Skapelsen
Skapelsen er Bibelens åpningstema og grunnlaget for hele den bibelske verdensforståelsen. Gud skaper verden av ingenting, med orden og hensikt. Mennesket skapes i Guds bilde som skapelsens høydepunkt, med ansvar for å forvalte jorden.
I begynnelsen
De første ordene i Bibelen fastslår at Gud er opphavet til alt som eksisterer.
1I byrjinga skapte Gud himmelen og jorda.
בְּרֵאשִׁ֖ית בָּרָ֣א אֱלֹהִ֑ים אֵ֥ת הַשָּׁמַ֖יִם וְאֵ֥ת הָאָֽרֶץ׃
2Jorda var aud og tom, og mørker låg over djupet. Guds Ande sveva over vassflata.
וְהָאָ֗רֶץ הָיְתָ֥ה תֹ֙הוּ֙ וָבֹ֔הוּ וְחֹ֖שֶׁךְ עַל־פְּנֵ֣י תְה֑וֹם וְר֣וּחַ אֱלֹהִ֔ים מְרַחֶ֖פֶת עַל־פְּנֵ֥י הַמָּֽיִם׃
3Då sa Gud: «Lat det verta lys!» Og det vart lys.
וַיֹּ֥אמֶר אֱלֹהִ֖ים יְהִ֣י א֑וֹר וַֽיְהִי־אֽוֹר׃
Mennesket skapt i Guds bilde
Mennesket er unikt i skaperverket - skapt i Guds bilde med verdighet og ansvar.
26Då sa Gud: «Lat oss skapa menneske i vårt bilete, etter vår likning! Dei skal råda over fiskane i havet og fuglane under himmelen, over feet, over heile jorda og over alle krypdyr som kryp på jorda.»
וַיֹּ֣אמֶר אֱלֹהִ֔ים נַֽעֲשֶׂ֥ה אָדָ֛ם בְּצַלְמֵ֖נוּ כִּדְמוּתֵ֑נוּ וְיִרְדּוּ֩ בִדְגַ֨ת הַיָּ֜ם וּבְע֣וֹף הַשָּׁמַ֗יִם וּבַבְּהֵמָה֙ וּבְכָל־הָאָ֔רֶץ וּבְכָל־הָרֶ֖מֶשׂ הֽ͏ָרֹמֵ֥שׂ עַל־הָאָֽרֶץ׃
27Og Gud skapte mennesket i sitt bilete, i Guds bilete skapte han det, til mann og kvinne skapte han dei.
וַיִּבְרָ֨א אֱלֹהִ֤ים ׀ אֶת־הֽ͏ָאָדָם֙ בְּצַלְמ֔וֹ בְּצֶ֥לֶם אֱלֹהִ֖ים בָּרָ֣א אֹת֑וֹ זָכָ֥ר וּנְקֵבָ֖ה בָּרָ֥א אֹתָֽם׃
28Gud velsigna dei og sa til dei: «Ver fruktbare og bli mange, fyll jorda og legg henne under dykk! Råd over fiskane i havet og fuglane under himmelen og over alt levande som rører seg på jorda!»
וַיְבָ֣רֶךְ אֹתָם֮ אֱלֹהִים֒ וַיֹּ֨אמֶר לָהֶ֜ם אֱלֹהִ֗ים פְּר֥וּ וּרְב֛וּ וּמִלְא֥וּ אֶת־הָאָ֖רֶץ וְכִבְשֻׁ֑הָ וּרְד֞וּ בִּדְגַ֤ת הַיָּם֙ וּבְע֣וֹף הַשָּׁמַ֔יִם וּבְכָל־חַיָּ֖ה הֽ͏ָרֹמֶ֥שֶׂת עַל־הָאָֽרֶץ׃
7Då forma Herren Gud mennesket av støv frå jorda og bles livsande inn i nasen hans, og mennesket vart ei levande sjel.
וַיִּיצֶר֩ יְהוָ֨ה אֱלֹהִ֜ים אֶת־הָֽאָדָ֗ם עָפָר֙ מִן־הָ֣אֲדָמָ֔ה וַיִּפַּ֥ח בְּאַפָּ֖יו נִשְׁמַ֣ת חַיִּ֑ים וַֽיְהִ֥י הָֽאָדָ֖ם לְנֶ֥פֶשׁ חַיָּֽה׃
Skapelsen vitner om Gud
Skaperverket åpenbarer Guds storhet og makt for alle mennesker.
2Himmelen forkynner Guds herlegdom, og kvelven fortel om verket frå hendene hans.
הַשָּׁמַ֗יִם מְֽסַפְּרִ֥ים כְּבֽוֹד־אֵ֑ל וּֽמַעֲשֵׂ֥ה יָ֝דָ֗יו מַגִּ֥יד הָרָקִֽיעַ׃
3Dag talar til dag, og natt gjev kunnskap til natt.
י֣וֹם לְ֭יוֹם יַבִּ֣יעַֽ אֹ֑מֶר וְלַ֥יְלָה לְּ֝לַ֗יְלָה יְחַוֶּה־דָּֽעַת׃
4Det er inga tale, det er ingen ord, røysta deira blir ikkje høyrd.
