Rehum
Persisk embetsmann som motarbeidet Jerusalems gjenoppbygging
Rehum var en høytstående persisk embetsmann (kansler/kommandant) i provinsen hinsides elven (vest for Eufrat) som aktivt motarbeidet jødenes gjenoppbygging av Jerusalem. Han skrev et brev til kong Artaxerxes der han advarte om at gjenoppbyggingen av byen ville føre til opprør, noe som midlertidig stanset arbeidet.
Nøkkelhendingar
Motstand mot gjenoppbyggingen av Jerusalem
Rehum og andre embetsmenn i regionen motsatte seg jødenes forsøk på å gjenoppbygge Jerusalem og tempelet etter tilbakekomsten fra eksilet.
7I Artaxerxes' dagar skreiv Bislam, Mitredat, Tabeel og dei andre kollegaene deira til Artaxerxes, kongen av Persia. Brevet var skrive med arameisk skrift og omsett til arameisk.
וּבִימֵ֣י אַרְתַּחְשַׁ֗שְׂתָּא כָּתַ֨ב בִּשְׁלָ֜ם מִתְרְדָ֤ת טָֽבְאֵל֙ וּשְׁאָ֣ר *כנותו **כְּנָוֺתָ֔יו עַל־*ארתחששתא **אַרְתַּחְשַׁ֖שְׂתְּ מֶ֣לֶךְ פָּרָ֑ס וּכְתָב֙ הַֽנִּשְׁתְּוָ֔ן כָּת֥וּב אֲרָמִ֖ית וּמְתֻרְגָּ֥ם אֲרָמִֽית׃ פ
8Rehum, rikskanslaren, og Simsai, skrivaren, skreiv eit brev mot Jerusalem til kong Artaxerxes, slik:
רְח֣וּם בְּעֵל־טְעֵ֗ם וְשִׁמְשַׁי֙ סָֽפְרָ֔א כְּתַ֛בוּ אִגְּרָ֥ה חֲדָ֖ה עַל־יְרוּשְׁלֶ֑ם לְאַרְתַּחְשַׁ֥שְׂתְּא מַלְכָּ֖א כְּנֵֽמָא׃
9Frå Rehum, rikskanslaren, og Simsai, skrivaren, og dei andre kollegaene deira: dommarane, persiske tenestemenn, folk frå Tripolis, persarar, folk frå Erek, babylonarar, folk frå Susa, det vil seia elamittar,
אֱדַ֜יִן רְח֣וּם בְּעֵל־טְעֵ֗ם וְשִׁמְשַׁי֙ סָֽפְרָ֔א וּשְׁאָ֖ר כְּנָוָתְה֑וֹן דִּ֠ינָיֵא וַאֲפַרְסַתְכָיֵ֞א טַרְפְּלָיֵ֣א אֲפָֽרְסָיֵ֗א *ארכוי **אַרְכְּוָיֵ֤א בָבְלָיֵא֙ שֽׁוּשַׁנְכָיֵ֔א *דהוא **דֶּהָיֵ֖א עֵלְמָיֵֽא׃
Brevet til kong Artaxerxes
Rehum, sammen med skriveren Shimshai og andre medarbeidere, forfattet et brev til den persiske kongen Artaxerxes der de advarte om at Jerusalem historisk sett var en opprørsk by, og at gjenoppbyggingen ville true rikets interesser.
