JesajaKapittel 48

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

Høyr dette, Jakobs hus, de som er kalla med namnet Israel og har runne ut frå Judas kjelde, de som sver ved Herrens namn og påkallar Israels Gud, men ikkje i sanning og ikkje i rettferd.

שִׁמְעוּ־זֹ֣את בֵּֽית־יַעֲקֹ֗ב הַנִּקְרָאִים֙ בְּשֵׁ֣ם יִשְׂרָאֵ֔ל וּמִמֵּ֥י יְהוּדָ֖ה יָצָ֑אוּ הַֽנִּשְׁבָּעִ֣ים ׀ בְּשֵׁ֣ם יְהוָ֗ה וּבֵאלֹהֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ יַזְכִּ֔ירוּ לֹ֥א בֶאֱמֶ֖ת וְלֹ֥א בִצְדָקָֽה׃ ‬

For dei kallar seg etter den heilage byen og stør seg på Israels Gud. Herren over hærskarane er namnet hans.

כִּֽי־מֵעִ֤יר הַקֹּ֙דֶשׁ֙ נִקְרָ֔אוּ וְעַל־אֱלֹהֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל נִסְמָ֑כוּ יְהוָ֥ה צְבָא֖וֹת שְׁמֽוֹ׃ ס ‬

Det som hende før, har eg kunngjort frå gammal tid. Det gjekk ut frå min munn, og eg la det fram. Brått handla eg, og det skjedde.

הָרִֽאשֹׁנוֹת֙ מֵאָ֣ז הִגַּ֔דְתִּי וּמִפִּ֥י יָצְא֖וּ וְאַשְׁמִיעֵ֑ם פִּתְאֹ֥ם עָשִׂ֖יתִי וַתָּבֹֽאנָה׃ ‬

Fordi eg visste at du er stri, at nakken din er ei jernsene, og panna di er av bronse.

מִדַּעְתִּ֕י כִּ֥י קָשֶׁ֖ה אָ֑תָּה וְגִ֤יד בַּרְזֶל֙ עָרְפֶּ֔ךָ וּמִצְחֲךָ֖ נְחוּשָֽׁה׃ ‬

Difor kunngjorde eg det for deg frå gammal tid. Før det hende, let eg deg høyra det, så du ikkje skulle seia: 'Avguden min gjorde dette, utskorne biletet mitt og støypte biletet mitt har fastsett det.'

וָאַגִּ֤יד לְךָ֙ מֵאָ֔ז בְּטֶ֥רֶם תָּב֖וֹא הִשְׁמַעְתִּ֑יךָ פֶּן־תֹּאמַר֙ עָצְבִּ֣י עָשָׂ֔ם וּפִסְלִ֥י וְנִסְכִּ֖י צִוָּֽם׃ ‬

Du har høyrt det, sjå alt saman! Vil ikkje de sjølve vitna om det? Frå no av let eg deg høyra nye ting, løynde ting du ikkje har kjent til.

שָׁמַ֤עְתָּֽ חֲזֵה֙ כֻּלָּ֔הּ וְאַתֶּ֖ם הֲל֣וֹא תַגִּ֑ידוּ הִשְׁמַעְתִּ֤יךָ חֲדָשׁוֹת֙ מֵעַ֔תָּה וּנְצֻר֖וֹת וְלֹ֥א יְדַעְתָּֽם׃ ‬

No vert dei skapte, ikkje for lenge sidan, ikkje før i dag har du høyrt om dei, så du ikkje skal seia: 'Sjå, eg visste det!'

עַתָּ֤ה נִבְרְאוּ֙ וְלֹ֣א מֵאָ֔ז וְלִפְנֵי־י֖וֹם וְלֹ֣א שְׁמַעְתָּ֑ם פֶּן־תֹּאמַ֖ר הִנֵּ֥ה יְדַעְתִּֽין׃ ‬

Du har verken høyrt eller visst det, heller ikkje frå gammal tid har øyret ditt vore ope. For eg visste at du ville vera truløys, og frå mors liv har du vorte kalla ein opprørar.

