Lemuel
Den vise kongen
Kong Lemuel er en skikkelse nevnt i Ordspråkene kapittel 31, kjent for de vise ordene hans mor lærte ham. Hans identitet er omdiskutert – noen forskere mener han kan være Salomo under et annet navn, mens andre anser ham som en ukjent arabisk eller ikke-israelittisk konge. Hans viktigste bidrag til Bibelen er den berømte hymnen om den dyktige kvinnen i Ordspråkene 31.
Nøkkelhendingar
Morens formaning om kongeskap
Kong Lemuels mor ga ham vise råd om hvordan en konge bør leve, inkludert advarsler mot kvinner og vin.
1Orda til Lemuel, kongen av Massa, det som mora hans lærte ham.
דִּ֭בְרֵי לְמוּאֵ֣ל מֶ֑לֶךְ מַ֝שָּׂ֗א אֲֽשֶׁר־יִסְּרַ֥תּוּ אִמּֽוֹ׃
2Kva, son min? Kva, son av mitt morsliv? Kva, son av mine lovnader?
מַה־בְּ֭רִי וּמַֽה־בַּר־בִּטְנִ֑י וּ֝מֶה בַּר־נְדָרָֽי׃
3Gjev ikkje krafta di til kvinner, og vegane dine til dei som øydelegg kongar.
אַל־תִּתֵּ֣ן לַנָּשִׁ֣ים חֵילֶ֑ךָ וּ֝דְרָכֶ֗יךָ לַֽמְח֥וֹת מְלָכִֽין׃
Advarsler mot vin og sterk drikk
Lemuels mor advarte ham mot å drikke vin og sterk drikk, da dette kan føre til at konger glemmer lovene og undertrykker de fattige.
4Det sømer seg ikkje for kongar, Lemuel, det sømer seg ikkje for kongar å drikka vin, og ikkje for fyrstane å trå etter sterk drikk.
אַ֤ל לַֽמְלָכִ֨ים ׀ לְֽמוֹאֵ֗ל אַ֣ל לַֽמְלָכִ֣ים שְׁתוֹ־יָ֑יִן וּ֝לְרוֹזְנִ֗ים *או **אֵ֣י שֵׁכָֽר׃
5Elles kan dei drikka og gløyma det som er fastsett i lova, og vrenga retten for alle dei som lid.
פֶּן־יִ֭שְׁתֶּה וְיִשְׁכַּ֣ח מְחֻקָּ֑ק וִֽ֝ישַׁנֶּה דִּ֣ין כָּל־בְּנֵי־עֹֽנִי׃
6Gjev sterk drikk til den som held på å gå til grunne, og vin til den som har det bittert i sjela.
תְּנוּ־שֵׁכָ֣ר לְאוֹבֵ֑ד וְ֝יַיִן לְמָ֣רֵי נָֽפֶשׁ׃
7Lat han drikka og gløyma fattigdomen sin, og ikkje lenger minnast nauda si.
יִ֭שְׁתֶּה וְיִשְׁכַּ֣ח רִישׁ֑וֹ וַ֝עֲמָל֗וֹ לֹ֣א יִזְכָּר־עֽוֹד׃
Forsvar av de svake og rettferdighet
Lemuel ble formant til å tale de stummes sak og forsvare alle hjelpeløses rett, samt dømme rettferdig og forsvare de fattiges og nødlidendes sak.
8Opna munnen din for den stumme, for retten til alle dei som er i ferd med å forgå.
פְּתַח־פִּ֥יךָ לְאִלֵּ֑ם אֶל־דִּ֝֗ין כָּל־בְּנֵ֥י חֲלֽוֹף׃
9Opna munnen din, døm rettferdig, og før saka for den fattige og trengande.
פְּתַח־פִּ֥יךָ שְׁפָט־צֶ֑דֶק וְ֝דִ֗ין עָנִ֥י וְאֶבְיֽוֹן׃ פ
Den dyktige kvinnens hymne
Ordspråkene 31:10-31 inneholder den berømte akrostiske hymnen om den dyktige kvinnen, som tradisjonelt tilskrives Lemuels morens undervisning.
10Ei dugande kone, kven kan finna henne? Verdien hennar er langt over perler.
אֵֽשֶׁת־חַ֭יִל מִ֣י יִמְצָ֑א וְרָחֹ֖ק מִפְּנִינִ֣ים מִכְרָֽהּ׃
11Mannen hennar lit fullt ut på henne, og han manglar ikkje vinning.
בָּ֣טַח בָּ֭הּ לֵ֣ב בַּעְלָ֑הּ וְ֝שָׁלָ֗ל לֹ֣א יֶחְסָֽר׃
12Ho gjer han godt og ikkje vondt alle dagane i livet sitt.
גְּמָלַ֣תְהוּ ט֣וֹב וְלֹא־רָ֑ע כֹּ֝֗ל יְמֵ֣י חַיֶּֽיה׃
13Ho søkjer ull og lin, og arbeider med villige hender.
דָּ֭רְשָׁה צֶ֣מֶר וּפִשְׁתִּ֑ים וַ֝תַּ֗עַשׂ בְּחֵ֣פֶץ כַּפֶּֽיהָ׃
14Ho er lik handelsskip, langvegsfrå hentar ho maten sin.
