Paulus
Skipbruddet på vei til Rom
Paulus' skip forliser i en voldsom storm, men alle 276 om bord reddes i land på Malta, der Paulus overlever et slangebitt og helbreder syke.
Apostelgjerningane 27,1-28,10
1Då det var avgjort at vi skulle sigla til Italia, vart Paulus og nokre andre fangar overleverte til ein offiser som heitte Julius, ein centurion frå den augusteiske kohorten.
Ὡς δὲ ἐκρίθη τοῦ ἀποπλεῖν ἡμᾶς εἰς τὴν Ἰταλίαν, παρεδίδουν τόν τε Παῦλον καί τινας ἑτέρους δεσμώτας ἑκατοντάρχῃ ὀνόματι Ἰουλίῳ σπείρης Σεβαστῆς.
2Vi gjekk om bord i eit skip frå Adramyttium som skulle sigla til hamner langs kysten av Asia, og la ut. Aristarkos, ein makedonar frå Tessalonika, var med oss.
ἐπιβάντες δὲ πλοίῳ Ἀδραμυττηνῷ ⸀μέλλοντι πλεῖν ⸀εἰς τοὺς κατὰ τὴν Ἀσίαν τόπους ἀνήχθημεν ὄντος σὺν ἡμῖν Ἀριστάρχου Μακεδόνος Θεσσαλονικέως·
3Dagen etter la vi til i Sidon. Julius var venleg mot Paulus og lét han gå til venene sine for å få det han trong.
τῇ τε ἑτέρᾳ κατήχθημεν εἰς Σιδῶνα, φιλανθρώπως τε ὁ Ἰούλιος τῷ Παύλῳ χρησάμενος ἐπέτρεψεν πρὸς τοὺς φίλους ⸀πορευθέντι ἐπιμελείας τυχεῖν.
4Derifrå la vi ut att og sigla i ly av Kypros, fordi vinden var imot oss.
κἀκεῖθεν ἀναχθέντες ὑπεπλεύσαμεν τὴν Κύπρον διὰ τὸ τοὺς ἀνέμους εἶναι ἐναντίους,
5Vi sigla over havet utanfor Kilikia og Pamfylia og kom til Myra i Lykia.
τό τε πέλαγος τὸ κατὰ τὴν Κιλικίαν καὶ Παμφυλίαν διαπλεύσαντες κατήλθομεν εἰς Μύρα τῆς Λυκίας.
6Der fann centurionen eit skip frå Alexandria som skulle til Italia, og han fekk oss om bord i det.
κἀκεῖ εὑρὼν ὁ ⸀ἑκατοντάρχης πλοῖον Ἀλεξανδρῖνον πλέον εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐνεβίβασεν ἡμᾶς εἰς αὐτό.
7I mange dagar kom vi seint fram, og vi nådde med vanske fram til Knidos. Sidan vinden ikkje lét oss halda fram, sigla vi i ly av Kreta ved Salmone.
ἐν ἱκαναῖς δὲ ἡμέραις βραδυπλοοῦντες καὶ μόλις γενόμενοι κατὰ τὴν Κνίδον, μὴ προσεῶντος ἡμᾶς τοῦ ἀνέμου, ὑπεπλεύσαμεν τὴν Κρήτην κατὰ Σαλμώνην,
8Vi følgde kysten med vanske og kom til ein stad som heiter Fagre Hamner, nær byen Lasaia.
μόλις τε παραλεγόμενοι αὐτὴν ἤλθομεν εἰς τόπον τινὰ καλούμενον Καλοὺς Λιμένας ᾧ ἐγγὺς ⸂ἦν πόλις⸃ ⸀Λασαία.
9Det hadde gått lang tid, og det var allereie farleg å sigla, sidan fasten alt var over. Då gav Paulus dei denne åtvaringa:
Ἱκανοῦ δὲ χρόνου διαγενομένου καὶ ὄντος ἤδη ἐπισφαλοῦς τοῦ πλοὸς διὰ τὸ καὶ τὴν νηστείαν ἤδη παρεληλυθέναι, παρῄνει ὁ Παῦλος
10«Menn, eg ser at denne sjøreisa kjem til å føra med seg ulukke og store tap, ikkje berre for last og skip, men òg for liva våre.»
λέγων αὐτοῖς· Ἄνδρες, θεωρῶ ὅτι μετὰ ὕβρεως καὶ πολλῆς ζημίας οὐ μόνον τοῦ φορτίου καὶ τοῦ πλοίου ἀλλὰ καὶ τῶν ψυχῶν ἡμῶν μέλλειν ἔσεσθαι τὸν πλοῦν.
