Tammuz
Hedensk guddom begråtet i Jerusalem
Òg kjend som: Dumuzi
Tammuz var en mesopotamisk fruktbarhetsguddom som ble tilbedt i det gamle Midtøsten. I Bibelen nevnes Tammuz kun i Esekiels bok, der profeten ser en visjon av kvinner som gråter over Tammuz ved inngangen til Herrens tempel i Jerusalem. Dette tjente som et eksempel på den avgudsdyrkelsen som hadde infiltrert Israels tilbedelse og som var en av grunnene til Guds dom over nasjonen.
Nøkkelhendingar
Kvinner gråter over Tammuz ved tempelet
I en visjon gitt til profeten Esekiel viser Gud ham kvinner som sitter ved den nordlige porten til Herrens tempel og gråter over den hedenske guden Tammuz. Dette var en av flere avskyelige praksiser som ble utført i og rundt tempelet.
14Han førte meg til inngangen av porten til Herrens hus, den som vender mot nord. Og sjå, der sat kvinnene og gret over Tammús.
וַיָּבֵ֣א אֹתִ֗י אֶל־פֶּ֙תַח֙ שַׁ֣עַר בֵּית־יְהוָ֔ה אֲשֶׁ֖ר אֶל־הַצָּפ֑וֹנָה וְהִנֵּה־שָׁם֙ הַנָּשִׁ֣ים יֹֽשְׁב֔וֹת מְבַכּ֖וֹת אֶת־הַתַּמּֽוּז׃ ס
15Han sa til meg: «Har du sett dette, menneske? Du skal endå få sjå større styggedomar enn desse.»
וַיֹּ֥אמֶר אֵלַ֖י הֲרָאִ֣יתָ בֶן־אָדָ֑ם ע֣וֹד תָּשׁ֥וּב תִּרְאֶ֛ה תּוֹעֵב֥וֹת גְּדֹל֖וֹת מֵאֵֽלֶה׃
Esekiels visjon av avgudsdyrkelse i tempelet
Tammuz-tilbedelsen var del av en større visjon der Gud viste Esekiel fire former for avgudsdyrkelse som foregikk i tempelet, fra malerier av avskyeligheter til soldyrkelse. Hver avskyelige handling var verre enn den forrige.
5Han sa til meg: «Menneske, lyft no blikket mot nord.» Eg lyfte blikket mot nord, og sjå, nord for altarporten stod dette avgudsbiletet som vekkjer harme, ved inngangen.
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַ֔י בֶּן־אָדָ֕ם שָׂא־נָ֥א עֵינֶ֖יךָ דֶּ֣רֶךְ צָפ֑וֹנָה וָאֶשָּׂ֤א עֵינַי֙ דֶּ֣רֶךְ צָפ֔וֹנָה וְהִנֵּ֤ה מִצָּפוֹן֙ לְשַׁ֣עַר הַמִּזְבֵּ֔חַ סֵ֛מֶל הַקִּנְאָ֥ה הַזֶּ֖ה בַּבִּאָֽה׃
6Han sa til meg: «Menneske, ser du kva dei gjer? Dei store styggedomar som Israels hus gjer her, så eg må halda meg langt borte frå heilagdomen min? Men du skal få sjå endå større styggedomar.»
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַ֔י בֶּן־אָדָ֕ם הֲרֹאֶ֥ה אַתָּ֖ה *מהם **מָ֣ה **הֵ֣ם עֹשִׂ֑ים תּוֹעֵב֨וֹת גְּדֹל֜וֹת אֲשֶׁ֥ר בֵּֽית־יִשְׂרָאֵ֣ל ׀ עֹשִׂ֣ים פֹּ֗ה לְרָֽחֳקָה֙ מֵעַ֣ל מִקְדָּשִׁ֔י וְעוֹד֙ תָּשׁ֣וּב תִּרְאֶ֔ה תּוֹעֵב֖וֹת גְּדֹלֽוֹת׃ ס
7Han førte meg til inngangen til forgarden, og eg såg, og sjå, det var eit hol i veggen.
וַיָּבֵ֥א אֹתִ֖י אֶל־פֶּ֣תַח הֶֽחָצֵ֑ר וָאֶרְאֶ֕ה וְהִנֵּ֥ה חֹר־אֶחָ֖ד בַּקִּֽיר׃
8Han sa til meg: «Menneske, bryt deg gjennom veggen.» Eg braut meg gjennom veggen, og sjå, der var ei opning.
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַ֔י בֶּן־אָדָ֖ם חֲתָר־נָ֣א בַקִּ֑יר וָאֶחְתֹּ֣ר בַּקִּ֔יר וְהִנֵּ֖ה פֶּ֥תַח אֶחָֽד׃
9Han sa til meg: «Gå inn og sjå dei vonde styggedomane dei driv med her.»
