Jotam (Jerubbaals (Gideons) yngste sønn som overlevde Abimeleks massakre)
Gideons yngste sønn og fabelforteller
Jotam var den yngste av Gideons (Jerubbaals) sytti sønner og den eneste som overlevde massakren utført av deres halvbror Abimelek. Han er best kjent for sin fabel om trærne som ville velge en konge, som han fortalte fra fjellet Garisim som en profetisk advarsel til Sikems innbyggere. Hans profetiske forbannelse gikk i oppfyllelse da Abimelek og Sikems borgere ødela hverandre.
Familie
Nøkkelhendingar
Abimeleks massakre på Gideons sønner
Abimelek, Gideons sønn med en medhustru fra Sikem, drepte sine sytti brødre på én stein. Bare den yngste, Jotam, overlevde ved å gjemme seg.
1Abimelek, son til Jerubbaal, gjekk til Sikem, til brørne til mor si. Han tala til dei og til heile slekta til morfaren sin og sa:
וַיֵּ֨לֶךְ אֲבִימֶ֤לֶךְ בֶּן־יְרֻבַּ֙עַל֙ שְׁכֶ֔מָה אֶל־אֲחֵ֖י אִמּ֑וֹ וַיְדַבֵּ֣ר אֲלֵיהֶ֔ם וְאֶל־כָּל־מִשְׁפַּ֛חַת בֵּית־אֲבִ֥י אִמּ֖וֹ לֵאמֹֽר׃
2«Tal no til alle leiarane i Sikem: Kva er best for dykk – at sytti menn, alle sønene til Jerubbaal, herskar over dykk, eller at éin mann herskar over dykk? Hugs at eg er av same kjøt og blod som de.»
דַּבְּרוּ־נָ֞א בְּאָזְנֵ֨י כָל־בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶם֮ מַה־טּ֣וֹב לָכֶם֒ הַמְשֹׁ֨ל בָּכֶ֜ם שִׁבְעִ֣ים אִ֗ישׁ כֹּ֚ל בְּנֵ֣י יְרֻבַּ֔עַל אִם־מְשֹׁ֥ל בָּכֶ֖ם אִ֣ישׁ אֶחָ֑ד וּזְכַרְתֶּ֕ם כִּֽי־עַצְמֵכֶם[c] וּבְשַׂרְכֶ֖ם אָנִֽי׃
3Brørne til mor hans tala for han til alle leiarane i Sikem med alle desse orda, og hjarta deira vende seg til Abimelek, for dei sa: «Han er bror vår.»
וַיְדַבְּר֨וּ אֲחֵֽי־אִמּ֜וֹ עָלָ֗יו בְּאָזְנֵי֙ כָּל־בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶ֔ם אֵ֥ת כָּל־הַדְּבָרִ֖ים הָאֵ֑לֶּה וַיֵּ֤ט לִבָּם֙ אַחֲרֵ֣י אֲבִימֶ֔לֶךְ כִּ֥י אָמְר֖וּ אָחִ֥ינוּ הֽוּא׃
4Dei gav han sytti sølvstykke frå Baal-Berit-tempelet. Med dei leigde Abimelek lettsindige og dumdristige menn, og dei følgde han.
וַיִּתְּנוּ־לוֹ֙ שִׁבְעִ֣ים כֶּ֔סֶף מִבֵּ֖יתּ בַ֣עַל בְּרִ֑ית וַיִּשְׂכֹּ֨ר בָּהֶ֜ם אֲבִימֶ֗לֶךְ אֲנָשִׁ֤ים רֵיקִים֙ וּפֹ֣חֲזִ֔ים וַיֵּלְכ֖וּ אַחֲרָֽיו׃
5Han kom til huset til faren sin i Ofra og drap brørne sine, sønene til Jerubbaal, sytti menn, på éin stein. Men Jotam, den yngste sonen til Jerubbaal, overlevde, for han hadde gøymt seg.
וַיָּבֹ֤א בֵית־אָבִיו֙ עָפְרָ֔תָה וַֽיַּהֲרֹ֞ג אֶת־אֶחָ֧יו בְּנֵֽי־יְרֻבַּ֛עַל שִׁבְּעִ֥ים אִ֖ישׁ עַל־אֶ֣בֶן אֶחָ֑ת וַיִּוָּתֵ֞ר יוֹתָ֧ם בֶּן־יְרֻבַּ֛עַל הַקָּטֹ֖ן כִּ֥י נֶחְבָּֽא׃ ס
Jotams fabel om trærne
Fra toppen av fjellet Garisim fortalte Jotam en fabel om trærne som ville salve en konge over seg, men bare tornebusken aksepterte. Fabelen var en skarp kritikk av Abimeleks kongedømme og Sikems borgeres troløshet.
