Oded
Profeten som frigjorde fangene
Oded var en profet i Samaria under det delte rikets tid. Han er mest kjent for å ha konfrontert den israelittiske hæren da de returnerte med fanger fra Juda, og krevde at fangene ble frigitt. Hans modige inngripen førte til at de judiske fangene ble behandlet med barmhjertighet og sendt tilbake til sitt hjemland.
Nøkkelhendingar
Krigen mellom Israel og Juda
Kong Pekah av Israel beseiret Juda i krig under kong Ahas' styre og tok 200 000 fanger med seg til Samaria.
5Difor gav HERREN, Gud hans, han i hendene på kongen av Aram. Dei slo han og tok mange fangar frå han og førte dei til Damaskus. Han vart òg gjeven i hendene på Israels konge, som påførte han eit stort nederlag.
וַֽיִּתְּנֵ֜הוּ יְהוָ֣ה אֱלֹהָיו֮ בְּיַ֣ד מֶ֣לֶךְ אֲרָם֒ וַיַּ֨כּוּ־ב֔וֹ וַיִּשְׁבּ֤וּ מִמֶּ֙נּוּ֙ שִׁבְיָ֣ה גְדוֹלָ֔ה וַיָּבִ֖יאוּ דַּרְמָ֑שֶׂק וְ֠גַם בְּיַד־מֶ֤לֶךְ יִשְׂרָאֵל֙ נִתָּ֔ן וַיַּךְ־בּ֖וֹ מַכָּ֥ה גְדוֹלָֽה׃ ס
6Pekah, son til Remalja, drap hundre og tjue tusen mann i Juda på éin dag, alle saman dyktige krigarar, fordi dei hadde forlate HERREN, Gud til fedrane deira.
וַיַּהֲרֹג֩ פֶּ֨קַח בֶּן־רְמַלְיָ֜הוּ בִּֽיהוּדָ֗ה מֵאָ֨ה וְעֶשְׂרִ֥ים אֶ֛לֶף בְּי֥וֹם אֶחָ֖ד הַכֹּ֣ל בְּנֵי־חָ֑יִל בְּעָזְבָ֕ם אֶת־יְהוָ֖ה אֱלֹהֵ֥י אֲבוֹתָֽם׃
7Sikri, ein efraimitisk krigar, drap Maaseja, kongssonen, og Asrikam, forvaltaren over slottet, og Elkana, som var nestkommandanten etter kongen.
וַֽיַּהֲרֹ֞ג זִכְרִ֣י ׀ גִּבּ֣וֹר אֶפְרַ֗יִם אֶת־מַעֲשֵׂיָ֙הוּ֙ בֶּן־הַמֶּ֔לֶךְ וְאֶת־עַזְרִיקָ֖ם נְגִ֣יד הַבָּ֑יִת וְאֶת־אֶלְקָנָ֖ה מִשְׁנֵ֥ה הַמֶּֽלֶךְ׃ ס
8Israelittane tok to hundre tusen fangar frå brørne sine – kvinner, søner og døtrer. Dei tok òg mykje krigsbytte frå dei og førte byttet til Samaria.
וַיִּשְׁבּוּ֩ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֨ל מֵֽאֲחֵיהֶ֜ם מָאתַ֣יִם אֶ֗לֶף נָשִׁים֙ בָּנִ֣ים וּבָנ֔וֹת וְגַם־שָׁלָ֥ל רָ֖ב בָּזְז֣וּ מֵהֶ֑ם וַיָּבִ֥יאוּ אֶת־הַשָּׁלָ֖ל לְשֹׁמְרֽוֹן׃ ס
Oded konfronterer den israelittiske hæren
Profeten Oded gikk ut for å møte den israelittiske hæren utenfor Samaria og erklærte at deres seier var Herrens dom over Juda, men at de hadde gått for langt ved å ta fanger og pådratt seg Guds vrede.
9Der var det ein profet for HERREN som heitte Oded. Han gjekk ut og møtte hæren som kom til Samaria, og sa til dei: «Sjå, fordi HERREN, Gud til fedrane dykkar, var vreid på Juda, gav han dei i dykkar hender. Men de har drepe dei med eit raseri som når heilt opp til himmelen.
וְ֠שָׁם הָיָ֨ה נָבִ֥יא לַֽיהוָה֮ עֹדֵ֣ד שְׁמוֹ֒ וַיֵּצֵ֗א לִפְנֵ֤י הַצָּבָא֙ הַבָּ֣א לְשֹׁמְר֔וֹן וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֗ם הִ֠נֵּה בַּחֲמַ֨ת יְהוָ֧ה אֱלֹהֵֽי־אֲבוֹתֵיכֶ֛ם עַל־יְהוּדָ֖ה נְתָנָ֣ם בְּיֶדְכֶ֑ם וַתַּֽהַרְגוּ־בָ֣ם בְזַ֔עַף עַ֥ד לַשָּׁמַ֖יִם הִגִּֽיעַ׃
10Og no tenkjer de å gjera folket frå Juda og Jerusalem til trælar og trælkvinner. Men har ikkje de sjølve òg skuld mot HERREN, dykkar Gud?
