Ammon (Ammon som stedsnavn (ammonittenes land), ikke en person i dette verset)
Ben-Ammi – stamfar til ammonittene
Lots yngste datter fødte en sønn hun kalte Ben-Ammi – et navn som betyr 'min slektnings sønn' på hebraisk og som peker tilbake på de dramatiske omstendighetene rundt unnfangelsen i en hule etter ødeleggelsen av Sodoma og Gomorra (1 Mos 19:36–38). Denne sønnen ble stamfar til ammonittene, et folk som etablerte seg øst for Jordan med Rabba (dagens Amman) som sitt sentrum. Fortellingen har en tydelig etiologisk funksjon: den forankrer ammonittenes opphav i slektskap med Israel gjennom Lot, Abrahams brorsønn, og forklarer samtidig det ambivalente forholdet mellom de to folkene. At Gud under ørkenvandringen uttrykkelig forbød israelittene å angripe ammonittenes landområde (5 Mos 2:19), vitner om en teologisk anerkjennelse av deres rett til eget territorium – en rett grunnet i Lots slektsbånd til Abraham. Likevel preges den videre bibelske historien av gjentatte konflikter: ammonittisk undertrykkelse under dommertiden, krig under Saul og David, og skarpe domsprofetier fra Jeremia, Esekiel og Amos. Ben-Ammi står slik som et bindeledd mellom patriarktiden og den lange, spenningsfylte historien om Israel og dets nabofolk i Transjordan.
Familie
Nøkkelhendingar
Ben-Ammis fødsel
Etter ødeleggelsen av Sodoma flyktet Lot med sine to døtre til en hule i fjellene. Den eldste datteren fødte Moab, og den yngste fødte en sønn som hun kalte Ben-Ammi, som betyr 'min slektnings sønn'. Han ble stamfar til ammonittene.
36Slik vart begge døtrene til Lot med barn ved far sin.
וֽ͏ַתַּהֲרֶ֛יןָ שְׁתֵּ֥י בְנֽוֹת־ל֖וֹט מֵאֲבִיהֶֽן׃
37Den eldste fødde ein son og kalla han Moab. Han er stamfar til moabittane den dag i dag.
וַתֵּ֤לֶד הַבְּכִירָה֙ בֵּ֔ן וַתִּקְרָ֥א שְׁמ֖וֹ מוֹאָ֑ב ה֥וּא אֲבִֽי־מוֹאָ֖ב עַד־הַיּֽוֹם׃
38Den yngste fødde også ein son og kalla han Ben-Ammi. Han er stamfar til ammonittane den dag i dag.
וְהַצְּעִירָ֤ה גַם־הִוא֙ יָ֣לְדָה בֵּ֔ן וַתִּקְרָ֥א שְׁמ֖וֹ בֶּן־עַמִּ֑י ה֛וּא אֲבִ֥י בְנֵֽי־עַמּ֖וֹן עַד־הַיּֽוֹם׃ ס
Guds vern om ammonittenes land
Da israelittene vandret mot det lovede land, befalte Gud dem å ikke angripe eller provosere ammonittene, fordi han hadde gitt Lots etterkommere dette området som eiendom.
19Når du kjem nær ammonittane, skal du ikkje angripa dei eller starta strid med dei, for eg vil ikkje gje deg noko av ammonittane sitt land som eigedom. Det har eg gjeve til etterkomarane av Lot som eigedom.»
וְקָרַבְתָּ֗ מ֚וּל בְּנֵ֣י עַמּ֔וֹן אַל־תְּצֻרֵ֖ם וְאַל־תִּתְגָּ֣ר בָּ֑ם כִּ֣י לֹֽא־אֶ֠תֵּן מֵאֶ֨רֶץ בְּנֵי־עַמּ֤וֹן לְךָ֙ יְרֻשָּׁ֔ה כִּ֥י לִבְנֵי־ל֖וֹט נְתַתִּ֥יהָ יְרֻשָּֽׁה׃
20Også dette landet vart rekna som refaïttane sitt land. Refaïttar budde der før, men ammonittane kalla dei zamzummittar.