8Rehum, rikskanslaren, og Simsai, skrivaren, skreiv eit brev mot Jerusalem til kong Artaxerxes, slik:
רְח֣וּם בְּעֵל־טְעֵ֗ם וְשִׁמְשַׁי֙ סָֽפְרָ֔א כְּתַ֛בוּ אִגְּרָ֥ה חֲדָ֖ה עַל־יְרוּשְׁלֶ֑ם לְאַרְתַּחְשַׁ֥שְׂתְּא מַלְכָּ֖א כְּנֵֽמָא׃
9Frå Rehum, rikskanslaren, og Simsai, skrivaren, og dei andre kollegaene deira: dommarane, persiske tenestemenn, folk frå Tripolis, persarar, folk frå Erek, babylonarar, folk frå Susa, det vil seia elamittar,
אֱדַ֜יִן רְח֣וּם בְּעֵל־טְעֵ֗ם וְשִׁמְשַׁי֙ סָֽפְרָ֔א וּשְׁאָ֖ר כְּנָוָתְה֑וֹן דִּ֠ינָיֵא וַאֲפַרְסַתְכָיֵ֞א טַרְפְּלָיֵ֣א אֲפָֽרְסָיֵ֗א *ארכוי **אַרְכְּוָיֵ֤א בָבְלָיֵא֙ שֽׁוּשַׁנְכָיֵ֔א *דהוא **דֶּהָיֵ֖א עֵלְמָיֵֽא׃
10og dei andre folka som den store og æra Assurbanipal førte bort og lét bu i byane i Samaria og i resten av provinsen vest for Eufrat. Og no:
וּשְׁאָ֣ר אֻמַּיָּ֗א דִּ֤י הַגְלִי֙ אָסְנַפַּר֙ רַבָּ֣א וְיַקִּירָ֔א וְהוֹתֵ֣ב הִמּ֔וֹ בְּקִרְיָ֖ה דִּ֣י שָׁמְרָ֑יִן וּשְׁאָ֥ר עֲבַֽר־נַהֲרָ֖ה וּכְעֶֽנֶת׃
11Dette er ei avskrift av brevet dei sende til han, til kong Artaxerxes: «Tenarane dine, mennene frå provinsen vest for Eufrat, og no:
דְּנָה֙ פַּרְשֶׁ֣גֶן אִגַּרְתָּ֔א דִּ֚י שְׁלַ֣חוּ עֲל֔וֹהִי עַל־אַרְתַּחְשַׁ֖שְׂתְּא מַלְכָּ֑א עַבְדָ֛יךְ אֱנָ֥שׁ עֲבַֽר־נַהֲרָ֖ה וּכְעֶֽנֶת׃ פ
12Det skal vera kjent for kongen at jødane som drog opp frå deg, har kome til oss i Jerusalem. Dei byggjer opp att den opprørske og vonde byen, dei gjer ferdig murane og set i stand grunnvollane.
יְדִ֙יעַ֙ לֶהֱוֵ֣א לְמַלְכָּ֔א דִּ֣י יְהוּדָיֵ֗א דִּ֤י סְלִ֙קוּ֙ מִן־לְוָתָ֔ךְ עֲלֶ֥ינָא אֲת֖וֹ לִירוּשְׁלֶ֑ם קִרְיְתָ֨א מָֽרָדְתָּ֤א *ובאישתא **וּבִֽישְׁתָּא֙ בָּנַ֔יִן *ושורי **וְשׁוּרַיָּ֣א *אשכללו **שַׁכְלִ֔ילוּ וְאֻשַּׁיָּ֖א יַחִֽיטוּ׃
13No skal det vera kjent for kongen at dersom denne byen blir bygd opp att og murane blir ferdiggjorde, vil dei ikkje betala skatt, avgift eller toll, og til slutt vil det skada kongane.
כְּעַ֗ן יְדִ֙יעַ֙ לֶהֱוֵ֣א לְמַלְכָּ֔א דִּ֠י הֵ֣ן קִרְיְתָ֥א דָךְ֙ תִּתְבְּנֵ֔א וְשׁוּרַיָּ֖ה יִֽשְׁתַּכְלְל֑וּן מִנְדָּֽה־בְל֤וֹ וַהֲלָךְ֙ לָ֣א יִנְתְּנ֔וּן וְאַפְּתֹ֥ם מַלְכִ֖ים תְּהַנְזִֽק׃
14Sidan vi no et salt frå palasset og det ikkje høver seg for oss å sjå på at kongen blir vanæra, sender vi bod og gjer dette kjent for kongen,
כְּעַ֗ן כָּל־קֳבֵל֙ דִּֽי־מְלַ֤ח הֵֽיכְלָא֙ מְלַ֔חְנָא וְעַרְוַ֣ת מַלְכָּ֔א לָ֥א אֲֽרִֽיךְ[c] לַ֖נָא לְמֶֽחֱזֵ֑א עַ֨ל־דְּנָ֔ה שְׁלַ֖חְנָא וְהוֹדַ֥עְנָא לְמַלְכָּֽא׃
15så det kan bli granska i fedrane dine sine krønikebøker. Der vil du finna og få vita at denne byen er ein opprørsk by som har skada kongar og provinsar, og at dei har stelt til opprør der frå gammal tid. Difor vart denne byen øydelagd.