הָ֭יְתָה כָּאֳנִיּ֣וֹת סוֹחֵ֑ר מִ֝מֶּרְחָ֗ק תָּבִ֥יא לַחְמָֽהּ׃
15Ho står opp medan det enno er natt, og gjev mat til huslyden sin og oppgåver til tenestejentene sine.
וַתָּ֤קָם ׀ בְּע֬וֹד לַ֗יְלָה וַתִּתֵּ֣ן טֶ֣רֶף לְבֵיתָ֑הּ וְ֝חֹ֗ק לְנַעֲרֹתֶֽיהָ׃
16Ho tenkjer på ein åker og kjøper han, av frukta frå hendene sine plantar ho ein vingard.
זָמְמָ֣ה שָׂ֭דֶה וַתִּקָּחֵ֑הוּ מִפְּרִ֥י כַ֝פֶּ֗יהָ *נטע **נָ֣טְעָה כָּֽרֶם׃
17Ho bind opp om livet sitt med kraft og styrkjer armane sine.
חָֽגְרָ֣ה בְע֣וֹז מָתְנֶ֑יהָ וַ֝תְּאַמֵּ֗ץ זְרֹעוֹתֶֽיהָ׃
18Ho merkar at handelen hennar går godt, lampa hennar sloknar ikkje om natta.
טָ֭עֲמָה כִּי־ט֣וֹב סַחְרָ֑הּ לֹֽא־יִכְבֶּ֖ה *בליל **בַלַּ֣יְלָה נֵרָֽהּ׃
19Ho retter hendene sine mot rokken, og fingrane hennar held om teinen.
יָ֭דֶיהָ שִׁלְּחָ֣ה בַכִּישׁ֑וֹר וְ֝כַפֶּ֗יהָ תָּ֣מְכוּ פָֽלֶךְ׃
20Ho opnar handa si for den fattige og retter ut hendene sine til den trengande.
כַּ֭פָּהּ פָּרְשָׂ֣ה לֶעָנִ֑י וְ֝יָדֶ֗יהָ שִׁלְּחָ֥ה לָֽאֶבְיֽוֹן׃
21Ho er ikkje redd for snøen for huslyden sin, for heile huslyden hennar er kledd i skarlagen.
לֹא־תִירָ֣א לְבֵיתָ֣הּ מִשָּׁ֑לֶג כִּ֥י כָל־בֵּ֝יתָ֗הּ לָבֻ֥שׁ שָׁנִֽים׃
22Ho lagar tepper til seg sjølv, kleda hennar er av fint lin og purpur.
מַרְבַדִּ֥ים עָֽשְׂתָה־לָּ֑הּ שֵׁ֖שׁ וְאַרְגָּמָ֣ן לְבוּשָֽׁהּ׃
23Mannen hennar er kjend i byporten, der han sit saman med dei eldste i landet.
נוֹדָ֣ע בַּשְּׁעָרִ֣ים בַּעְלָ֑הּ בְּ֝שִׁבְתּ֗וֹ עִם־זִקְנֵי־אָֽרֶץ׃
24Ho lagar linklede og sel dei, og leverer belte til kjøpmennene.
סָדִ֣ין עָ֭שְׂתָה וַתִּמְכֹּ֑ר וַ֝חֲג֗וֹר נָתְנָ֥ה לַֽכְּנַעֲנִֽי׃
25Styrke og verdigheit er kleda hennar, og ho ler mot dagen som kjem.
עֹז־וְהָדָ֥ר לְבוּשָׁ֑הּ וַ֝תִּשְׂחַ֗ק לְי֣וֹם אַחֲרֽוֹן׃
26Ho opnar munnen sin med visdom, og kjærleg rettleiing er på tunga hennar.
פִּ֭יהָ פָּתְחָ֣ה בְחָכְמָ֑ה וְתֽוֹרַת־חֶ֝֗סֶד עַל־לְשׁוֹנָֽהּ׃
27Ho held auge med korleis det går i huset hennar, og et ikkje latskaps brød.
צ֭וֹפִיָּה הֲלִיכ֣וֹת בֵּיתָ֑הּ וְלֶ֥חֶם עַ֝צְל֗וּת לֹ֣א תֹאכֵֽל׃
28Borna hennar reiser seg og prisar henne lukkeleg, og mannen hennar rosar henne:
קָ֣מוּ בָ֭נֶיהָ וַֽיְאַשְּׁר֑וּהָ בַּ֝עְלָ֗הּ וַֽיְהַֽלְלָהּ׃
29«Mange kvinner har vist seg dugande, men du overgår dei alle.»
רַבּ֣וֹת בָּ֭נוֹת עָ֣שׂוּ חָ֑יִל וְ֝אַ֗תְּ עָלִ֥ית עַל־כֻּלָּֽנָה׃
30Ynde er svik og venleik er fåfengd, men ei kvinne som fryktar Herren, ho skal prisast.
שֶׁ֣קֶר הַ֭חֵן וְהֶ֣בֶל הַיֹּ֑פִי אִשָּׁ֥ה יִרְאַת־יְ֝הוָ֗ה הִ֣יא תִתְהַלָּֽל׃
31Gjev henne av frukta frå hendene hennar, og lat gjerningane hennar prisa henne i byportane.
תְּנוּ־לָ֭הּ מִפְּרִ֣י יָדֶ֑יהָ וִֽיהַלְל֖וּהָ בַשְּׁעָרִ֣ים מַעֲשֶֽׂיהָ׃