7Då dei fortalde dette til Jotam, gjekk han og stilte seg på toppen av Gerisim-fjellet. Han lyfte røysta si og ropa og sa til dei: «Høyr på meg, de leiarar i Sikem, så skal Gud høyra på dykk!
וַיַּגִּ֣דוּ לְיוֹתָ֗ם וַיֵּ֙לֶךְ֙ וַֽיַּעֲמֹד֙ בְּרֹ֣אשׁ הַר־גְּרִזִ֔ים וַיִּשָּׂ֥א קוֹל֖וֹ וַיִּקְרָ֑א וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֗ם שִׁמְע֤וּ אֵלַי֙ בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶ֔ם וְיִשְׁמַ֥ע אֲלֵיכֶ֖ם אֱלֹהִֽים׃
8Ein gong gjekk trea ut for å salva ein konge over seg. Dei sa til oliventreet: 'Ver konge over oss!'
הָל֤וֹךְ הָֽלְכוּ֙ הָעֵצִ֔ים לִמְשֹׁ֥חַ עֲלֵיהֶ֖ם מֶ֑לֶךְ וַיֹּאמְר֥וּ לַזַּ֖יִת *מלוכה **מָלְכָ֥ה עָלֵֽינוּ׃
9Men oliventreet sa til dei: 'Skulle eg gje opp oljen min, som dei ærar Gud og menneske med, og gå for å svaia over trea?'
וַיֹּ֤אמֶר לָהֶם֙ הַזַּ֔יִת הֶחֳדַ֙לְתִּי֙ אֶת־דִּשְׁנִ֔י אֲשֶׁר־בִּ֛י יְכַבְּד֥וּ אֱלֹהִ֖ים וַאֲנָשִׁ֑ים וְהָ֣לַכְתִּ֔י לָנ֖וּעַ עַל־הָעֵצִֽים׃
10Då sa trea til fikentreet: 'Kom du og ver konge over oss!'
וַיֹּאמְר֥וּ הָעֵצִ֖ים לַתְּאֵנָ֑ה לְכִי־אַ֖תְּ מָלְכִ֥י עָלֵֽינוּ׃
11Men fikentreet sa til dei: 'Skulle eg gje opp søtleiken min og den gode frukta mi, og gå for å svaia over trea?'
וַתֹּ֤אמֶר לָהֶם֙ הַתְּאֵנָ֔ה הֶחֳדַ֙לְתִּי֙ אֶת־מָתְקִ֔י וְאֶת־תְּנוּבָתִ֖י הַטּוֹבָ֑ה וְהָ֣לַכְתִּ֔י לָנ֖וּעַ עַל־הָעֵצִֽים׃
12Då sa trea til vintreet: 'Kom du og ver konge over oss!'
וַיֹּאמְר֥וּ הָעֵצִ֖ים לַגָּ֑פֶן לְכִי־אַ֖תְּ *מלוכי **מָלְכִ֥י עָלֵֽינוּ׃
13Men vintreet sa til dei: 'Skulle eg gje opp druesaften min, som gleder Gud og menneske, og gå for å svaia over trea?'
וַתֹּ֤אמֶר לָהֶם֙ הַגֶּ֔פֶן הֶחֳדַ֙לְתִּי֙ אֶת־תִּ֣ירוֹשִׁ֔י הַֽמְשַׂמֵּ֥חַ אֱלֹהִ֖ים וַאֲנָשִׁ֑ים וְהָ֣לַכְתִּ֔י לָנ֖וּעַ עַל־הָעֵצִֽים׃
14Då sa alle trea til tornebusken: 'Kom du og ver konge over oss!'
וַיֹּאמְר֥וּ כָל־הָעֵצִ֖ים אֶל־הָאָטָ֑ד לֵ֥ךְ אַתָּ֖ה מְלָךְ־עָלֵֽינוּ׃
15Tornebusken sa til trea: 'Om de verkeleg vil salva meg til konge over dykk, så kom og søk ly i skuggen min! Men om ikkje, skal det gå eld ut frå tornebusken og fortæra sedrane i Libanon!'