דִּ֡י יְבַקַּר֩ בִּֽסְפַר־דָּכְרָ֨נַיָּ֜א דִּ֣י אֲבָהָתָ֗ךְ וּ֠תְהַשְׁכַּח בִּסְפַ֣ר דָּכְרָנַיָּא֮ וְתִנְדַּע֒ דִּי֩ קִרְיְתָ֨א דָ֜ךְ קִרְיָ֣א מָֽרָדָ֗א וּֽמְהַנְזְקַ֤ת מַלְכִין֙ וּמְדִנָ֔ן וְאֶשְׁתַּדּוּר֙ עָבְדִ֣ין בְּגַוַּ֔הּ מִן־יוֹמָ֖ת עָלְמָ֑א עַ֨ל־דְּנָ֔ה קִרְיְתָ֥א דָ֖ךְ הָֽחָרְבַֽת׃
16Vi gjer kongen kjent med at dersom denne byen blir bygd opp att og murane blir ferdiggjorde, vil du ikkje ha nokon del att i provinsen vest for Eufrat.»
מְהוֹדְעִ֤ין אֲנַ֙חְנָה֙ לְמַלְכָּ֔א דִּ֠י הֵ֣ן קִרְיְתָ֥א דָךְ֙ תִּתְבְּנֵ֔א וְשׁוּרַיָּ֖ה יִֽשְׁתַּכְלְל֑וּן לָקֳבֵ֣ל דְּנָ֔ה חֲלָק֙ בַּעֲבַ֣ר נַהֲרָ֔א לָ֥א אִיתַ֖י לָֽךְ׃ פ
Anklager om opprør
I brevet beskrev Rehum Jerusalem som en ond og opprørsk by som historisk hadde gjort motstand mot store konger, og hevdet at gjenoppbyggingen ville føre til tap av skatter og inntekter for Persia.
12Det skal vera kjent for kongen at jødane som drog opp frå deg, har kome til oss i Jerusalem. Dei byggjer opp att den opprørske og vonde byen, dei gjer ferdig murane og set i stand grunnvollane.
יְדִ֙יעַ֙ לֶהֱוֵ֣א לְמַלְכָּ֔א דִּ֣י יְהוּדָיֵ֗א דִּ֤י סְלִ֙קוּ֙ מִן־לְוָתָ֔ךְ עֲלֶ֥ינָא אֲת֖וֹ לִירוּשְׁלֶ֑ם קִרְיְתָ֨א מָֽרָדְתָּ֤א *ובאישתא **וּבִֽישְׁתָּא֙ בָּנַ֔יִן *ושורי **וְשׁוּרַיָּ֣א *אשכללו **שַׁכְלִ֔ילוּ וְאֻשַּׁיָּ֖א יַחִֽיטוּ׃
13No skal det vera kjent for kongen at dersom denne byen blir bygd opp att og murane blir ferdiggjorde, vil dei ikkje betala skatt, avgift eller toll, og til slutt vil det skada kongane.