גַּ֣ם לֹֽא־שָׁמַ֗עְתָּ גַּ֚ם לֹ֣א יָדַ֔עְתָּ גַּ֕ם מֵאָ֖ז לֹא־פִתְּחָ֣ה אָזְנֶ֑ךָ כִּ֤י יָדַ֙עְתִּי֙ בָּג֣וֹד תִּבְגּ֔וֹד וּפֹשֵׁ֥עַ מִבֶּ֖טֶן קֹ֥רָא לָֽךְ׃ ‬

For mitt namn skuld held eg vreiden min tilbake, og for mi æra skuld tøymer eg meg overfor deg, så eg ikkje skal rydja deg ut.

לְמַ֤עַן שְׁמִי֙ אַאֲרִ֣יךְ אַפִּ֔י וּתְהִלָּתִ֖י אֶחֱטָם־לָ֑ךְ לְבִלְתִּ֖י הַכְרִיתֶֽךָ׃ ‬

Sjå, eg har reinsa deg, men ikkje som sølv. Eg har prøvd deg i lidingsomnen.

הִנֵּ֥ה צְרַפְתִּ֖יךָ וְלֹ֣א בְכָ֑סֶף בְּחַרְתִּ֖יךָ בְּכ֥וּר עֹֽנִי׃ ‬

For mi eiga skuld, for mi eiga skuld gjer eg det. For korleis skulle det verta vanhelga? Og æra mi gjev eg ikkje til ein annan.

לְמַעֲנִ֧י לְמַעֲנִ֛י אֶעֱשֶׂ֖ה כִּ֣י אֵ֣יךְ יֵחָ֑ל וּכְבוֹדִ֖י לְאַחֵ֥ר לֹֽא־אֶתֵּֽן׃ ס ‬

Høyr på meg, Jakob, og Israel, du som eg har kalla! Eg er Han. Eg er den fyrste, eg er òg den siste.

שְׁמַ֤ע אֵלַי֙ יַֽעֲקֹ֔ב וְיִשְׂרָאֵ֖ל מְקֹרָאִ֑י אֲנִי־הוּא֙ אֲנִ֣י רִאשׁ֔וֹן אַ֖ף אֲנִ֥י אַחֲרֽוֹן׃ ‬

Mi hand har grunnlagt jorda, og mi høgre hand har spent ut himmelen. Når eg kallar på dei, står dei fram saman.

אַף־יָדִי֙ יָ֣סְדָה אֶ֔רֶץ וִֽימִינִ֖י טִפְּחָ֣ה שָׁמָ֑יִם קֹרֵ֥א אֲנִ֛י אֲלֵיהֶ֖ם יַעַמְד֥וּ יַחְדָּֽו׃ ‬

Samla dykk alle og høyr! Kven av dei har kunngjort dette? Herren elskar han, og han skal fullføra Herrens vilje mot Babel, og armen hans skal vera mot kaldearane.

הִקָּבְצ֤וּ כֻלְּכֶם֙ וּֽשֲׁמָ֔עוּ מִ֥י בָהֶ֖ם הִגִּ֣יד אֶת־אֵ֑לֶּה יְהוָ֣ה אֲהֵב֔וֹ יַעֲשֶׂ֤ה חֶפְצוֹ֙ בְּבָבֶ֔ל וּזְרֹע֖וֹ כַּשְׂדִּֽים׃ ‬

Eg, eg har tala. Ja, eg har kalla han. Eg har ført han fram, og han skal ha framgang på vegen sin.

אֲנִ֥י אֲנִ֛י דִּבַּ֖רְתִּי אַף־קְרָאתִ֑יו הֲבִיאֹתִ֖יו וְהִצְלִ֥יחַ דַּרְכּֽוֹ׃ ‬

Kom nær til meg og høyr dette! Frå fyrste stund har eg ikkje tala i løynd. Frå den tid det skjedde, har eg vore der. Og no har Herren Gud sendt meg og sin Ande.