11Men centurionen lydde meir på styrmannen og skipsreeiaren enn på det Paulus sa.
ὁ δὲ ἑκατοντάρχης τῷ κυβερνήτῃ καὶ τῷ ναυκλήρῳ ⸂μᾶλλον ἐπείθετο⸃ ἢ τοῖς ⸀ὑπὸ Παύλου λεγομένοις.
12Sidan hamna var ueigna til å overvintra i, rådde dei fleste til å sigla derifrå for om mogleg å nå Føniks og overvintra der. Det er ei hamn på Kreta som vender mot sørvest og nordvest.
ἀνευθέτου δὲ τοῦ λιμένος ὑπάρχοντος πρὸς παραχειμασίαν οἱ πλείονες ἔθεντο βουλὴν ἀναχθῆναι ⸀ἐκεῖθεν, εἴ πως δύναιντο καταντήσαντες εἰς Φοίνικα παραχειμάσαι, λιμένα τῆς Κρήτης βλέποντα κατὰ λίβα καὶ κατὰ χῶρον.
13Då det byrja å blåsa ein lett sønnavind, trudde dei at dei kunne gjennomføra planen sin. Dei letta anker og sigla tett langs kysten av Kreta.
Ὑποπνεύσαντος δὲ νότου δόξαντες τῆς προθέσεως κεκρατηκέναι ἄραντες ἆσσον παρελέγοντο τὴν Κρήτην.
14Men det gjekk ikkje lang tid før ein stormvind kalla Eurakylon slo ned frå øya.
μετʼ οὐ πολὺ δὲ ἔβαλεν κατʼ αὐτῆς ἄνεμος τυφωνικὸς ὁ καλούμενος ⸀Εὐρακύλων·
15Skipet vart gripe av stormen og kunne ikkje halda seg opp mot vinden, så vi gav opp og lét oss driva av.
συναρπασθέντος δὲ τοῦ πλοίου καὶ μὴ δυναμένου ἀντοφθαλμεῖν τῷ ἀνέμῳ ἐπιδόντες ἐφερόμεθα.
16Då vi kom i ly av ei lita øy som heiter Kauda, greidde vi med vanske å berga livbåten.
νησίον δέ τι ὑποδραμόντες καλούμενον ⸀Καῦδα ⸂ἰσχύσαμεν μόλις⸃ περικρατεῖς γενέσθαι τῆς σκάφης,
17Dei heiste han om bord og brukte tau til å surra under skipet. Av redsle for å driva inn på Syrtesandbankane fira dei ned seglriggen og lét seg driva.
ἣν ἄραντες βοηθείαις ἐχρῶντο ὑποζωννύντες τὸ πλοῖον· φοβούμενοί τε μὴ εἰς τὴν Σύρτιν ἐκπέσωσιν, χαλάσαντες τὸ σκεῦος, οὕτως ἐφέροντο.
18Vi vart herja hardt av stormen, og dagen etter byrja dei å kasta lasta over bord.
σφοδρῶς δὲ χειμαζομένων ἡμῶν τῇ ἑξῆς ἐκβολὴν ἐποιοῦντο,
19Den tredje dagen kasta dei med eigne hender skipsriggen over bord.
καὶ τῇ τρίτῃ αὐτόχειρες τὴν σκευὴν τοῦ πλοίου ⸀ἔρριψαν.
20I mange dagar var korkje sol eller stjerner å sjå, og stormen heldt fram med full styrke. Til slutt gav vi opp alt håp om å bli berga.
μήτε δὲ ἡλίου μήτε ἄστρων ἐπιφαινόντων ἐπὶ πλείονας ἡμέρας, χειμῶνός τε οὐκ ὀλίγου ἐπικειμένου, λοιπὸν περιῃρεῖτο ⸂ἐλπὶς πᾶσα⸃ τοῦ σῴζεσθαι ἡμᾶς.
21Dei hadde ikkje ete på lenge. Då steig Paulus fram midt iblant dei og sa: «Menn, de burde ha lytta til meg og ikkje sigla frå Kreta. Då hadde de unngått denne ulukka og dette tapet.
Πολλῆς ⸀τε ἀσιτίας ὑπαρχούσης τότε σταθεὶς ὁ Παῦλος ἐν μέσῳ αὐτῶν εἶπεν· Ἔδει μέν, ὦ ἄνδρες, πειθαρχήσαντάς μοι μὴ ἀνάγεσθαι ἀπὸ τῆς Κρήτης κερδῆσαί τε τὴν ὕβριν ταύτην καὶ τὴν ζημίαν.
