JesajaKapittel 65

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

Eg lét meg søkja av dei som ikkje spurde, eg lét meg finna av dei som ikkje søkte meg. Eg sa: «Her er eg, her er eg!» til eit folkeslag som ikkje kalla på namnet mitt.

נִדְרַ֙שְׁתִּי֙ לְל֣וֹא שָׁאָ֔לוּ נִמְצֵ֖אתִי לְלֹ֣א בִקְשֻׁ֑נִי אָמַ֙רְתִּי֙ הִנֵּ֣נִי הִנֵּ֔נִי אֶל־גּ֖וֹי לֹֽא־קֹרָ֥א בִשְׁמִֽי׃ ‬

Heile dagen rekte eg hendene ut mot eit trassig folk, som går på ein veg som ikkje er god, etter sine eigne tankar.

פֵּרַ֧שְׂתִּי יָדַ֛י כָּל־הַיּ֖וֹם אֶל־עַ֣ם סוֹרֵ֑ר הַהֹלְכִים֙ הַדֶּ֣רֶךְ לֹא־ט֔וֹב אַחַ֖ר מַחְשְׁבֹתֵיהֶֽם׃ ‬

Eit folk som stadig gjer meg harm like opp i andletet mitt, som ofrar i hagane og brenner røykjelse på mursteinsaltara.

הָעָ֗ם הַמַּכְעִיסִ֥ים אוֹתִ֛י עַל־פָּנַ֖י תָּמִ֑יד זֹֽבְחִים֙ בַּגַּנּ֔וֹת וּֽמְקַטְּרִ֖ים עַל־הַלְּבֵנִֽים׃ ‬

Dei sit i gravene og held seg i løynde stader om natta. Dei et svinekjøt, og i kara deira er det urein suppe.

הַיֹּֽשְׁבִים֙ בַּקְּבָרִ֔ים וּבַנְּצוּרִ֖ים יָלִ֑ינוּ הָאֹֽכְלִים֙ בְּשַׂ֣ר הַחֲזִ֔יר *ופרק **וּמְרַ֥ק פִּגֻּלִ֖ים כְּלֵיהֶֽם׃ ‬

Dei seier: «Hald deg unna, kom ikkje nær meg, for eg er heilag for deg!» Desse er røyk i nasen min, ein eld som brenn heile dagen.

הָאֹֽמְרִים֙ קְרַ֣ב אֵלֶ֔יךָ אַל־תִּגַּשׁ־בִּ֖י כִּ֣י קְדַשְׁתִּ֑יךָ אֵ֚לֶּה עָשָׁ֣ן בְּאַפִּ֔י אֵ֥שׁ יֹקֶ֖דֶת כָּל־הַיּֽוֹם׃ ‬

Sjå, det står skrive framfor meg: Eg skal ikkje teia, men gjengjelda, ja, gjengjelda dei i fanget deira.

הִנֵּ֥ה כְתוּבָ֖ה לְפָנָ֑י לֹ֤א אֶחֱשֶׂה֙ כִּ֣י אִם־שִׁלַּ֔מְתִּי וְשִׁלַּמְתִּ֖י עַל־חֵיקָֽם׃ ‬

Syndene dykkar og syndene til fedrane dykkar på same tid, seier Herren. Dei som brende røykjelse på fjella og spotta meg på haugane. Eg skal måla deira tidlegare gjerningar ut i fanget på dei.

עֲ֠וֺנֹתֵיכֶם וַעֲוֺנֹ֨ת אֲבוֹתֵיכֶ֤ם יַחְדָּו֙ אָמַ֣ר יְהוָ֔ה אֲשֶׁ֤ר קִטְּרוּ֙ עַל־הֶ֣הָרִ֔ים וְעַל־הַגְּבָע֖וֹת חֵרְפ֑וּנִי וּמַדֹּתִ֧י פְעֻלָּתָ֛ם רִֽאשֹׁנָ֖ה *על־**אֶל־חֵיקָֽם׃ ס ‬

Så seier Herren: Liksom når ein finn druesaft i drueklasen og seier: «Øydelegg han ikkje, for det er velsigning i han!» – slik vil eg gjera for tenarane mine skuld, så eg ikkje øydelegg alle.