וַיֹּ֖אמֶר אֵלָ֑י בֹּ֤א וּרְאֵה֙ אֶת־הַתּוֹעֵב֣וֹת הָרָע֔וֹת אֲשֶׁ֛ר הֵ֥ם עֹשִׂ֖ים פֹּֽה׃
10Eg gjekk inn og såg, og sjå, alle slags bilete av krypdyr og avskyelege dyr, og alle avgudane til Israels hus, var teikna på veggen rundt omkring.
וָאָבוֹא֮ וָֽאֶרְאֶה֒ וְהִנֵּ֨ה כָל־תַּבְנִ֜ית רֶ֤מֶשׂ וּבְהֵמָה֙ שֶׁ֔קֶץ וְכָל־גִּלּוּלֵ֖י בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֑ל מְחֻקֶּ֥ה עַל־הַקִּ֖יר סָבִ֥יב ׀ סָבִֽיב׃
11Sytti menn av dei eldste i Israels hus stod framfor dei, og Jaasanja, son til Sjafan, stod midt iblant dei. Kvar mann hadde røykjelseskaret sitt i handa, og ein tett sky av røykjelse steig opp.
וְשִׁבְעִ֣ים אִ֣ישׁ מִזִּקְנֵ֣י בֵֽית־יִ֠שְׂרָאֵל וְיַאֲזַנְיָ֨הוּ בֶן־שָׁפָ֜ן עֹמֵ֤ד בְּתוֹכָם֙ עֹמְדִ֣ים לִפְנֵיהֶ֔ם וְאִ֥ישׁ מִקְטַרְתּ֖וֹ בְּיָד֑וֹ וַעֲתַ֥ר עֲנַֽן־הַקְּטֹ֖רֶת עֹלֶֽה׃
12Han sa til meg: «Har du sett, menneske, kva dei eldste i Israels hus gjer i mørkret, kvar mann i rommet med gudebileta sine? For dei seier: 'Herren ser oss ikkje. Herren har forlate landet.'»
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַי֮ הֲרָאִ֣יתָ בֶן־אָדָם֒ אֲשֶׁ֨ר זִקְנֵ֤י בֵֽית־יִשְׂרָאֵל֙ עֹשִׂ֣ים בַּחֹ֔שֶׁךְ אִ֖ישׁ בְּחַדְרֵ֣י מַשְׂכִּית֑וֹ כִּ֣י אֹמְרִ֗ים אֵ֤ין יְהוָה֙ רֹאֶ֣ה אֹתָ֔נוּ עָזַ֥ב יְהוָ֖ה אֶת־הָאָֽרֶץ׃
13Han sa til meg: «Du skal endå få sjå større styggedomar som dei driv med.»
וַיֹּ֖אמֶר אֵלָ֑י ע֣וֹד תָּשׁ֥וּב תִּרְאֶ֛ה תּוֹעֵב֥וֹת גְּדֹל֖וֹת אֲשֶׁר־הֵ֥מָּה עֹשִֽׂים׃
14Han førte meg til inngangen av porten til Herrens hus, den som vender mot nord. Og sjå, der sat kvinnene og gret over Tammús.
וַיָּבֵ֣א אֹתִ֗י אֶל־פֶּ֙תַח֙ שַׁ֣עַר בֵּית־יְהוָ֔ה אֲשֶׁ֖ר אֶל־הַצָּפ֑וֹנָה וְהִנֵּה־שָׁם֙ הַנָּשִׁ֣ים יֹֽשְׁב֔וֹת מְבַכּ֖וֹת אֶת־הַתַּמּֽוּז׃ ס
15Han sa til meg: «Har du sett dette, menneske? Du skal endå få sjå større styggedomar enn desse.»
וַיֹּ֥אמֶר אֵלַ֖י הֲרָאִ֣יתָ בֶן־אָדָ֑ם ע֣וֹד תָּשׁ֥וּב תִּרְאֶ֛ה תּוֹעֵב֥וֹת גְּדֹל֖וֹת מֵאֵֽלֶה׃
16Han førte meg inn i den indre forgarden til Herrens hus. Og sjå, ved inngangen til Herrens tempel, mellom forhallen og altaret, var det om lag tjuefem menn. Dei hadde ryggen mot Herrens tempel og andletet mot aust, og dei bøygde seg mot aust og tilbad sola.