22Men no oppmodar eg dykk til å vera ved godt mot, for ingen av dykk skal mista livet, berre skipet.
καὶ τὰ νῦν παραινῶ ὑμᾶς εὐθυμεῖν, ἀποβολὴ γὰρ ψυχῆς οὐδεμία ἔσται ἐξ ὑμῶν πλὴν τοῦ πλοίου·
23For i natt stod det ein engel framfor meg frå den Gud eg høyrer til og tener,
παρέστη γάρ μοι ταύτῃ τῇ ⸀νυκτὶ τοῦ θεοῦ, οὗ ⸀εἰμι, ᾧ καὶ λατρεύω, ⸀ἄγγελος
24og han sa: 'Ver ikkje redd, Paulus! Du skal stå framfor keisaren. Og sjå, Gud har av nåde gjeve deg alle dei som siglar saman med deg.'»
λέγων· Μὴ φοβοῦ, Παῦλε· Καίσαρί σε δεῖ παραστῆναι, καὶ ἰδοὺ κεχάρισταί σοι ὁ θεὸς πάντας τοὺς πλέοντας μετὰ σοῦ.
25Difor, menn, ver ved godt mot! For eg trur på Gud at det vil gå slik som det vart sagt meg.
διὸ εὐθυμεῖτε, ἄνδρες· πιστεύω γὰρ τῷ θεῷ ὅτι οὕτως ἔσται καθʼ ὃν τρόπον λελάληταί μοι.
26Men vi må stranda på ei øy.»
εἰς νῆσον δέ τινα δεῖ ἡμᾶς ἐκπεσεῖν.
27Då den fjortande natta kom og vi dreiv omkring i Adriaterhavet, meinte sjøfolka ved midnatt at dei nærma seg land.
Ὡς δὲ τεσσαρεσκαιδεκάτη νὺξ ἐγένετο διαφερομένων ἡμῶν ἐν τῷ Ἀδρίᾳ, κατὰ μέσον τῆς νυκτὸς ὑπενόουν οἱ ναῦται προσάγειν τινὰ αὐτοῖς χώραν.
28Dei lodda djupna og fann tjue famnar. Litt seinare lodda dei att og fann femten famnar.
καὶ βολίσαντες εὗρον ὀργυιὰς εἴκοσι, βραχὺ δὲ διαστήσαντες καὶ πάλιν βολίσαντες εὗρον ὀργυιὰς δεκαπέντε·
29Av redsle for at vi skulle driva mot klippegrunn, kasta dei fire anker frå akterskipet og bad om at det måtte bli dag.
φοβούμενοί τε ⸂μή που κατὰ⸃ τραχεῖς τόπους ἐκπέσωμεν ἐκ πρύμνης ῥίψαντες ἀγκύρας τέσσαρας ηὔχοντο ἡμέραν γενέσθαι.
30Sjøfolka prøvde å rømma frå skipet og fira livbåten ned i sjøen under påskot av at dei ville leggja ut anker frå baugen.
τῶν δὲ ναυτῶν ζητούντων φυγεῖν ἐκ τοῦ πλοίου καὶ χαλασάντων τὴν σκάφην εἰς τὴν θάλασσαν προφάσει ὡς ἐκ πρῴρης ⸂ἀγκύρας μελλόντων⸃ ἐκτείνειν,
31Då sa Paulus til centurionen og soldatane: «Dersom ikkje desse blir om bord i skipet, kan de ikkje bli berga.»
εἶπεν ὁ Παῦλος τῷ ἑκατοντάρχῃ καὶ τοῖς στρατιώταις· Ἐὰν μὴ οὗτοι μείνωσιν ἐν τῷ πλοίῳ, ὑμεῖς σωθῆναι οὐ δύνασθε.
32Då kutta soldatane taua til livbåten og lét han falla ned.
τότε ⸂ἀπέκοψαν οἱ στρατιῶται⸃ τὰ σχοινία τῆς σκάφης καὶ εἴασαν αὐτὴν ἐκπεσεῖν.
33Medan dei venta på at det skulle bli dag, oppmoda Paulus alle til å eta. Han sa: «I fjorten dagar no har de venta og ikkje ete noko som helst.