כֹּ֣ה ׀ אָמַ֣ר יְהוָ֗ה כַּאֲשֶׁ֨ר יִמָּצֵ֤א הַתִּירוֹשׁ֙ בָּֽאֶשְׁכּ֔וֹל וְאָמַר֙ אַל־תַּשְׁחִיתֵ֔הוּ כִּ֥י בְרָכָ֖ה בּ֑וֹ כֵּ֤ן אֶֽעֱשֶׂה֙ לְמַ֣עַן עֲבָדַ֔י לְבִלְתִּ֖י הֽ͏ַשְׁחִ֥ית הַכֹּֽל׃ ‬

Eg vil la ei ætt koma fram frå Jakob, og frå Juda ein som skal arva fjella mine. Dei eg har utvalt, skal eiga landet, og tenarane mine skal bu der.

וְהוֹצֵאתִ֤י מִֽיַּעֲקֹב֙ זֶ֔רַע וּמִיהוּדָ֖ה יוֹרֵ֣שׁ הָרָ֑י וִירֵשׁ֣וּהָ בְחִירַ֔י וַעֲבָדַ֖י יִשְׁכְּנוּ־שָֽׁמָּה׃ ‬

Saron skal verta ei beiteeng for sauene, og Akor-dalen ein kvileplass for storfeet, for folket mitt som søkjer meg.

וְהָיָ֤ה הַשָּׁרוֹן֙ לִנְוֵה־צֹ֔אן וְעֵ֥מֶק עָכ֖וֹר לְרֵ֣בֶץ בָּקָ֑ר לְעַמִּ֖י אֲשֶׁ֥ר דְּרָשֽׁוּנִי׃ ‬

Men de som forlet Herren, de som gløymer det heilage fjellet mitt, de som dekkjer bord for Gad og fyller skåler med blanda vin for Meni:

וְאַתֶּם֙ עֹזְבֵ֣י יְהוָ֔ה הַשְּׁכֵחִ֖ים אֶת־הַ֣ר קָדְשִׁ֑י הֽ͏ַעֹרְכִ֤ים לַגַּד֙ שֻׁלְחָ֔ן וְהַֽמְמַלְאִ֖ים לַמְנִ֥י מִמְסָֽךְ׃ ‬

Eg vil fastsetja dykkar lagnad til sverdet, og alle skal de bøya dykk for slakting. For eg ropa, men de svara ikkje, eg tala, men de høyrde ikkje. De gjorde det som var vondt i mine auge, og valde det eg ikkje hadde glede i.

וּמָנִ֨יתִי אֶתְכֶ֜ם לַחֶ֗רֶב וְכֻלְּכֶם֙ לַטֶּ֣בַח תִּכְרָ֔עוּ יַ֤עַן קָרָ֙אתִי֙ וְלֹ֣א עֲנִיתֶ֔ם דִּבַּ֖רְתִּי וְלֹ֣א שְׁמַעְתֶּ֑ם וַתַּעֲשׂ֤וּ הָרַע֙ בְּעֵינַ֔י וּבַאֲשֶׁ֥ר לֹֽא־חָפַ֖צְתִּי בְּחַרְתֶּֽם׃ פ ‬

Difor seier Herren Gud: Sjå, tenarane mine skal eta, men de skal svelta. Sjå, tenarane mine skal drikka, men de skal tyrsta. Sjå, tenarane mine skal gleda seg, men de skal verta til skamme.

לָכֵ֞ן כֹּה־אָמַ֣ר ׀ אֲדֹנָ֣י יְהוִ֗ה הִנֵּ֨ה עֲבָדַ֤י ׀ יֹאכֵ֙לוּ֙ וְאַתֶּ֣ם תִּרְעָ֔בוּ הִנֵּ֧ה עֲבָדַ֛י יִשְׁתּ֖וּ וְאַתֶּ֣ם תִּצְמָ֑אוּ הִנֵּ֧ה עֲבָדַ֛י יִשְׂמָ֖חוּ וְאַתֶּ֥ם תֵּבֹֽשׁוּ׃ ‬

Sjå, tenarane mine skal jubla av hjartans glede, men de skal skrika av hjarteverk og jamma av ei knust ånd.