וַיֹּ֣אמֶר הָאָטָד֮ אֶל־הָעֵצִים֒ אִ֡ם בֶּאֱמֶ֣ת אַתֶּם֩ מֹשְׁחִ֨ים אֹתִ֤י לְמֶ֙לֶךְ֙ עֲלֵיכֶ֔ם בֹּ֖אוּ חֲס֣וּ בְצִלִּ֑י וְאִם־אַ֕יִן תֵּ֤צֵא אֵשׁ֙ מִן־הָ֣אָטָ֔ד וְתֹאכַ֖ל אֶת־אַרְזֵ֥י הַלְּבָנֽוֹן׃
Jotams advarsel til Sikem
Etter fabelen utfordret Jotam Sikems innbyggere direkte og spurte om de hadde handlet rett mot Jerubbaals hus, og erklærte at ild skulle komme fra Abimelek og fortære Sikems borgere, og omvendt.
16Har de no handla i sanning og ærlegdom då de gjorde Abimelek til konge? Har de handla godt mot Jerubbaal og huset hans? Har de løna han slik han fortente?
וְעַתָּ֗ה אִם־בֶּאֱמֶ֤ת וּבְתָמִים֙ עֲשִׂיתֶ֔ם וַתַּמְלִ֖יכוּ אֶת־אֲבִימֶ֑לֶךְ וְאִם־טוֹבָ֤ה עֲשִׂיתֶם֙ עִם־יְרֻבַּ֣עַל וְעִם־בֵּית֔וֹ וְאִם־כִּגְמ֥וּל יָדָ֖יו עֲשִׂ֥יתֶם לֽוֹ׃
17For far min kjempa for dykk og sette livet på spel og berga dykk frå midjanitarane.
אֲשֶׁר־נִלְחַ֥ם אָבִ֖י עֲלֵיכֶ֑ם וַיַּשְׁלֵ֤ךְ אֶת־נַפְשׁוֹ֙ מִנֶּ֔גֶד וַיַּצֵּ֥ל אֶתְכֶ֖ם מִיַּ֥ד מִדְיָֽן׃
18Men de har reist dykk mot huset til far min i dag og drepe sønene hans, sytti menn, på éin stein. Og de har gjort Abimelek, son til trælkvinna hans, til konge over leiarane i Sikem, fordi han er bror dykkar.
וְאַתֶּ֞ם קַמְתֶּ֨ם עַל־בֵּ֤ית אָבִי֙ הַיּ֔וֹם וַתַּהַרְג֧וּ אֶת־בָּנָ֛יו שִׁבְעִ֥ים אִ֖ישׁ עַל־אֶ֣בֶן אֶחָ֑ת וַתַּמְלִ֜יכוּ אֶת־אֲבִימֶ֤לֶךְ בֶּן־אֲמָתוֹ֙ עַל־בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶ֔ם כִּ֥י אֲחִיכֶ֖ם הֽוּא׃
19Om de då har handla i sanning og ærlegdom mot Jerubbaal og huset hans i dag, så gled dykk over Abimelek, og lat han gleda seg over dykk!
וְאִם־בֶּאֱמֶ֨ת וּבְתָמִ֧ים עֲשִׂיתֶ֛ם עִם־יְרֻבַּ֥עַל וְעִם־בֵּית֖וֹ הַיּ֣וֹם הַזֶּ֑ה שִׂמְחוּ֙ בַּאֲבִימֶ֔לֶךְ וְיִשְׂמַ֥ח גַּם־ה֖וּא בָּכֶֽם׃
20Men om ikkje, skal det gå eld ut frå Abimelek og fortæra leiarane i Sikem og Millo-huset, og det skal gå eld ut frå leiarane i Sikem og frå Millo-huset og fortæra Abimelek.»
וְאִם־אַ֕יִן תֵּ֤צֵא אֵשׁ֙ מֵאֲבִימֶ֔לֶךְ וְתֹאכַ֛ל אֶת־בַּעֲלֵ֥י שְׁכֶ֖ם וְאֶת־בֵּ֣ית מִלּ֑וֹא וְתֵצֵ֨א אֵ֜שׁ מִבַּעֲלֵ֤י שְׁכֶם֙ וּמִבֵּ֣ית מִלּ֔וֹא וְתֹאכַ֖ל אֶת־אֲבִימֶֽלֶךְ׃
Jotam flykter til Beer
Etter å ha levert sin profetiske tale flyktet Jotam til Beer, hvor han bosatte seg i sikkerhet, borte fra sin halvbror Abimeleks trussel.