Ἄχρι δὲ οὗ ⸂ἡμέρα ἤμελλεν⸃ γίνεσθαι παρεκάλει ὁ Παῦλος ἅπαντας μεταλαβεῖν τροφῆς λέγων· Τεσσαρεσκαιδεκάτην σήμερον ἡμέραν προσδοκῶντες ἄσιτοι διατελεῖτε, μηθὲν προσλαβόμενοι·
34Difor oppmodar eg dykk til å eta, for det er nødvendig for at de skal bli berga. Ikkje eit hår på hovudet skal gå tapt for nokon av dykk.»
διὸ παρακαλῶ ὑμᾶς ⸀μεταλαβεῖν τροφῆς, τοῦτο γὰρ πρὸς τῆς ὑμετέρας σωτηρίας ὑπάρχει· οὐδενὸς γὰρ ὑμῶν θρὶξ ⸀ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ⸀ἀπολεῖται.
35Då han hadde sagt dette, tok han eit brød, takka Gud for augo på dei alle, braut det og byrja å eta.
⸀εἴπας δὲ ταῦτα καὶ λαβὼν ἄρτον εὐχαρίστησεν τῷ θεῷ ἐνώπιον πάντων καὶ κλάσας ἤρξατο ἐσθίειν.
36Då vart alle ved godt mot og tok sjølve til å eta.
εὔθυμοι δὲ γενόμενοι πάντες καὶ αὐτοὶ προσελάβοντο τροφῆς.
37Vi var i alt to hundre og syttiseks personar om bord i skipet.
ἤμεθα δὲ ⸂αἱ πᾶσαι ψυχαὶ ἐν τῷ πλοίῳ⸃ ⸀διακόσιαι ἑβδομήκοντα ἕξ.
38Då dei hadde ete seg mette, letta dei skipet ved å kasta kornet i sjøen.
κορεσθέντες ⸀δὲ τροφῆς ἐκούφιζον τὸ πλοῖον ἐκβαλλόμενοι τὸν σῖτον εἰς τὴν θάλασσαν.
39Då det vart dag, kjende dei ikkje att landet, men dei såg ei vik med ei strand, og dei la planar om å styra skipet inn dit om dei kunne.
Ὅτε δὲ ἡμέρα ἐγένετο, τὴν γῆν οὐκ ἐπεγίνωσκον, κόλπον δέ τινα κατενόουν ἔχοντα αἰγιαλὸν εἰς ὃν ⸀ἐβουλεύοντο εἰ ⸀δύναιντο ⸀ἐξῶσαι τὸ πλοῖον.
40Dei kappa ankera og lét dei liggja i sjøen. Samstundes løyste dei taua som heldt rora, heiste fokkseglet for vinden og styrte mot stranda.
καὶ τὰς ἀγκύρας περιελόντες εἴων εἰς τὴν θάλασσαν, ἅμα ἀνέντες τὰς ζευκτηρίας τῶν πηδαλίων, καὶ ἐπάραντες τὸν ἀρτέμωνα τῇ πνεούσῃ κατεῖχον εἰς τὸν αἰγιαλόν.
41Men dei kom inn på eit rev, og skipet gjekk på grunn. Baugen bora seg fast og vart sitjande urørleg, medan akterskipet vart knust av dei kraftige bølgjene.
περιπεσόντες δὲ εἰς τόπον διθάλασσον ⸀ἐπέκειλαν τὴν ναῦν, καὶ ἡ μὲν πρῷρα ἐρείσασα ἔμεινεν ἀσάλευτος, ἡ δὲ πρύμνα ἐλύετο ὑπὸ τῆς ⸀βίας.
42Soldatane ville drepa fangane så ingen skulle symja bort og rømma.
τῶν δὲ στρατιωτῶν βουλὴ ἐγένετο ἵνα τοὺς δεσμώτας ἀποκτείνωσιν, μή τις ἐκκολυμβήσας διαφύγῃ·
43Men centurionen ville berga Paulus og hindra dei i å gjera dette. Han baud dei som kunne symja, å kasta seg først i sjøen og koma seg i land.
ὁ δὲ ⸀ἑκατοντάρχης βουλόμενος διασῶσαι τὸν Παῦλον ἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ βουλήματος, ἐκέλευσέν τε τοὺς δυναμένους κολυμβᾶν ἀπορίψαντας πρώτους ἐπὶ τὴν γῆν ἐξιέναι,
44Dei andre skulle følgja etter, nokre på plankar og nokre på vrakgods frå skipet. Slik gjekk det til at alle kom velberga i land.
καὶ τοὺς λοιποὺς οὓς μὲν ἐπὶ σανίσιν οὓς δὲ ἐπί τινων τῶν ἀπὸ τοῦ πλοίου· καὶ οὕτως ἐγένετο πάντας διασωθῆναι ἐπὶ τὴν γῆν.