הִנֵּ֧ה עֲבָדַ֛י יָרֹ֖נּוּ מִטּ֣וּב לֵ֑ב וְאַתֶּ֤ם תִּצְעֲקוּ֙ מִכְּאֵ֣ב לֵ֔ב וּמִשֵּׁ֥בֶר ר֖וּחַ תְּיֵלִֽילוּ׃ ‬

De skal etterlata namnet dykkar som ei forbanning for dei eg har utvalt. Herren Gud skal drepa deg, men tenarane sine skal han gje eit anna namn.

וְהִנַּחְתֶּ֨ם שִׁמְכֶ֤ם לִשְׁבוּעָה֙ לִבְחִירַ֔י וֶהֱמִיתְ֖ךָ אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה וְלַעֲבָדָ֥יו יִקְרָ֖א שֵׁ֥ם אַחֵֽר׃ ‬

Den som velsignar seg i landet, skal velsigna seg ved Amen-Gud, og den som sver i landet, skal sverja ved Amen-Gud. For dei tidlegare trengslene er gløymde og løynde for mine auge.

אֲשֶׁ֨ר הַמִּתְבָּרֵ֜ךְ בָּאָ֗רֶץ יִתְבָּרֵךְ֙ בֵּאלֹהֵ֣י אָמֵ֔ן וְהַנִּשְׁבָּ֣ע בָּאָ֔רֶץ יִשָּׁבַ֖ע בֵּאלֹהֵ֣י אָמֵ֑ן כִּ֣י נִשְׁכְּח֗וּ הַצָּרוֹת֙ הָרִ֣אשֹׁנ֔וֹת וְכִ֥י נִסְתְּר֖וּ מֵעֵינָֽי׃ ‬

For sjå, eg skaper nye himlar og ei ny jord. Dei tidlegare tinga skal ikkje minnast og ikkje koma opp i hjarta.

כִּֽי־הִנְנִ֥י בוֹרֵ֛א שָׁמַ֥יִם חֲדָשִׁ֖ים וָאָ֣רֶץ חֲדָשָׁ֑ה וְלֹ֤א תִזָּכַ֙רְנָה֙ הָרִ֣אשֹׁנ֔וֹת וְלֹ֥א תַעֲלֶ֖ינָה עַל־לֵֽב׃ ‬

Men gled dykk og fryd dykk til evig tid over det eg skaper! For sjå, eg skaper Jerusalem til fryd og folket hennar til glede.

כִּֽי־אִם־שִׂ֤ישׂוּ וְגִ֙ילוּ֙ עֲדֵי־עַ֔ד אֲשֶׁ֖ר אֲנִ֣י בוֹרֵ֑א כִּי֩ הִנְנִ֨י בוֹרֵ֧א אֶת־יְרוּשָׁלַ֛͏ִם גִּילָ֖ה וְעַמָּ֥הּ מָשֽׂוֹשׂ׃ ‬

Eg skal fryda meg over Jerusalem og gleda meg over folket mitt. Aldri meir skal det høyrast gråt eller klagerop der.

וְגַלְתִּ֥י בִירוּשָׁלַ֖͏ִם וְשַׂשְׂתִּ֣י בְעַמִּ֑י וְלֹֽא־יִשָּׁמַ֥ע בָּהּ֙ ע֔וֹד ק֥וֹל בְּכִ֖י וְק֥וֹל זְעָקָֽה׃ ‬

Der skal det ikkje lenger finnast spedbarn som døyr etter få dagar, eller ein gammal mann som ikkje fullfører dagane sine. For den unge skal døy hundre år gammal, og syndaren skal forbanast hundre år gammal.

לֹא־יִֽהְיֶ֨ה מִשָּׁ֜ם ע֗וֹד ע֤וּל יָמִים֙ וְזָקֵ֔ן אֲשֶׁ֥ר לֹֽא־יְמַלֵּ֖א אֶת־יָמָ֑יו כִּ֣י הַנַּ֗עַר בֶּן־מֵאָ֤ה שָׁנָה֙ יָמ֔וּת וְהַ֣חוֹטֶ֔א בֶּן־מֵאָ֥ה שָׁנָ֖ה יְקֻלָּֽל׃ ‬

Dei skal byggja hus og bu i dei, dei skal planta vingardar og eta frukta av dei.

