέδρια, καὶ ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν μαστιγώσουσιν ὑμᾶς·
18Og de skal førast fram for landshovdingar og kongar for mi skuld, til vitnemål for dei og for heidningfolka.
καὶ ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἕνεκεν ἐμοῦ εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσιν.
19Men når dei gjev dykk over, så ver ikkje urolege for korleis de skal tala eller kva de skal seia. For det skal verta gjeve dykk i den stunda kva de skal seia.
ὅταν δὲ ⸀παραδῶσιν ὑμᾶς, μὴ μεριμνήσητε πῶς ἢ τί λαλήσητε· δοθήσεται γὰρ ὑμῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ τί ⸀λαλήσητε·
20For det er ikkje de som talar, men Anden til Far dykkar, som talar gjennom dykk.
οὐ γὰρ ὑμεῖς ἐστε οἱ λαλοῦντες ἀλλὰ τὸ πνεῦμα τοῦ πατρὸς ὑμῶν τὸ λαλοῦν ἐν ὑμῖν.
21Bror skal gje bror over til døden, og ein far barnet sitt, og born skal reisa seg mot foreldra sine og drepa dei.
παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον καὶ πατὴρ τέκνον, καὶ ἐπαναστήσονται τέκνα ἐπὶ γονεῖς καὶ θανατώσουσιν αὐτούς.
22Og de skal verta hata av alle for mitt namn si skuld.
καὶ ἔσεσθε μισούμενοι ὑπὸ πάντων διὰ τὸ ὄνομά μου· ὁ δὲ ὑπομείνας εἰς τέλος οὗτος σωθήσεται.
23Når dei forfølgjer dykk i ein by, så røm til ein annan. For sanneleg seier eg dykk: De skal ikkje koma gjennom alle byane i Israel før Menneskesonen kjem.
ὅταν δὲ διώκωσιν ὑμᾶς ἐν τῇ πόλει ταύτῃ, φεύγετε εἰς τὴν ⸀ἑτέραν· ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ τελέσητε τὰς πόλεις ⸀τοῦ Ἰσραὴλ ἕως ⸀ἂν ἔλθῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου.
24Ein læresvein står ikkje over meisteren sin, og ein tenar står ikkje over herren sin.
Οὐκ ἔστιν μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον οὐδὲ δοῦλος ὑπὲρ τὸν κύριον αὐτοῦ.
25Det er nok for læresveinen at han vert som meisteren sin, og for tenaren at han vert som herren sin. Har dei kalla husherren Beelsebul, kor mykje meir skal dei ikkje då kalla husfolket hans det!
ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ, καὶ ὁ δοῦλος ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβοὺλ ⸀ἐπεκάλεσαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς οἰκιακοὺς αὐτοῦ.
26Ver difor ikkje redde dei! For det finst ikkje noko tildekt som ikkje skal verta avdekt, og ikkje noko løynt som ikkje skal verta kjent.
Μὴ οὖν φοβηθῆτε αὐτούς· οὐδὲν γάρ ἐστιν κεκαλυμμένον ὃ οὐκ ἀποκαλυφθήσεται, καὶ κρυπτὸν ὃ οὐ γνωσθήσεται.
27Det eg seier dykk i mørkret, det skal de seia i lyset. Og det de høyrer kviskra i øyret, det skal de ropa ut frå hustaka.
ὃ λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· καὶ ὃ εἰς τὸ οὖς ἀκούετε, κηρύξατε ἐπὶ τῶν δωμάτων.
28Ver ikkje redde dei som drep kroppen, men ikkje kan drepa sjela. Ottast heller han som kan øydeleggja både sjel og kropp i helvete.
καὶ μὴ ⸀φοβεῖσθε ἀπὸ τῶν ἀποκτεννόντων τὸ σῶμα τὴν δὲ ψυχὴν μὴ δυναμένων ἀποκτεῖναι· ⸁φοβεῖσθε δὲ μᾶλλον τὸν δυνάμενον ⸀καὶ ψυχὴν ⸁καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ.
29Vert ikkje to sporvar selde for ein liten skilling? Og ikkje ein av dei fell til jorda utan at Far dykkar vil det.
οὐχὶ δύο στρουθία ἀσσαρίου πωλεῖται; καὶ ἓν ἐξ αὐτῶν οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ πατρὸς ὑμῶν.
30Ja, kvart hårstrå på hovudet dykkar er talt.
ὑμῶν δὲ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς πᾶσαι ἠριθμημέναι εἰσίν.
31Ver difor ikkje redde! De er meir verde enn mange sporvar.
μὴ οὖν ⸀φοβεῖσθε· πολλῶν στρουθίων διαφέρετε ὑμεῖς.
32Kvar den som kjennest ved meg for menneska, han skal eg òg kjennast ved for Far min i himmelen.
Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ⸀ἐν οὐρανοῖς·
33Men den som fornektar meg for menneska, han skal eg òg fornekta for Far min i himmelen.
ὅστις ⸂δʼ ἂν⸃ ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι ⸂κἀγὼ αὐτὸν⸃ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ⸀ἐν οὐρανοῖς.
34Tru ikkje at eg er komen for å bringa fred på jorda. Eg er ikkje komen for å bringa fred, men sverd.
Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν· οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἀλλὰ μάχαιραν.
35For eg er komen for å setja ein mann opp mot far sin, ei dotter mot mor si og ei svigerdotter mot svigermor si.
ἦλθον γὰρ διχάσαι ἄνθρωπον κατὰ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ θυγατέρα κατὰ τῆς μητρὸς αὐτῆς καὶ νύμφην κατὰ τῆς πενθερᾶς αὐτῆς,
36Og fiendane til ein mann skal vera hans eigne husfolk.
καὶ ἐχθροὶ τοῦ ἀνθρώπου οἱ οἰκιακοὶ αὐτοῦ.
37Den som elskar far eller mor meir enn meg, er ikkje meg verdig. Og den som elskar son eller dotter meir enn meg, er ikkje meg verdig.
ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστιν μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστιν μου ἄξιος·
38Og den som ikkje tek krossen sin og følgjer etter meg, er ikkje meg verdig.
καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστιν μου ἄξιος.
39Den som finn livet sitt, skal mista det. Og den som mistar livet sitt for mi skuld, skal finna det.
ὁ εὑρὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολέσει αὐτήν, καὶ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ εὑρήσει αὐτήν.
40Den som tek imot dykk, tek imot meg. Og den som tek imot meg, tek imot han som har sendt meg.
Ὁ δεχόμενος ὑμᾶς ἐμὲ δέχεται, καὶ ὁ ἐμὲ δεχόμενος δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με.
41Den som tek imot ein profet fordi han er profet, skal få profetløn. Og den som tek imot ein rettferdig fordi han er rettferdig, skal få rettferdig løn.
ὁ δεχόμενος προφήτην εἰς ὄνομα προφήτου μισθὸν προφήτου λήμψεται, καὶ ὁ δεχόμενος δίκαιον εἰς ὄνομα δικαίου μισθὸν δικαίου λήμψεται.
42Og den som gjev ein av desse små om så berre eit beger kaldt vatn fordi han er ein læresvein, sanneleg seier eg dykk: Han skal ikkje mista løna si.»
καὶ ὃς ⸀ἂν ποτίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων ποτήριον ψυχροῦ μόνον εἰς ὄνομα μαθητοῦ, ἀμὴν λέγω ὑμῖν, οὐ μὴ ἀπολέσῃ τὸν μισθὸν αὐτοῦ.