כְּעַ֗ן יְדִ֙יעַ֙ לֶהֱוֵ֣א לְמַלְכָּ֔א דִּ֠י הֵ֣ן קִרְיְתָ֥א דָךְ֙ תִּתְבְּנֵ֔א וְשׁוּרַיָּ֖ה יִֽשְׁתַּכְלְל֑וּן מִנְדָּֽה־בְל֤וֹ וַהֲלָךְ֙ לָ֣א יִנְתְּנ֔וּן וְאַפְּתֹ֥ם מַלְכִ֖ים תְּהַנְזִֽק׃
14Sidan vi no et salt frå palasset og det ikkje høver seg for oss å sjå på at kongen blir vanæra, sender vi bod og gjer dette kjent for kongen,
כְּעַ֗ן כָּל־קֳבֵל֙ דִּֽי־מְלַ֤ח הֵֽיכְלָא֙ מְלַ֔חְנָא וְעַרְוַ֣ת מַלְכָּ֔א לָ֥א אֲֽרִֽיךְ[c] לַ֖נָא לְמֶֽחֱזֵ֑א עַ֨ל־דְּנָ֔ה שְׁלַ֖חְנָא וְהוֹדַ֥עְנָא לְמַלְכָּֽא׃
15så det kan bli granska i fedrane dine sine krønikebøker. Der vil du finna og få vita at denne byen er ein opprørsk by som har skada kongar og provinsar, og at dei har stelt til opprør der frå gammal tid. Difor vart denne byen øydelagd.
דִּ֡י יְבַקַּר֩ בִּֽסְפַר־דָּכְרָ֨נַיָּ֜א דִּ֣י אֲבָהָתָ֗ךְ וּ֠תְהַשְׁכַּח בִּסְפַ֣ר דָּכְרָנַיָּא֮ וְתִנְדַּע֒ דִּי֩ קִרְיְתָ֨א דָ֜ךְ קִרְיָ֣א מָֽרָדָ֗א וּֽמְהַנְזְקַ֤ת מַלְכִין֙ וּמְדִנָ֔ן וְאֶשְׁתַּדּוּר֙ עָבְדִ֣ין בְּגַוַּ֔הּ מִן־יוֹמָ֖ת עָלְמָ֑א עַ֨ל־דְּנָ֔ה קִרְיְתָ֥א דָ֖ךְ הָֽחָרְבַֽת׃
16Vi gjer kongen kjent med at dersom denne byen blir bygd opp att og murane blir ferdiggjorde, vil du ikkje ha nokon del att i provinsen vest for Eufrat.»
מְהוֹדְעִ֤ין אֲנַ֙חְנָה֙ לְמַלְכָּ֔א דִּ֠י הֵ֣ן קִרְיְתָ֥א דָךְ֙ תִּתְבְּנֵ֔א וְשׁוּרַיָּ֖ה יִֽשְׁתַּכְלְל֑וּן לָקֳבֵ֣ל דְּנָ֔ה חֲלָק֙ בַּעֲבַ֣ר נַהֲרָ֔א לָ֥א אִיתַ֖י לָֽךְ׃ פ
Kongens svar mottatt
Kong Artaxerxes svarte på Rehums brev og bekreftet at Jerusalem hadde en historie med opprør. Kongen ga ordre om at gjenoppbyggingsarbeidet skulle stanses inntil videre.
17Kongen sende dette svaret til Rehum, rikskanslaren, og Simsai, skrivaren, og dei andre kollegaene deira som budde i Samaria og i resten av provinsen vest for Eufrat: «Fred! Og no:
פִּתְגָמָ֞א שְׁלַ֣ח מַלְכָּ֗א עַל־רְח֤וּם בְּעֵל־טְעֵם֙ וְשִׁמְשַׁ֣י סָֽפְרָ֔א וּשְׁאָר֙ כְּנָוָ֣תְה֔וֹן דִּ֥י יָתְבִ֖ין בְּשָֽׁמְרָ֑יִן וּשְׁאָ֧ר עֲבַֽר־נַהֲרָ֛ה שְׁלָ֖ם וּכְעֶֽת׃ ס
18Brevet de sende til oss, er blitt tydeleg opplese for meg.
נִשְׁתְּוָנָ֕א דִּ֥י שְׁלַחְתּ֖וּן עֲלֶ֑ינָא מְפָרַ֥שׁ קֱרִ֖י קָדָמָֽי׃
19Eg gav ordre om å granska, og dei fann at denne byen frå gammal tid har reist seg mot kongar, og at opprør og oppreist har gått føre seg der.