וּבָנ֥וּ בָתִּ֖ים וְיָשָׁ֑בוּ וְנָטְע֣וּ כְרָמִ֔ים וְאָכְל֖וּ פִּרְיָֽם׃ ‬

Dei skal ikkje byggja så ein annan bur der, dei skal ikkje planta så ein annan et. For som dagane til treet skal dagane til folket mitt vera, og dei eg har utvalt, skal fullt ut bruka det hendene deira har laga.

לֹ֤א יִבְנוּ֙ וְאַחֵ֣ר יֵשֵׁ֔ב לֹ֥א יִטְּע֖וּ וְאַחֵ֣ר יֹאכֵ֑ל כִּֽי־כִימֵ֤י הָעֵץ֙ יְמֵ֣י עַמִּ֔י וּמַעֲשֵׂ֥ה יְדֵיהֶ֖ם יְבַלּ֥וּ בְחִירָֽי׃ ‬

Dei skal ikkje arbeida til fånyttes og ikkje føda born til brå død. For dei er ei ætt som er velsigna av Herren, dei og etterkomarane deira.

לֹ֤א יִֽיגְעוּ֙ לָרִ֔יק וְלֹ֥א יֵלְד֖וּ לַבֶּהָלָ֑ה כִּ֣י זֶ֜רַע בְּרוּכֵ֤י יְהוָה֙ הֵ֔מָּה וְצֶאֱצָאֵיהֶ֖ם אִתָּֽם׃ ‬

Før dei ropar, skal eg svara, medan dei enno talar, skal eg høyra.

וְהָיָ֥ה טֶֽרֶם־יִקְרָ֖אוּ וַאֲנִ֣י אֶעֱנֶ֑ה ע֛וֹד הֵ֥ם מְדַבְּרִ֖ים וַאֲנִ֥י אֶשְׁמָֽע׃ ‬

Ulven og lammet skal beita saman, løva skal eta halm som oksen, og støv skal vera mat for slangen. Dei skal ikkje gjera vondt og ikkje øydeleggja på heile mitt heilage fjell, seier Herren.

זְאֵ֨ב וְטָלֶ֜ה יִרְע֣וּ כְאֶחָ֗ד וְאַרְיֵה֙ כַּבָּקָ֣ר יֹֽאכַל־תֶּ֔בֶן וְנָחָ֖שׁ עָפָ֣ר לַחְמ֑וֹ לֹֽא־יָרֵ֧עוּ וְלֹֽא־יַשְׁחִ֛יתוּ בְּכָל־הַ֥ר קָדְשִׁ֖י אָמַ֥ר יְהוָֽה׃ ס ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 65

Hovedtema: Guds dom over det ulydige Israel og løftet om en ny skapelse for hans tjenere.

Innhold: Gud har rakt ut hendene mot et opprørsk folk som driver avgudsdyrkelse i hager og ofrer til fremmede guder. Han kunngjør en skarp kontrast: hans tjenere skal spise, drikke og glede seg, mens de ulydige skal sulte, tørste og skamme seg. Kapitlet kulminerer i løftet om nye himler og en ny jord, hvor Jerusalem skal være til fryd, døden skal miste sin makt, og fred skal råde – selv ulven og lammet skal beite sammen.

Nøkkelord/bilder:

Nye himler og ny jord (v.17): Guds radikale nyskaping hvor det gamle ikke lenger huskes – en fullstendig gjenopprettelse.
Mine tjenere (v.13-15): De trofaste som står i kontrast til de ulydige og mottar Guds velsignelser.
Ulven og lammet (v.25): Bilde på den eskatologiske freden hvor naturens fiendskap opphører på Guds hellige berg.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for Jesaja 65