קִרְב֧וּ אֵלַ֣י שִׁמְעוּ־זֹ֗את לֹ֤א מֵרֹאשׁ֙ בַּסֵּ֣תֶר דִּבַּ֔רְתִּי מֵעֵ֥ת הֱיוֹתָ֖הּ שָׁ֣ם אָ֑נִי וְעַתָּ֗ה אֲדֹנָ֧י יְהוִ֛ה שְׁלָחַ֖נִי וְרוּחֽוֹ׃ פ ‬

Så seier Herren, din utløysar, Israels Heilage: Eg er Herren din Gud, som lærer deg det som gagnar, som leier deg på den vegen du skal gå.

כֹּֽה־אָמַ֧ר יְהוָ֛ה גֹּאַלְךָ֖ קְד֣וֹשׁ יִשְׂרָאֵ֑ל אֲנִ֨י יְהוָ֤ה אֱלֹהֶ֙יךָ֙ מְלַמֶּדְךָ֣ לְהוֹעִ֔יל מַדְרִֽיכֲךָ֖ בְּדֶ֥רֶךְ תֵּלֵֽךְ׃ ‬

Om du berre hadde gjeve akt på boda mine! Då hadde freden din vorte som ei elv, og rettferda di som bølgjene i havet.

ל֥וּא הִקְשַׁ֖בְתָּ לְמִצְוֺתָ֑י וַיְהִ֤י כַנָּהָר֙ שְׁלוֹמֶ֔ךָ וְצִדְקָתְךָ֖ כְּגַלֵּ֥י הַיָּֽם׃ ‬

Då hadde ætta di vorte som sanden, og avkomet frå ditt eige liv som sandkorni. Namnet hans skulle ikkje verta utsletta eller øydelagt for mitt åsyn.

וַיְהִ֤י כַחוֹל֙ זַרְעֶ֔ךָ וְצֶאֱצָאֵ֥י מֵעֶ֖יךָ כִּמְעֹתָ֑יו לֹֽא־יִכָּרֵ֧ת וְֽלֹא־יִשָּׁמֵ֛ד שְׁמ֖וֹ מִלְּפָנָֽי׃ ‬

Drag ut frå Babel, røm frå Kaldea! Forkynn det med jubelrop, kunngjer det! Før det ut til enden av jorda! Sei: Herren har løyst ut tenaren sin Jakob!

צְא֣וּ מִבָּבֶל֮ בִּרְח֣וּ מִכַּשְׂדִּים֒ בְּק֣וֹל רִנָּ֗ה הַגִּ֤ידוּ הַשְׁמִ֙יעוּ֙ זֹ֔את הוֹצִיא֖וּהָ עַד־קְצֵ֣ה הָאָ֑רֶץ אִמְר֕וּ גָּאַ֥ל יְהוָ֖ה עַבְדּ֥וֹ יַעֲקֹֽב׃ ‬

Dei tørsta ikkje då han førte dei gjennom øydemarkene. Han lét vatn strøyma ut frå berget for dei. Han kløyvde berget, og vatnet fløymde fram.

וְלֹ֣א צָמְא֗וּ בָּחֳרָבוֹת֙ הֽוֹלִיכָ֔ם מַ֥יִם מִצּ֖וּר הִזִּ֣יל לָ֑מוֹ וַיִּ֨בְקַע־צ֔וּר וַיָּזֻ֖בוּ מָֽיִם׃ ‬

Det finst ingen fred, seier Herren, for dei ugudelege.

אֵ֣ין שָׁל֔וֹם אָמַ֥ר יְהוָ֖ה לָרְשָׁעִֽים׃ ס ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 48

Hovedtema: Gud konfronterer sitt folks hykleri, bekrefter sin suverenitet og kaller dem ut av Babylon.

Innhold: Gud anklager Israel for å påkalle hans navn uten sannhet og rettferdighet, tross deres stahete natur. Han har forutsagt hendelser for å hindre dem fra å tilskrive det avguder. For sitt navns skyld holder Gud tilbake vreden og har renset folket i lidelsens ovn. Han kaller dem til å forlate Babylon med jubel, og minner om sin omsorg som da han lot vann strømme fra klippen. Kapitlet avsluttes med advarselen: «Det er ingen fred for de ugudelige».