וְ֠עַתָּה בְּנֵֽי־יְהוּדָ֤ה וִֽירוּשָׁלִַ֙ם֙ אַתֶּ֣ם אֹמְרִ֔ים לִכְבֹּ֛שׁ לַעֲבָדִ֥ים וְלִשְׁפָח֖וֹת לָכֶ֑ם הֲלֹ֤א רַק־אַתֶּם֙ עִמָּכֶ֣ם אֲשָׁמ֔וֹת לַיהוָ֖ה אֱלֹהֵיכֶֽם׃
11Høyr no på meg og send fangane tilbake, dei de har teke frå brørne dykkar, for HERRENs brennande vreide er over dykk.»
וְעַתָּ֣ה שְׁמָע֔וּנִי וְהָשִׁ֙יבוּ֙ הַשִּׁבְיָ֔ה אֲשֶׁ֥ר שְׁבִיתֶ֖ם מֵאֲחֵיכֶ֑ם כִּ֛י חֲר֥וֹן אַף־יְהוָ֖ה עֲלֵיכֶֽם׃ ס
Advarsel om Herrens vrede
Oded advarte israelittene om at Herrens brennende vrede hvilte over dem fordi de hadde til hensikt å gjøre judittene til slaver, og han befalte dem å sende fangene tilbake.
11Høyr no på meg og send fangane tilbake, dei de har teke frå brørne dykkar, for HERRENs brennande vreide er over dykk.»
וְעַתָּ֣ה שְׁמָע֔וּנִי וְהָשִׁ֙יבוּ֙ הַשִּׁבְיָ֔ה אֲשֶׁ֥ר שְׁבִיתֶ֖ם מֵאֲחֵיכֶ֑ם כִּ֛י חֲר֥וֹן אַף־יְהוָ֖ה עֲלֵיכֶֽם׃ ס
12Då reiste nokre av leiarane blant efraimitane seg – Asarja, son til Johanan, Berekja, son til Mesillemot, Hiskia, son til Sjallum, og Amasa, son til Hadlai – mot dei som kom frå hæren.
וַיָּקֻ֨מוּ אֲנָשִׁ֜ים מֵרָאשֵׁ֣י בְנֵֽי־אֶפְרַ֗יִם עֲזַרְיָ֤הוּ בֶן־יְהֽוֹחָנָן֙ בֶּרֶכְיָ֣הוּ בֶן־מְשִׁלֵּמ֔וֹת וִֽיחִזְקִיָּ֙הוּ֙ בֶּן־שַׁלֻּ֔ם וַעֲמָשָׂ֖א בֶּן־חַדְלָ֑י עַל־הַבָּאִ֖ים מִן־הַצָּבָֽא׃
13Dei sa til dei: «De skal ikkje føra fangane hit! Det de tenkjer å gjera, vil føra skuld over oss mot HERREN og auka syndene og skulda vår. For skulda vår er alt stor, og brennande vreide er over Israel.»
וַיֹּאמְר֣וּ לָהֶ֗ם לֹא־תָבִ֤יאוּ אֶת־הַשִּׁבְיָה֙ הֵ֔נָּה כִּי֩ לְאַשְׁמַ֨ת יְהוָ֤ה עָלֵ֙ינוּ֙ אַתֶּ֣ם אֹמְרִ֔ים לְהֹסִ֥יף עַל־חַטֹּאתֵ֖ינוּ וְעַל־אַשְׁמָתֵ֑ינוּ כִּֽי־רַבָּ֤ה אַשְׁמָה֙ לָ֔נוּ וַחֲר֥וֹן אָ֖ף עַל־יִשְׂרָאֵֽל׃ ס
Efraims ledere støtter profetens ord
Fire ledere blant Efraims overhoder støttet Odeds budskap og motsatte seg hæren som kom tilbake fra krigen, og insisterte på at fangene måtte frigis.
12Då reiste nokre av leiarane blant efraimitane seg – Asarja, son til Johanan, Berekja, son til Mesillemot, Hiskia, son til Sjallum, og Amasa, son til Hadlai – mot dei som kom frå hæren.
וַיָּקֻ֨מוּ אֲנָשִׁ֜ים מֵרָאשֵׁ֣י בְנֵֽי־אֶפְרַ֗יִם עֲזַרְיָ֤הוּ בֶן־יְהֽוֹחָנָן֙ בֶּרֶכְיָ֣הוּ בֶן־מְשִׁלֵּמ֔וֹת וִֽיחִזְקִיָּ֙הוּ֙ בֶּן־שַׁלֻּ֔ם וַעֲמָשָׂ֖א בֶּן־חַדְלָ֑י עַל־הַבָּאִ֖ים מִן־הַצָּבָֽא׃
13Dei sa til dei: «De skal ikkje føra fangane hit! Det de tenkjer å gjera, vil føra skuld over oss mot HERREN og auka syndene og skulda vår. For skulda vår er alt stor, og brennande vreide er over Israel.»