1Då vi hadde kome oss vel i land, fekk vi vita at øya heitte Malta.
Καὶ διασωθέντες τότε ⸀ἐπέγνωμεν ὅτι ⸀Μελίτη ἡ νῆσος καλεῖται.
2Dei innfødde viste oss uvanleg stor velvilje. Dei tende opp eld og tok imot oss alle, for det hadde teke til å regna og var kaldt.
οἵ ⸀τε βάρβαροι παρεῖχον οὐ τὴν τυχοῦσαν φιλανθρωπίαν ἡμῖν, ⸀ἅψαντες γὰρ πυρὰν προσελάβοντο πάντας ἡμᾶς διὰ τὸν ὑετὸν τὸν ἐφεστῶτα καὶ διὰ τὸ ψῦχος.
3Paulus sanka saman ein bunt med kvistar og la dei på elden. Då kom det ei giftig orm ut på grunn av varmen og beit seg fast i handa hans.
συστρέψαντος δὲ τοῦ Παύλου φρυγάνων ⸀τι πλῆθος καὶ ἐπιθέντος ἐπὶ τὴν πυράν, ἔχιδνα ⸀ἀπὸ τῆς θέρμης ⸀ἐξελθοῦσα καθῆψε τῆς χειρὸς αὐτοῦ.
4Då dei innfødde såg ormen hengja frå handa hans, sa dei til kvarandre: «Denne mannen er heilt sikkert ein mordar. Han vart berga frå havet, men rettferda let han ikkje leva.»
ὡς δὲ εἶδον οἱ βάρβαροι κρεμάμενον τὸ θηρίον ἐκ τῆς χειρὸς αὐτοῦ, ⸂πρὸς ἀλλήλους ἔλεγον⸃· Πάντως φονεύς ἐστιν ὁ ἄνθρωπος οὗτος ὃν διασωθέντα ἐκ τῆς θαλάσσης ἡ δίκη ζῆν οὐκ εἴασεν.
5Men han rista ormen av seg i elden og tok ikkje skade.
ὁ μὲν οὖν ἀποτινάξας τὸ θηρίον εἰς τὸ πῦρ ἔπαθεν οὐδὲν κακόν·
6Dei venta at han skulle svulma opp eller brått falla død om. Men då dei hadde venta ei god stund utan å sjå at noko gale hende med han, endra dei meining og sa at han var ein gud.
οἱ δὲ προσεδόκων αὐτὸν μέλλειν πίμπρασθαι ἢ καταπίπτειν ἄφνω νεκρόν. ἐπὶ πολὺ δὲ αὐτῶν προσδοκώντων καὶ θεωρούντων μηδὲν ἄτοπον εἰς αὐτὸν γινόμενον, ⸀μεταβαλόμενοι ἔλεγον ⸂αὐτὸν εἶναι θεόν⸃.
7I nærleiken av denne staden låg eigedomane til den fremste mannen på øya. Han heitte Publius, og han tok imot oss og var gjestfri mot oss i tre dagar.
Ἐν δὲ τοῖς περὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον ὑπῆρχεν χωρία τῷ πρώτῳ τῆς νήσου ὀνόματι Ποπλίῳ, ὃς ἀναδεξάμενος ἡμᾶς ⸂τρεῖς ἡμέρας⸃ φιλοφρόνως ἐξένισεν.
8Det hende seg at far til Publius låg sjuk med feber og dysenteri. Paulus gjekk då inn til han, bad og la hendene på han og lækte han.
ἐγένετο δὲ τὸν πατέρα τοῦ Ποπλίου πυρετοῖς καὶ ⸀δυσεντερίῳ συνεχόμενον κατακεῖσθαι, πρὸς ὃν ὁ Παῦλος εἰσελθὼν καὶ προσευξάμενος ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτῷ ἰάσατο αὐτόν.
9Etter dette kom også dei andre på øya som var sjuke, og dei vart lækte.
τούτου ⸀δὲ γενομένου καὶ οἱ λοιποὶ οἱ ⸂ἐν τῇ νήσῳ ἔχοντες ἀσθενείας⸃ προσήρχοντο καὶ ἐθεραπεύοντο,
10Dei viste oss stor ære, og då vi skulle segla vidare, gav dei oss med det vi trengde.
οἳ καὶ πολλαῖς τιμαῖς ἐτίμησαν ἡμᾶς καὶ ἀναγομένοις ἐπέθεντο τὰ πρὸς ⸂τὰς χρείας⸃.