אֶֽרֶץ־רְפָאִ֥ים תֵּחָשֵׁ֖ב אַף־הִ֑וא רְפָאִ֤ים יָֽשְׁבוּ־בָהּ֙ לְפָנִ֔ים וְהָֽעַמֹּנִ֔ים יִקְרְא֥וּ לָהֶ֖ם זַמְזֻמִּֽים׃
21Det var eit stort og talrikt folk, høge som anakittane. Men Herren øydela dei for ammonittane, så dei dreiv dei ut og busette seg i landet deira.
עַ֣ם גָּד֥וֹל וְרַ֛ב וָרָ֖ם כָּעֲנָקִ֑ים וַיַּשְׁמִידֵ֤ם יְהוָה֙ מִפְּנֵיהֶ֔ם וַיִּירָשֻׁ֖ם וַיֵּשְׁב֥וּ תַחְתָּֽם׃
Ammonittenes undertrykkelse av Israel
Under dommertiden undertrykte ammonittene Israel i atten år. Jefta ble reist opp som dommer og førte krig mot dem, og han slo dem med et stort slag.
7Då loga vreiden til HERREN mot Israel, og han selde dei i hendene på filistrane og i hendene på Ammons born.
וַיִּֽחַר־אַ֥ף יְהוָ֖ה בְּיִשְׂרָאֵ֑ל וַֽיִּמְכְּרֵם֙ בְּיַד־פְּלִשְׁתִּ֔ים וּבְיַ֖ד בְּנֵ֥י עַמּֽוֹן׃
8Dei knuste og undertrykte Israels born det året – i atten år – alle Israels born som budde på hi sida av Jordan, i amorittane sitt land i Gilead.
וַֽיִּרְעֲצ֤וּ וַיְרֹֽצְצוּ֙ אֶת־בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל בַּשָּׁנָ֖ה הַהִ֑יא שְׁמֹנֶ֨ה עֶשְׂרֵ֜ה שָׁנָ֗ה אֶֽת־כָּל־בְּנֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ אֲשֶׁר֙ בְּעֵ֣בֶר הַיַּרְדֵּ֔ן בְּאֶ֥רֶץ הָאֱמֹרִ֖י אֲשֶׁ֥ר בַּגִּלְעָֽד׃
9Ammons born gjekk òg over Jordan for å strida mot Juda, Benjamin og Efraims hus. Israel kom i stor naud.
וַיַּעַבְר֤וּ בְנֵֽי־עַמּוֹן֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֔ן לְהִלָּחֵ֛ם גַּם־בִּיהוּדָ֥ה וּבְבִנְיָמִ֖ין וּבְבֵ֣ית אֶפְרָ֑יִם וַתֵּ֥צֶר לְיִשְׂרָאֵ֖ל מְאֹֽד׃
4Ei tid etter gjekk ammonittane til krig mot Israel.
וַיְהִ֖י מִיָּמִ֑ים וַיִּלָּחֲמ֥וּ בְנֵֽי־עַמּ֖וֹן עִם־יִשְׂרָאֵֽל׃
5Då ammonittane gjekk til krig mot Israel, drog dei eldste i Gilead av stad for å henta Jefta frå landet Tob.
וַיְהִ֕י כַּאֲשֶׁר־נִלְחֲמ֥וּ בְנֵֽי־עַמּ֖וֹן עִם־יִשְׂרָאֵ֑ל וַיֵּֽלְכוּ֙ זִקְנֵ֣י גִלְעָ֔ד לָקַ֥חַת אֶת־יִפְתָּ֖ח מֵאֶ֥רֶץ טֽוֹב׃
6Dei sa til Jefta: «Kom og ver hærførar for oss, så vi kan kjempa mot ammonittane.»
וַיֹּאמְר֣וּ לְיִפְתָּ֔ח לְכָ֕ה וְהָיִ֥יתָה לָּ֖נוּ לְקָצִ֑ין וְנִֽלָּחֲמָ֖ה בִּבְנֵ֥י עַמּֽוֹן׃
32Så drog Jefta mot ammonittane for å kjempa mot dei, og Herren gav dei i hans hand.