וַיָּבֵ֣א אֹתִ֗י אֶל־חֲצַ֣ר בֵּית־יְהוָה֮ הַפְּנִימִית֒ וְהִנֵּה־פֶ֜תַח הֵיכַ֣ל יְהוָ֗ה בֵּ֤ין הָֽאוּלָם֙ וּבֵ֣ין הַמִּזְבֵּ֔חַ כְּעֶשְׂרִ֥ים וַחֲמִשָּׁ֖ה אִ֑ישׁ אֲחֹ֨רֵיהֶ֜ם אֶל־הֵיכַ֤ל יְהוָה֙ וּפְנֵיהֶ֣ם קֵ֔דְמָה וְהֵ֛מָּה מִשְׁתַּחֲוִיתֶ֥ם קֵ֖דְמָה לַשָּֽׁמֶשׁ׃
17Han sa til meg: «Har du sett dette, menneske? Er det ikkje nok for Judas hus å gjera dei styggedomane dei har gjort her? Dei har òg fylt landet med vald og stadig eggja meg til vreide. Sjå, dei held greina opp mot nasen sin.»
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַי֮ הֲרָאִ֣יתָ בֶן־אָדָם֒ הֲנָקֵל֙ לְבֵ֣ית יְהוּדָ֔ה מֵעֲשׂ֕וֹת אֶת־הַתּוֹעֵב֖וֹת אֲשֶׁ֣ר עָֽשׂוּ־פֹ֑ה כִּֽי־מָלְא֨וּ אֶת־הָאָ֜רֶץ חָמָ֗ס וַיָּשֻׁ֙בוּ֙ לְהַכְעִיסֵ֔נִי וְהִנָּ֛ם שֹׁלְחִ֥ים אֶת־הַזְּמוֹרָ֖ה אֶל־אַפָּֽם׃
18Difor vil eg òg handla i vreide. Auget mitt skal ikkje visa medynk, og eg vil ikkje spara dei. Og sjølv om dei ropar høgt i øyra mine, vil eg ikkje høyra på dei.»
וְגַם־אֲנִי֙ אֶעֱשֶׂ֣ה בְחֵמָ֔ה לֹֽא־תָח֥וֹס עֵינִ֖י וְלֹ֣א אֶחְמֹ֑ל וְקָרְא֤וּ בְאָזְנַי֙ ק֣וֹל גָּד֔וֹל וְלֹ֥א אֶשְׁמַ֖ע אוֹתָֽם׃
Guds dom over avgudsdyrkelsen
Som svar på de avskyelige handlingene, inkludert Tammuz-tilbedelsen, erklærer Gud at han vil handle i vrede og ikke vise medlidenhet. Denne avgudsdyrkelsen var en direkte årsak til Guds dom over Jerusalem.
17Han sa til meg: «Har du sett dette, menneske? Er det ikkje nok for Judas hus å gjera dei styggedomane dei har gjort her? Dei har òg fylt landet med vald og stadig eggja meg til vreide. Sjå, dei held greina opp mot nasen sin.»
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַי֮ הֲרָאִ֣יתָ בֶן־אָדָם֒ הֲנָקֵל֙ לְבֵ֣ית יְהוּדָ֔ה מֵעֲשׂ֕וֹת אֶת־הַתּוֹעֵב֖וֹת אֲשֶׁ֣ר עָֽשׂוּ־פֹ֑ה כִּֽי־מָלְא֨וּ אֶת־הָאָ֜רֶץ חָמָ֗ס וַיָּשֻׁ֙בוּ֙ לְהַכְעִיסֵ֔נִי וְהִנָּ֛ם שֹׁלְחִ֥ים אֶת־הַזְּמוֹרָ֖ה אֶל־אַפָּֽם׃
18Difor vil eg òg handla i vreide. Auget mitt skal ikkje visa medynk, og eg vil ikkje spara dei. Og sjølv om dei ropar høgt i øyra mine, vil eg ikkje høyra på dei.»
וְגַם־אֲנִי֙ אֶעֱשֶׂ֣ה בְחֵמָ֔ה לֹֽא־תָח֥וֹס עֵינִ֖י וְלֹ֣א אֶחְמֹ֑ל וְקָרְא֤וּ בְאָזְנַי֙ ק֣וֹל גָּד֔וֹל וְלֹ֥א אֶשְׁמַ֖ע אוֹתָֽם׃
Guds herlighet forlater tempelet
Som en konsekvens av avgudsdyrkelsen, inkludert Tammuz-kulten, forlater Guds herlighet gradvis tempelet i Jerusalem. Dette var et dramatisk tegn på at Gud trakk seg tilbake fra sitt folk på grunn av deres troløshet.