21Så rømde Jotam og flykta og drog til Beer. Der busette han seg på grunn av Abimelek, bror sin.
וַיָּ֣נָס יוֹתָ֔ם וַיִּבְרַ֖ח וַיֵּ֣לֶךְ בְּאֵ֑רָה וַיֵּ֣שֶׁב שָׁ֔ם מִפְּנֵ֖י אֲבִימֶ֥לֶךְ אָחִֽיו׃ פ
Oppfyllelsen av Jotams forbannelse
Etter tre år vendte Sikems borgere seg mot Abimelek, og i den påfølgende konflikten ble både Sikems innbyggere og Abimelek selv drept, nøyaktig slik Jotam hadde profetert.
22Abimelek styrte over Israel i tre år.
וַיָּ֧שַׂר אֲבִימֶ֛לֶךְ עַל־יִשְׂרָאֵ֖ל שָׁלֹ֥שׁ שָׁנִֽים׃
23Då sende Gud ei vond ånd mellom Abimelek og leiarane i Sikem, og leiarane i Sikem svikta Abimelek.
וַיִּשְׁלַ֤ח אֱלֹהִים֙ ר֣וּחַ רָעָ֔ה בֵּ֣ין אֲבִימֶ֔לֶךְ וּבֵ֖ין בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶ֑ם וַיִּבְגְּד֥וּ בַעֲלֵי־שְׁכֶ֖ם בַּאֲבִימֶֽלֶךְ׃
24Dette skjedde for at valden mot dei sytti sønene til Jerubbaal skulle hemna seg, og at blodet deira skulle koma over Abimelek, bror deira, som drap dei, og over leiarane i Sikem, som støtta han då han drap brørne sine.
לָב֕וֹא חֲמַ֖ס שִׁבְעִ֣ים בְּנֵֽי־יְרֻבָּ֑עַל וְדָמָ֗ם לָשׂ֞וּם עַל־אֲבִימֶ֤לֶךְ אֲחִיהֶם֙ אֲשֶׁ֣ר הָרַ֣ג אוֹתָ֔ם וְעַל֙ בַּעֲלֵ֣י שְׁכֶ֔ם אֲשֶׁר־חִזְּק֥וּ אֶת־יָדָ֖יו לַהֲרֹ֥ג אֶת־אֶחָֽיו׃
56Slik let Gud det vonde Abimelek hadde gjort mot far sin, då han drap dei sytti brørne sine, koma attende over han.
וַיָּ֣שֶׁב אֱלֹהִ֔ים אֵ֖ת רָעַ֣ת אֲבִימֶ֑לֶךְ אֲשֶׁ֤ר עָשָׂה֙ לְאָבִ֔יו לַהֲרֹ֖ג אֶת־שִׁבְעִ֥ים אֶחָֽיו׃
57Og all den vondskapen mennene i Sikem hadde gjort, let Gud koma over deira eigne hovud. Slik gjekk forbanninga frå Jotam, son til Jerubbaal, i oppfylling over dei.
וְאֵ֗ת כָּל־רָעַת֙ אַנְשֵׁ֣י שְׁכֶ֔ם הֵשִׁ֥יב אֱלֹהִ֖ים בְּרֹאשָׁ֑ם וַתָּבֹ֣א אֲלֵיהֶ֔ם קִֽלֲלַ֖ת יוֹתָ֥ם בֶּן־יְרֻבָּֽעַל׃ פ
Nemnd i Bibelen (22)
Domarane 9:5Domarane 9:7Domarane 9:21Domarane 9:572. Kongebok 15:72. Kongebok 15:302. Kongebok 15:322. Kongebok 15:362. Kongebok 15:382. Kongebok 16:11. Krønikebok 2:471. Krønikebok 3:121. Krønikebok 5:172. Krønikebok 26:212. Krønikebok 26:232. Krønikebok 27:12. Krønikebok 27:9Jesaja 1:1Jesaja 7:1Hosea 1:1Mika 1:1Matteus 1:9