וַיַּעֲבֹ֥ר יִפְתָּ֛ח אֶל־בְּנֵ֥י עַמּ֖וֹן לְהִלָּ֣חֶם בָּ֑ם וַיִתְּנֵ֥ם יְהוָ֖ה בְּיָדֽוֹ׃
33Han slo dei frå Aroer heilt til Minnit, tjue byar, og til Abel-Keramim. Det var eit veldig nederlag, og ammonittane vart underkua av Israels born.
וַיַּכֵּ֡ם מֵעֲרוֹעֵר֩ וְעַד־בּוֹאֲךָ֨ מִנִּ֜ית עֶשְׂרִ֣ים עִ֗יר וְעַד֙ אָבֵ֣ל כְּרָמִ֔ים מַכָּ֖ה גְּדוֹלָ֣ה מְאֹ֑ד וַיִּכָּֽנְעוּ֙ בְּנֵ֣י עַמּ֔וֹן מִפְּנֵ֖י בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ פ
Saul befrir Jabesj-Gilead fra ammonittene
Nahasj, ammonittenes konge, beleiret Jabesj-Gilead og krevde ydmykende vilkår. Saul samlet Israel og slo ammonittene i et avgjørende slag som befestet hans kongedømme.
1Nahasj, ammonitten, drog opp og slo leir mot Jabesj i Gilead. Alle mennene i Jabesj sa til Nahasj: «Gjer ei pakt med oss, så skal vi tena deg.»
וַיַּ֗עַל נָחָשׁ֙ הָֽעַמּוֹנִ֔י וַיִּ֖חַן עַל־יָבֵ֣שׁ גִּלְעָ֑ד וַיֹּ֨אמְר֜וּ כָּל־אַנְשֵׁ֤י יָבֵישׁ֙ אֶל־נָחָ֔שׁ כְּרָת־לָ֥נוּ בְרִ֖ית וְנַעַבְדֶֽךָּ׃
2Men Nahasj, ammonitten, svara dei: «På dette vilkåret vil eg gjera pakt med dykk: at eg får stinga ut det høgre auga på kvar ein av dykk og leggja dette til vanære over heile Israel.»
וַיֹּ֣אמֶר אֲלֵיהֶ֗ם נָחָשׁ֙ הָעַמּוֹנִ֔י בְּזֹאת֙ אֶכְרֹ֣ת לָכֶ֔ם בִּנְק֥וֹר לָכֶ֖ם כָּל־עֵ֣ין יָמִ֑ין וְשַׂמְתִּ֥יהָ חֶרְפָּ֖ה עַל־כָּל־יִשְׂרָאֵֽל׃
11Dagen etter delte Saul folket i tre avdelingar. I morgonvakta gjekk dei inn i leiren og slo ammonittane til det vart heitt på dagen. Dei som overlevde, vart spreidde, så det ikkje var att to saman.
וַיְהִ֣י מִֽמָּחֳרָ֗ת וַיָּ֨שֶׂם שָׁא֣וּל אֶת־הָעָם֮ שְׁלֹשָׁ֣ה רָאשִׁים֒ וַיָּבֹ֤אוּ בְתוֹךְ־הַֽמַּחֲנֶה֙ בְּאַשְׁמֹ֣רֶת הַבֹּ֔קֶר וַיַּכּ֥וּ אֶת־עַמּ֖וֹן עַד־חֹ֣ם הַיּ֑וֹם וַיְהִ֤י הַנִּשְׁאָרִים֙ וַיָּפֻ֔צוּ וְלֹ֥א נִשְׁאֲרוּ־בָ֖ם שְׁנַ֥יִם יָֽחַד׃
Davids konflikt med ammonittene
David sendte sendebud til ammonittenes nye konge Hanun for å vise velvilje etter hans fars død, men sendebudene ble ydmyket. Dette utløste en stor krig der David til slutt erobret ammonittenes hovedstad Rabba.
1Ei tid etter dette hende det at kongen over ammonittane døydde, og Hanun, son hans, vart konge etter han.