4Då lyfte Herrens herlegdom seg opp frå kjeruben og over til dørstokken i huset. Huset vart fylt av skya, og føregarden vart fylt av glansen frå Herrens herlegdom.
וַיָּ֤רָם כְּבוֹד־יְהוָה֙ מֵעַ֣ל הַכְּר֔וּב עַ֖ל מִפְתַּ֣ן הַבָּ֑יִת וַיִמָּלֵ֤א הַבַּ֙יִת֙ אֶת־הֶ֣עָנָ֔ן וְהֶֽחָצֵר֙ מָֽלְאָ֔ה אֶת־נֹ֖גַהּ כְּב֥וֹד יְהוָֽה׃
18Då flytta Herrens herlegdom seg frå dørstokken i huset og stilte seg over kjerubane.
וַיֵּצֵא֙ כְּב֣וֹד יְהוָ֔ה מֵעַ֖ל מִפְתַּ֣ן הַבָּ֑יִת וַֽיַּעֲמֹ֖ד עַל־הַכְּרוּבִֽים׃
19Kjerubane lyfte vengjene sine og steig opp frå jorda medan eg såg på, og hjula følgde med dei. Dei stansa ved opninga til den austre porten til Herrens hus, og herlegdomen til Israels Gud var over dei.
וַיִּשְׂא֣וּ הַכְּרוּבִ֣ים אֶת־כַּ֠נְפֵיהֶם וַיֵּר֨וֹמּוּ מִן־הָאָ֤רֶץ לְעֵינַי֙ בְּצֵאתָ֔ם וְהָאֽוֹפַנִּ֖ים לְעֻמָּתָ֑ם וַֽיַּעֲמֹ֗ד פֶּ֣תַח שַׁ֤עַר בֵּית־יְהוָה֙ הַקַּדְמוֹנִ֔י וּכְב֧וֹד אֱלֹהֵֽי־יִשְׂרָאֵ֛ל עֲלֵיהֶ֖ם מִלְמָֽעְלָה׃
Forbud mot hedensk tilbedelse i Moseloven
Tilbedelsen av fremmede guder som Tammuz var strengt forbudt i Moseloven. Israels folk var gjentatte ganger blitt advart mot å følge de omkringliggende folkenes religiøse praksiser.
29Når Herren din Gud ryddar ut folkeslaga du kjem til for å driva ut, og du driv dei ut og buset deg i landet deira,
כִּֽי־יַכְרִית֩ יְהוָ֨ה אֱלֹהֶ֜יךָ אֶת־הַגּוֹיִ֗ם אֲשֶׁ֨ר אַתָּ֥ה בָא־שָׁ֛מָּה לָרֶ֥שֶׁת אוֹתָ֖ם מִפָּנֶ֑יךָ וְיָרַשְׁתָּ֣ אֹתָ֔ם וְיָשַׁבְתָּ֖ בְּאַרְצָֽם׃
30ta deg då i vare så du ikkje går i snara og følgjer etter dei etter at dei er utsletta framfor deg, og ikkje spør etter gudane deira og seier: 'Korleis dyrka desse folkeslaga gudane sine? Eg vil gjera det same.'
הִשָּׁ֣מֶר לְךָ֗ פֶּן־תִּנָּקֵשׁ֙ אַחֲרֵיהֶ֔ם אַחֲרֵ֖י הִשָּׁמְדָ֣ם מִפָּנֶ֑יךָ וּפֶן־תִּדְרֹ֨שׁ לֵֽאלֹהֵיהֶ֜ם לֵאמֹ֗ר אֵיכָ֨ה יַעַבְד֜וּ הַגּוֹיִ֤ם הָאֵ֙לֶּה֙ אֶת־אֱלֹ֣הֵיהֶ֔ם וְאֶעֱשֶׂה־כֵּ֖ן גַּם־אָֽנִי׃
31Du skal ikkje gjera slik mot Herren din Gud, for alt som er avskyeleg for Herren, alt han hatar, har dei gjort for gudane sine. Dei har til og med brent sønene og døtrene sine i eld for gudane sine.
לֹא־תַעֲשֶׂ֣ה כֵ֔ן לַיהוָ֖ה אֱלֹהֶ֑יךָ כִּי֩ כָּל־תּוֹעֲבַ֨ת יְהוָ֜ה אֲשֶׁ֣ר שָׂנֵ֗א עָשׂוּ֙ לֵאלֹ֣הֵיהֶ֔ם כִּ֣י גַ֤ם אֶת־בְּנֵיהֶם֙ וְאֶת־בְּנֹ֣תֵיהֶ֔ם יִשְׂרְפ֥וּ בָאֵ֖שׁ לֵֽאלֹהֵיהֶֽם׃