Nøkkelord/bilder:

Jernsenene nakke (v.4): Bilde på Israels stahet og ulydighet mot Gud.
Lidelsens ovn (v.10): Guds renselse av folket gjennom prøvelser, ikke for å ødelegge, men for å lutre.
Den første og den siste (v.12): Guds suverene identitet som hersker over historien fra begynnelse til slutt.
Fred som en elv (v.18): Den velsignelsen Israel gikk glipp av på grunn av ulydighet.
Gå ut fra Babylon (v.20): Kall til befrielse og nytt liv, med jubel og vitnesbyrd om Guds frelse.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for Jesaja 48

Steder

Den hellige stad (עִיר הַקֹּדֶשׁ) i vers 2 refererer til Jerusalem, som kalles «den hellige stad» fordi tempelet var lokalisert der. Denne betegnelsen understreker byens status som Guds bolig og sentrum for israelittisk tilbedelse. At folket «støtter seg på Israels Gud» og «kalles etter den hellige stad» innebærer en påstand om privilegert status som Jesaja her konfronterer som tom formalisme.

Babel og Kaldea (vers 14, 20) utgjør kapittelets geografiske hovedfokus. Kaldea var opprinnelig et område i det sørlige Mesopotamia, og kaldeerne var en semittisk folkegruppe som dominerte det nybabylonske riket. Oppfordringen «Dra ut fra Babel, flykt fra Kaldea!» (vers 20) forutsetter eksilet og peker fram mot hjemvendelsen. Den ekstatiske tonen minner om utferden fra Egypt og etablerer en ny exodus-typologi.

Nøkkelbegreper

«Jernstiv nakke» og «panne av bronse» (vers 4) bruker metaller som metafor for stahet. Uttrykket «stivnakket» (קְשֵׁה עֹרֶף) er velkjent fra Mosebøkene (2 Mos 32:9), men her forsterkes bildet med jern (בַּרְזֶל) og bronse (נְחוּשָׁה) – de hardeste metallene i datiden. Dette understreker folkets ekstreme motstand mot Guds veiledning.

«Smeltet, men ikke som sølv» (vers 10) anvender metallurgi-språk. Uttrykket בְּכוּר עֹנִי («lidelsens smelteovn») beskriver eksilet som en lutringsprosess. Til forskjell fra vanlig smelting av sølv, der urenhetene fjernes, antyder teksten at Israel ble renset gjennom lidelse snarere enn for å utvinne kostbart metall – en prosess med annen hensikt.

Hendelser og skikker

Henvisningen til avgudsdyrkelse i vers 5 («mitt støpte bilde og mitt gudebilde befaler dem») reflekterer en utbredt praksis i oldtidens Midtøsten der folk tilskrev historiske hendelser sine guders inngripen. HERREN forklarer at han forutsa begivenhetene nettopp for å hindre Israel i å gi æren til avguder. Dette avslører en teologisk konflikt mellom Jahve-troen og de omkringliggende folkenes religiøse praksis.

Vannet fra klippen i vers 21 alluderer direkte til ørkenvandringsberetningen (2 Mos 17:6; 4 Mos 20:11). Ved å minne om dette mirakelet etablerer profeten kontinuitet mellom den første utfrielsen fra Egypt og den kommende utfrielsen fra Babel, og forsikrer eksilgenerasjonen om at Gud vil handle på samme måte.

Personer2

Jakob2 Juda1

Alle personer →

Viktige ord8

Herodes — Konge av Judea på Jesajas tid, kjent for sin grusomhet og undertrykkelse.
Profeti — Forutsigelse eller åpenbaring om fremtidige hendelser som gis av Gud gjennom en profet.
Babylon — En gammel by og rike i Mesopotamia, ofte brukt som symbol for ondskap og avgudsdyrkelse.
Gjenløsning — Guds handling for å fri mennesker fra synd og straff, spesielt gjennom Jesu Kristi offer.
Israel — Navnet på Guds utvalgte folk, inkludert de tolv stammene som utgjorde det gamle Israel.
Sion — Et annet navn for Jerusalem, spesielt den hellige delen av byen hvor tempelet lå.
Herrens tjener — En tittel som ofte refererer til profeten Jesaja, men også til Messias, Jesus Kristus.
Dom — Guds rettferdige vurdering og straff av menneskers handlinger, både individuelt og kollektivt.