וַֽיְהִי֙ אַֽחֲרֵי־כֵ֔ן וַיָּ֕מָת מֶ֖לֶךְ בְּנֵ֣י עַמּ֑וֹן וַיִּמְלֹ֛ךְ חָנ֥וּן בְּנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו׃
2David sa: «Eg vil visa velvilje mot Hanun, son til Nahasj, slik far hans viste velvilje mot meg.» Så sende David tenarane sine for å trøysta han i sorga over far hans. Men då Davids tenarar kom til ammonittlandet,
וַיֹּ֨אמֶר דָּוִ֜ד אֶעֱשֶׂה־חֶ֣סֶד ׀ עִם־חָנ֣וּן בֶּן־נָחָ֗שׁ כַּאֲשֶׁר֩ עָשָׂ֨ה אָבִ֤יו עִמָּדִי֙ חֶ֔סֶד וַיִּשְׁלַ֨ח דָּוִ֧ד לְנַחֲמ֛וֹ בְּיַד־עֲבָדָ֖יו אֶל־אָבִ֑יו וַיָּבֹ֙אוּ֙ עַבְדֵ֣י דָוִ֔ד אֶ֖רֶץ בְּנֵ֥י עַמּֽוֹן׃
3sa hovdingane til ammonittane til Hanun, herren sin: «Trur du verkeleg at David vil æra far din når han sender folk for å trøysta deg? Har ikkje David sendt tenarane sine til deg for å utforska byen, spionera på han og øydeleggja han?»
וַיֹּאמְרוּ֩ שָׂרֵ֨י בְנֵֽי־עַמּ֜וֹן אֶל־חָנ֣וּן אֲדֹֽנֵיהֶ֗ם הַֽמְכַבֵּ֨ד דָּוִ֤ד אֶת־אָבִ֙יךָ֙ בְּעֵינֶ֔יךָ כִּֽי־שָׁלַ֥ח לְךָ֖ מְנַֽחֲמִ֑ים הֲ֠לוֹא בַּעֲב֞וּר חֲק֤וֹר אֶת־הָעִיר֙ וּלְרַגְּלָ֣הּ וּלְהָפְכָ֔הּ שָׁלַ֥ח דָּוִ֛ד אֶת־עֲבָדָ֖יו אֵלֶֽיךָ׃
4Då tok Hanun Davids tenarar og raka av halvparten av skjegget deira og skar av kleda deira midt på, heilt opp til seteballen, og sende dei av stad.
וַיִּקַּ֨ח חָנ֜וּן אֶת־עַבְדֵ֣י דָוִ֗ד וַיְגַלַּח֙ אֶת־חֲצִ֣י זְקָנָ֔ם וַיִּכְרֹ֧ת אֶת־מַדְוֵיהֶ֛ם בַּחֵ֖צִי עַ֣ד שְׁתֽוֹתֵיהֶ֑ם וַֽיְשַׁלְּחֵֽם׃
26Joab stridde mot Rabba i Ammon og tok kongsstaden.
וַיִּלָּ֣חֶם יוֹאָ֔ב בְּרַבַּ֖ת בְּנֵ֣י עַמּ֑וֹן וַיִּלְכֹּ֖ד אֶת־עִ֥יר הַמְּלוּכָֽה׃
29Så samla David heile folket og drog til Rabba. Han gjekk til åtak mot byen og tok han.
וַיֶּאֱסֹ֥ף דָּוִ֛ד אֶת־כָּל־הָעָ֖ם וַיֵּ֣לֶךְ רַבָּ֑תָה וַיִּלָּ֥חֶם בָּ֖הּ וַֽיִּלְכְּדָֽהּ׃
30Han tok krona frå hovudet på kongen deira. Ho vog ein talent gull og hadde ein kostbar edelstein. Ho vart sett på hovudet til David. Han førte ut svært mykje hærfang frå byen.