וַיֹּאמְר֣וּ לָהֶ֗ם לֹא־תָבִ֤יאוּ אֶת־הַשִּׁבְיָה֙ הֵ֔נָּה כִּי֩ לְאַשְׁמַ֨ת יְהוָ֤ה עָלֵ֙ינוּ֙ אַתֶּ֣ם אֹמְרִ֔ים לְהֹסִ֥יף עַל־חַטֹּאתֵ֖ינוּ וְעַל־אַשְׁמָתֵ֑ינוּ כִּֽי־רַבָּ֤ה אַשְׁמָה֙ לָ֔נוּ וַחֲר֥וֹן אָ֖ף עַל־יִשְׂרָאֵֽל׃ ס
14Då gav dei væpna mennene frå seg fangane og krigsbyttet framfor leiarane og heile forsamlinga.
וַיַּעֲזֹ֣ב הֶֽחָל֗וּץ אֶת־הַשִּׁבְיָה֙ וְאֶת־הַבִּזָּ֔ה לִפְנֵ֥י הַשָּׂרִ֖ים וְכָל־הַקָּהָֽל׃
Fangene blir behandlet med barmhjertighet
De navngitte lederne tok hånd om fangene, kledde de nakne, ga dem mat og drikke, salvet dem og førte de svake på esler tilbake til Jeriko i Juda.
15Dei mennene som var nemnde med namn, stod fram og tok hand om fangane. Alle som var nakne, kledde dei med klede frå byttet. Dei gav dei klede og sko, mat og drikke, og salva dei. Alle som var veike, sette dei på esel og førte dei til Jeriko, palmebyen, til brørne deira. Så vende dei tilbake til Samaria.
וַיָּקֻ֣מוּ הָאֲנָשִׁים֩ אֲשֶׁר־נִקְּב֨וּ בְשֵׁמ֜וֹת וַיַּחֲזִ֣יקוּ בַשִּׁבְיָ֗ה וְכָֽל־מַעֲרֻמֵּיהֶם֮ הִלְבִּ֣ישׁוּ מִן־הַשָּׁלָל֒ וַיַּלְבִּשׁ֣וּם וַ֠יַּנְעִלוּם וַיַּאֲכִל֨וּם וַיַּשְׁק֜וּם וַיְסֻכ֗וּם וַיְנַהֲל֤וּם בַּחֲמֹרִים֙ לְכָל־כּוֹשֵׁ֔ל וַיְבִיא֛וּם יְרֵח֥וֹ עִיר־הַתְּמָרִ֖ים אֵ֣צֶל אֲחֵיהֶ֑ם וַיָּשׁ֖וּבוּ שֹׁמְרֽוֹן׃ פ
Ahas' fortsatte ulydighet
Til tross for Odeds profetiske inngripen og Guds barmhjertighet, fortsatte kong Ahas av Juda å handle utro mot Herren, noe som førte til ytterligere lidelse for nasjonen.
19For HERREN audmjuka Juda på grunn av Ahas, kongen av Juda, fordi han hadde ført Juda til lovløyse og vore troløs mot HERREN.
כִּֽי־הִכְנִ֤יעַ יְהוָה֙ אֶת־יְהוּדָ֔ה בַּעֲב֖וּר אָחָ֣ז מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵ֑ל כִּ֤י הִפְרִ֙יעַ֙ בִּֽיהוּדָ֔ה וּמָע֥וֹל מַ֖עַל בַּיהוָֽה׃
20Tilgat-Pilneser, kongen av Assyria, kom mot han og var til trengsel for han, men styrkte han ikkje.
וַיָּבֹ֣א עָלָ֔יו תִּלְּגַ֥ת פִּלְנְאֶ֖סֶר מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר וַיָּ֥צַר ל֖וֹ וְלֹ֥א חֲזָקֽוֹ׃
21For Ahas tok ein del av skattane frå HERRENs hus, frå kongehuset og frå stormennene og gav det til assyrarkongen, men det hjelpte han ikkje.
כִּֽי־חָלַ֤ק אָחָז֙ אֶת־בֵּ֣ית יְהוָ֔ה וְאֶת־בֵּ֥ית הַמֶּ֖לֶךְ וְהַשָּׂרִ֑ים וַיִּתֵּן֙ לְמֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר וְלֹ֥א לְעֶזְרָ֖ה לֽוֹ׃
22I den tida han var i naud, vart kong Ahas endå meir troløs mot HERREN.
וּבְעֵת֙ הָצֵ֣ר ל֔וֹ וַיּ֖וֹסֶף לִמְע֣וֹל בַּיהוָ֑ה ה֖וּא הַמֶּ֥לֶךְ אָחָֽז׃