אֵֽין־אֹ֭מֶר וְאֵ֣ין דְּבָרִ֑ים בְּ֝לִ֗י נִשְׁמָ֥ע קוֹלָֽם׃
4Når eg ser himlane dine, eit verk av fingrane dine, månen og stjernene som du har sett på plass –
כִּֽי־אֶרְאֶ֣ה שָׁ֭מֶיךָ מַעֲשֵׂ֣י אֶצְבְּעֹתֶ֑יךָ יָרֵ֥חַ וְ֝כוֹכָבִ֗ים אֲשֶׁ֣ר כּוֹנָֽנְתָּה׃
5kva er då eit menneske, at du hugsar på det, eit menneskebarn, at du tek deg av det?
מָֽה־אֱנ֥וֹשׁ כִּֽי־תִזְכְּרֶ֑נּוּ וּבֶן־אָ֝דָ֗ם כִּ֣י תִפְקְדֶֽנּוּ׃
6Du gjorde det berre lite ringare enn gudeverda og krona det med ære og herlegdom.
וַתְּחַסְּרֵ֣הוּ מְּ֭עַט מֵאֱלֹהִ֑ים וְכָב֖וֹד וְהָדָ֣ר תְּעַטְּרֵֽהוּ׃
19For det ein kan vita om Gud, ligg ope for dei, Gud har sjølv openberra det for dei.
διότι τὸ γνωστὸν τοῦ θεοῦ φανερόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς, ὁ ⸂θεὸς γὰρ⸃ αὐτοῖς ἐφανέρωσεν.
20For det usynlege ved han, både hans evige kraft og hans guddomlege natur, har vore synleg sidan verda vart skapt, og vert oppfatta gjennom det som er skapt. Difor har dei ikkje noko å orsaka seg med.
τὰ γὰρ ἀόρατα αὐτοῦ ἀπὸ κτίσεως κόσμου τοῖς ποιήμασιν νοούμενα καθορᾶται, ἥ τε ἀΐδιος αὐτοῦ δύναμις καὶ θειότης, εἰς τὸ εἶναι αὐτοὺς ἀναπολογήτους,
Kristus som skaper
Det nye testamente åpenbarer at Jesus Kristus var aktivt med i skapelsen.
1I opphavet var Ordet, og Ordet var hos Gud, og Ordet var Gud.
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος.
2Han var i opphavet hos Gud.
οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν.
3Alt vart til ved han, og utan han vart ikkje noko til av det som har vorte til.
πάντα διʼ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. ὃ γέγονεν
15Han er biletet av den usynlege Gud, den førstefødde framfor alt det skapte.
ὅς ἐστιν εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου, πρωτότοκος πάσης κτίσεως,
16For i han vart alt skapt, i himmelen og på jorda, det synlege og det usynlege, anten det er tronar eller herredøme, makter eller styresmakter. Alt er skapt ved han og til han.
ὅτι ἐν αὐτῷ ἐκτίσθη τὰ ⸀πάντα ἐν τοῖς οὐρανοῖς ⸀καὶ ἐπὶ τῆς γῆς, τὰ ὁρατὰ καὶ τὰ ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι· τὰ πάντα διʼ αὐτοῦ καὶ εἰς αὐτὸν ἔκτισται·
17Han er før alle ting, og i han held alle ting saman.
καὶ αὐτός ἐστιν πρὸ πάντων καὶ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ συνέστηκεν,
2Men no, i desse siste dagane, har han tala til oss gjennom Sonen. Han har Gud sett til arving over alle ting, og gjennom han skapte han verda.
ἐπʼ ἐσχάτου τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν υἱῷ, ὃν ἔθηκεν κληρονόμον πάντων, διʼ οὗ καὶ ⸂ἐποίησεν τοὺς αἰῶνας⸃·
3Han er glansen av Guds herlegdom og det nøyaktige avtrykket av hans vesen. Han ber alle ting oppe med sitt mektige ord. Då han hadde fullført reinsinga for syndene, sette han seg ved høgre handa til Majesteten i det høge.
ὃς ὢν ἀπαύγασμα τῆς δόξης καὶ χαρακτὴρ τῆς ὑποστάσεως αὐτοῦ, φέρων τε τὰ πάντα τῷ ῥήματι τῆς δυνάμεως, ⸂διʼ αὑτοῦ⸃ καθαρισμὸν ⸂τῶν ἁμαρτιῶν ποιησάμενος⸃ ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς,
Den nye skapelsen
Frelsen beskrives som en ny skapelse - Gud gjør alle ting nye.
17Difor, om nokon er i Kristus, er han ein ny skapning. Det gamle er borte. Sjå, alt har vorte nytt!
ὥστε εἴ τις ἐν Χριστῷ, καινὴ κτίσις· τὰ ἀρχαῖα παρῆλθεν, ἰδοὺ γέγονεν ⸀καινά·
1Og eg såg ein ny himmel og ei ny jord. For den første himmelen og den første jorda var borte, og havet fanst ikkje meir.
Καὶ εἶδον οὐρανὸν καινὸν καὶ γῆν καινήν· ὁ γὰρ πρῶτος οὐρανὸς καὶ ἡ πρώτη γῆ ἀπῆλθαν, καὶ ἡ θάλασσα οὐκ ἔστιν ἔτι.
5Og han som sat på trona, sa: «Sjå, eg gjer alle ting nye.» Og han sa: «Skriv, for desse orda er truverdige og sanne.»
Καὶ εἶπεν ὁ καθήμενος ἐπὶ τῷ θρόνῳ· Ἰδοὺ ⸂καινὰ ποιῶ πάντα⸃. καὶ ⸀λέγει· Γράψον, ὅτι οὗτοι οἱ λόγοι ⸂πιστοὶ καὶ ἀληθινοί⸃ εἰσιν.