וַיִּקַּ֣ח אֶת־עֲטֶֽרֶת־מַלְכָּם֩ מֵעַ֨ל רֹאשׁ֜וֹ וּמִשְׁקָלָ֨הּ כִּכַּ֤ר זָהָב֙ וְאֶ֣בֶן יְקָרָ֔ה וַתְּהִ֖י עַל־רֹ֣אשׁ דָּוִ֑ד וּשְׁלַ֥ל הָעִ֛יר הוֹצִ֖יא הַרְבֵּ֥ה מְאֹֽד׃
31Folket som var der, førte han ut og sette dei til arbeid med sager, jernharvar og jernsøkser, og han lét dei arbeida ved teglverka. Slik gjorde han med alle byane til ammonittane. Så drog David og heile hæren tilbake til Jerusalem.
וְאֶת־הָעָ֨ם אֲשֶׁר־בָּ֜הּ הוֹצִ֗יא וַיָּ֣שֶׂם בַּ֠מְּגֵרָה וּבַחֲרִצֵ֨י הַבַּרְזֶ֜ל וּֽבְמַגְזְרֹ֣ת הַבַּרְזֶ֗ל וְהֶעֱבִ֤יר אוֹתָם֙ *במלכן **בַּמַּלְבֵּ֔ן וְכֵ֣ן יַעֲשֶׂ֔ה לְכֹ֖ל עָרֵ֣י בְנֵֽי־עַמּ֑וֹן וַיָּ֧שָׁב דָּוִ֛ד וְכָל־הָעָ֖ם יְרוּשָׁלָֽ͏ִם׃ פ
Profetiene mot Ammon
Flere profeter uttalte domsprofetier over ammonittene på grunn av deres fiendtlighet mot Israel, deres hovmod og deres overgrep. Jeremia, Esekiel og Amos forkynte Guds dom over dem.
1Om Ammons born. Så seier Herren: Har ikkje Israel born? Har han ingen arving? Kvifor har då Milkom teke Gad i eige, og folket hans bur i byane deira?
לִבְנֵ֣י עַמּ֗וֹן כֹּ֚ה אָמַ֣ר יְהוָ֔ה הֲבָנִ֥ים אֵין֙ לְיִשְׂרָאֵ֔ל אִם־יוֹרֵ֖שׁ אֵ֣ין ל֑וֹ מַדּ֗וּעַ יָרַ֤שׁ מַלְכָּם֙ אֶת־גָּ֔ד וְעַמּ֖וֹ בְּעָרָ֥יו יָשָֽׁב׃
2Sjå, difor kjem det dagar, seier Herren, då eg lèt krigsrop ljoma mot Rabba i Ammon. Ho skal verta ein audsleg ruinhaug, og landsbyane hennar skal brennast opp med eld. Då skal Israel ta i eige dei som tok hans land, seier Herren.
לָכֵ֡ן הִנֵּה֩ יָמִ֨ים בָּאִ֜ים נְאֻם־יְהוָ֗ה וְ֠הִשְׁמַעְתִּי אֶל־רַבַּ֨ת בְּנֵי־עַמּ֜וֹן תְּרוּעַ֣ת מִלְחָמָ֗ה וְהָֽיְתָה֙ לְתֵ֣ל שְׁמָמָ֔ה וּבְנֹתֶ֖יהָ בָּאֵ֣שׁ תִּצַּ֑תְנָה וְיָרַ֧שׁ יִשְׂרָאֵ֛ל אֶת־יֹרְשָׁ֖יו אָמַ֥ר יְהוָֽה׃
3Jamra deg, Hesjbon, for Ai er øydelagt! Rop høgt, de døtrer av Rabba! Kle dykk i sekkestrie, syng klagesongar og gå rastlause att og fram innanfor murane! For Milkom skal førast bort i fangenskap, prestane og hovdingane hans saman.
הֵילִ֨ילִי חֶשְׁבּ֜וֹן כִּ֣י שֻׁדְּדָה־עַ֗י צְעַקְנָה֮ בְּנ֣וֹת רַבָּה֒ חֲגֹ֣רְנָה שַׂקִּ֔ים סְפֹ֕דְנָה וְהִתְשׁוֹטַ֖טְנָה בַּגְּדֵר֑וֹת כִּ֤י מַלְכָּם֙ בַּגּוֹלָ֣ה יֵלֵ֔ךְ כֹּהֲנָ֥יו וְשָׂרָ֖יו יַחְדָּֽיו׃
2Menneske, vend andletet ditt mot ammonittane og profeter mot dei.