וּמִנִּי֮ שִׂ֣ים טְעֵם֒ וּבַקַּ֣רוּ וְהַשְׁכַּ֔חוּ דִּ֚י קִרְיְתָ֣א דָ֔ךְ מִן־יוֹמָת֙ עֽ͏ָלְמָ֔א עַל־מַלְכִ֖ין מִֽתְנַשְּׂאָ֑ה וּמְרַ֥ד וְאֶשְׁתַּדּ֖וּר מִתְעֲבֶד־בַּֽהּ׃
20Mektige kongar har herska over Jerusalem og hatt makt over heile provinsen vest for Eufrat, og skatt, avgift og toll vart betalt til dei.
וּמַלְכִ֣ין תַּקִּיפִ֗ין הֲווֹ֙ עַל־יְר֣וּשְׁלֶ֔ם וְשַׁ֨לִּיטִ֔ין בְּכֹ֖ל עֲבַ֣ר נַהֲרָ֑ה וּמִדָּ֥ה בְל֛וֹ וַהֲלָ֖ךְ מִתְיְהֵ֥ב לְהֽוֹן׃
21Gjev no ordre om at desse mennene skal stansa og at denne byen ikkje skal byggjast opp att før eg gjev påbod om det.
כְּעַן֙ שִׂ֣ימוּ טְּעֵ֔ם לְבַטָּלָ֖א גֻּבְרַיָּ֣א אִלֵּ֑ךְ וְקִרְיְתָ֥א דָךְ֙ לָ֣א תִתְבְּנֵ֔א עַד־מִנִּ֖י טַעְמָ֥א יִתְּשָֽׂם׃
22Ver varsame så de ikkje er likesæle med dette. Kvifor skulle skaden veksa til tap for kongane?
וּזְהִירִ֥ין הֱו֛וֹ שָׁל֖וּ לְמֶעְבַּ֣ד עַל־דְּנָ֑ה לְמָה֙ יִשְׂגֵּ֣א חֲבָלָ֔א לְהַנְזָקַ֖ת מַלְכִֽין׃ ס
Tvangsstans av byggearbeidet
Etter å ha mottatt kongens svar, dro Rehum og Shimshai raskt til Jerusalem og tvang jødene med makt til å stanse gjenoppbyggingen av byen.
23Så snart avskrifta av brevet frå kong Artaxerxes var lesen opp for Rehum og Simsai, skrivaren, og kollegaene deira, drog dei straks til jødane i Jerusalem og stansa dei med makt og vald.
אֱדַ֗יִן מִן־דִּ֞י פַּרְשֶׁ֤גֶן נִשְׁתְּוָנָא֙ דִּ֚י *ארתחששתא **אַרְתַּחְשַׁ֣שְׂתְּ מַלְכָּ֔א קֱרִ֧י קֳדָם־רְח֛וּם וְשִׁמְשַׁ֥י סָפְרָ֖א וּכְנָוָתְה֑וֹן אֲזַ֨לוּ בִבְהִיל֤וּ לִירֽוּשְׁלֶם֙ עַל־יְה֣וּדָיֵ֔א וּבַטִּ֥לוּ הִמּ֖וֹ בְּאֶדְרָ֥ע וְחָֽיִל׃ ס
24Då stansa arbeidet på Guds hus i Jerusalem, og det låg nede til det andre styringsåret til Dareios, kongen av Persia.
בֵּאדַ֗יִן בְּטֵלַת֙ עֲבִידַ֣ת בֵּית־אֱלָהָ֔א דִּ֖י בִּירוּשְׁלֶ֑ם וַהֲוָת֙ בָּֽטְלָ֔א עַ֚ד שְׁנַ֣ת תַּרְתֵּ֔ין לְמַלְכ֖וּת דָּרְיָ֥וֶשׁ מֶֽלֶךְ־פָּרָֽס׃ פ