Hendelser og skikker

Kapittel 65 inneholder en detaljert liste over avgudsdyrkelse og hedenske ritualer som Gud fordømmer. Offring «i hagene» (v. 3) refererer til kanaaneisk fruktbarhetskult der man tilba i lunder, ofte knyttet til gudinnen Asjera. «Å brenne røkelse på teglsteinene» (v. 3) beskriver offerhandlinger på altere eller plattformer av teglstein, noe som stred mot Guds befaling om å bruke ubearbeidet stein (2 Mos 20:25). Å «sitte i gravene og overnatte på hemmelige steder» (v. 4) var nekromanti-ritualer der man søkte kontakt med de døde for å få åpenbaringer. Svinekjøtt og annen uren mat (v. 4) var strengt forbudt i Moseloven, men ble brukt i hedenske ritualer, særlig de knyttet til ktoniske (underjordiske) guddommer.

Den selvrettferdige holdningen «hold deg unna, kom ikke nær meg, for jeg er helligere enn deg» (v. 5) viser en pervertert form for rituell renhet der deltagerne i hedenske kulter betraktet seg som innviet og atskilt – en grotesk omvending av israelittisk hellighetstenkning.

Nøkkelbegreper

Ordene גַּד (Gad) og מְנִי (Meni) i vers 11 er navn på to hedenske guddommer knyttet til lykke og skjebne. Gad («Lykke») og Meni («Skjebne» eller «Del») ble tilbedt i semittisk religion, og det ble dekket bord og skjenket offerdrikk til dem for å sikre velstand. Ordspillet er bevisst: de som fyller beger for «Meni» (מְנִי), skal selv bli «talt» (מָנִיתִי) til sverdet (v. 12).

Uttrykket אֱלֹהֵי אָמֵן («Sannhetens Gud» eller «Amen-Gud», v. 16) er unikt i Det gamle testamente. Det understreker Gud som trofast og pålitelig, i kontrast til de falske lykkegudene. Ordet «amen» betyr «sannelig» eller «det står fast».

Steder

Sharon-sletten (v. 10) var den fruktbare kystsletten mellom Jaffa og Karmel, kjent for rik vegetasjon og beitemark. Akor-dalen (v. 10) lå nær Jeriko og var stedet der Akan ble straffet (Jos 7). Navnet betyr «ulykkesdalen», men her loves forvandling fra forbannelse til velsignelse – fra et sted for dom til et sted for hvile og fruktbarhet.

«Mitt hellige fjell» (v. 11, 25) refererer til Sion/tempelhøyden i Jerusalem, sentrum for sann tilbedelse og kontrast til høydene der avgudsoffer ble brakt.

Kapittel-spesifikke funn

Arkeologiske funn fra jernalderen i Israel bekrefter utbredelsen av kultpraksis i hager og på høyder. Figuriner av Asjera og kultiske installasjoner er funnet ved flere israelittiske bosteder. Innskrifter fra Kuntillet Ajrud nevner «Jahve og hans Asjera», noe som viser synkretismen teksten angriper. Griseknokler funnet i kultiske kontekster i fønikiske og filistinske områder bekrefter bruken av svin i hedenske ritualer som israelittene ble fristet til å delta i.

Personer4

Gad (Silpas sønn)1 Jakob1 Juda1 Meni1

Alle personer →

Viktige ord8

Ny himmel — En fornyet og forvandlet skapelse, fri for synd og lidelse, som Gud vil etablere i fremtiden.
Ny jord — Den fornyede og gjenopprettede jorden, hvor rettferdighet og fred vil herske, og Guds folk vil bo sammen med ham.
Søke Herren — Å søke Guds nærvær og veiledning gjennom bønn, tilbedelse og lydighet mot hans bud.
Fryd — En følelse av stor glede og lykke som kommer fra å være i Guds nærvær og oppleve hans velsignelser.
Velsigne — Å gi guddommelig gunst og beskyttelse; Guds positive inngripen i menneskers liv.
Forbannelse — En negativ konsekvens eller straff som følge av synd og ulydighet mot Gud.
Utslette — Å fjerne helt og fullstendig; i denne sammenhengen betyr det at Gud vil fjerne all synd og ondskap.
Gjenløse — Å kjøpe tilbake eller sette fri fra en form for slaveri eller undertrykkelse; her refererer det til Guds handling med å frelse sitt folk fra synd og død.