בֶּן־אָדָ֕ם שִׂ֥ים פָּנֶ֖יךָ אֶל־בְּנֵ֣י עַמּ֑וֹן וְהִנָּבֵ֖א עֲלֵיהֶֽם׃
3Fordi du ropa «Aha!» mot heilagdomen min då han vart vanhelga, mot Israels land då det vart lagt øyde, og mot Judas hus då dei gjekk i eksil,
וְאָֽמַרְתָּ֙ לִבְנֵ֣י עַמּ֔וֹן שִׁמְע֖וּ דְּבַר־אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה כֹּה־אָמַ֣ר אֲדֹנָ֣י יְהוִ֡ה יַעַן֩ אָמְרֵ֨ךְ הֶאָ֜ח אֶל־מִקְדָּשִׁ֣י כִֽי־נִחָ֗ל וְאֶל־אַדְמַ֤ת יִשְׂרָאֵל֙ כִּ֣י נָשַׁ֔מָּה וְאֶל־בֵּ֣ית יְהוּדָ֔ה כִּ֥י הָלְכ֖וּ בַּגּוֹלָֽה׃
4sjå, difor gjev eg deg til folka frå aust som eigedom. Dei skal slå opp leirane sine hos deg og setja opp bustadene sine hos deg. Dei skal eta frukta di og drikka mjølka di.
לָכֵ֡ן הִנְנִי֩ נֹתְנָ֨ךְ לִבְנֵי־קֶ֜דֶם לְמֽוֹרָשָׁ֗ה וְיִשְּׁב֤וּ טִירֽוֹתֵיהֶם֙ בָּ֔ךְ וְנָ֥תְנוּ בָ֖ךְ מִשְׁכְּנֵיהֶ֑ם הֵ֚מָּה יֹאכְל֣וּ פִרְיֵ֔ךְ וְהֵ֖מָּה יִשְׁתּ֥וּ חֲלָבֵֽךְ׃
5Eg skal gjera Rabba til beitemark for kamelar og Ammon til kvilestad for sauer. Då skal de kjenna at eg er Herren.
וְנָתַתִּ֤י אֶת־רַבָּה֙ לִנְוֵ֣ה גְמַלִּ֔ים וְאֶת־בְּנֵ֥י עַמּ֖וֹן לְמִרְבַּץ־צֹ֑אן וִֽידַעְתֶּ֖ם כִּֽי־אֲנִ֥י יְהוָֽה׃ ס
13Så seier Herren: For tre brotsverk av Ammons born, ja, for fire, vil eg ikkje ta det tilbake – fordi dei reiv opp buken på gravide kvinner i Gilead for å utvida sitt eige landområde.
כֹּ֚ה אָמַ֣ר יְהוָ֔ה עַל־שְׁלֹשָׁה֙ פִּשְׁעֵ֣י בְנֵֽי־עַמּ֔וֹן וְעַל־אַרְבָּעָ֖ה לֹ֣א אֲשִׁיבֶ֑נּוּ עַל־בִּקְעָם֙ הָר֣וֹת הַגִּלְעָ֔ד לְמַ֖עַן הַרְחִ֥יב אֶת־גְּבוּלָֽם׃
14Eg vil tenna eld mot muren i Rabba, og han skal fortæra slotta hennar, med krigsrop på stridens dag, med storm på uversdagen.
וְהִצַּ֤תִּי אֵשׁ֙ בְּחוֹמַ֣ת רַבָּ֔ה וְאָכְלָ֖ה אַרְמְנוֹתֶ֑יהָ בִּתְרוּעָה֙ בְּי֣וֹם מִלְחָמָ֔ה בְּסַ֖עַר בְּי֥וֹם סוּפָֽה
15Kongen deira skal førast bort i fangenskap, han og stormennene hans saman, seier Herren.
וְהָלַ֥ךְ מַלְכָּ֖ם בַּגּוֹלָ֑ה ה֧וּא וְשָׂרָ֛יו יַחְדָּ֖ו אָמַ֥ר יְהוָֽה׃ פ