Oreb
Midjanittisk fyrste
Oreb var en av de to fyrstene (sammen med Seeb) over midjanittene som ble beseiret av Gideon og efraimitterne. Han ble drept ved klippen som deretter ble oppkalt etter ham – Orebs klippe. Hans nederlag ble et symbol i israelsk tradisjon på Guds mektige utfrielse av sitt folk.
Nøkkelhendingar
Midjanittenes undertrykkelse av Israel
Midjanittene, inkludert fyrster som Oreb og Seeb, undertrykte Israel i syv år og ødela deres avlinger og buskap.
1Israelittane gjorde det som var vondt i Herrens auge, og Herren gav dei i hendene på midjanitane i sju år.
וַיַּעֲשׂ֧וּ בְנֵי־יִשְׂרָאֵ֛ל הָרַ֖ע בְּעֵינֵ֣י יְהוָ֑ה וַיִּתְּנֵ֧ם יְהוָ֛ה בְּיַד־מִדְיָ֖ן שֶׁ֥בַע שָׁנִֽים׃
2Midjanitane fekk overtaket på Israel. På grunn av midjanitane laga israelittane seg gøymestader i fjellkløfter, holer og festningar.
וַתָּ֥עָז יַד־מִדְיָ֖ן עַל־יִשְׂרָאֵ֑ל מִפְּנֵ֨י מִדְיָ֜ן עָשֽׂ[m]וּ לָהֶ֣ם ׀ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל אֶת־הַמִּנְהָרוֹת֙ אֲשֶׁ֣ר בֶּֽהָרִ֔ים וְאֶת־הַמְּעָר֖וֹת וְאֶת־הַמְּצָדֽוֹת׃
3Kvar gong israelittane hadde sådd, kom midjanitane, amalekittane og folka frå aust og gjekk til åtak på dei.
וְהָיָ֖ה אִם־זָרַ֣ע יִשְׂרָאֵ֑ל וְעָלָ֨ה מִדְיָ֧ן וֽ͏ַעֲמָלֵ֛ק וּבְנֵי־קֶ֖דֶם וְעָל֥וּ עָלָֽיו׃
4Dei slo leir mot dei og øydela avlingane i landet heilt til Gaza. Dei lét ikkje noko att til livberging i Israel, korkje sauer, oksar eller esel.
וַיַּחֲנ֣וּ עֲלֵיהֶ֗ם וַיַּשְׁחִ֙יתוּ֙ אֶת־יְב֣וּל הָאָ֔רֶץ עַד־בּוֹאֲךָ֖ עַזָּ֑ה וְלֹֽא־יַשְׁאִ֤ירוּ מִֽחְיָה֙ בְּיִשְׂרָאֵ֔ל וְשֶׂ֥ה וָשׁ֖וֹר וַחֲמֽוֹר׃
5For dei kom med buskapen og telta sine, dei kom som ei grashoppesverm i mengd. Både dei og kamelane deira var utan tal. Dei kom inn i landet for å øydeleggja det.
כִּ֡י הֵם֩ וּמִקְנֵיהֶ֨ם יַעֲל֜וּ וְאָהֳלֵיהֶ֗ם *יבאו **וּבָ֤אוּ כְדֵֽי־אַרְבֶּה֙ לָרֹ֔ב וְלָהֶ֥ם וְלִגְמַלֵּיהֶ֖ם אֵ֣ין מִסְפָּ֑ר וַיָּבֹ֥אוּ בָאָ֖רֶץ לְשַׁחֲתָֽהּ׃
6Israel vart svært utarma på grunn av midjanitane, og israelittane ropa til Herren.
וַיִּדַּ֧ל יִשְׂרָאֵ֛ל מְאֹ֖ד מִפְּנֵ֣י מִדְיָ֑ן וַיִּזְעֲק֥וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֖ל אֶל־יְהוָֽה׃ פ
Gideons seier over midjanittene
Gideon beseiret midjanittenes hær med bare 300 menn, noe som førte til at midjanittene flyktet i panikk.
19Gideon og dei hundre mennene som var med han, kom til utkanten av leiren ved byrjinga av den midtre nattevakta, rett etter at dei hadde skifta vakter. Dei bles i horna og knuste krukkene dei hadde i hendene.
וַיָּבֹ֣א גִ֠דְעוֹן וּמֵאָה־אִ֨ישׁ אֲשֶׁר־אִתּ֜וֹ בִּקְצֵ֣ה הַֽמַּחֲנֶ֗ה רֹ֚אשׁ הָאַשְׁמֹ֣רֶת הַתִּֽיכוֹנָ֔ה אַ֛ךְ הָקֵ֥ם הֵקִ֖ימוּ אֶת־הַשֹּֽׁמְרִ֑ים וַֽיִּתְקְעוּ֙ בַּשּׁ֣וֹפָר֔וֹת וְנָפ֥וֹץ הַכַּדִּ֖ים אֲשֶׁ֥ר בְּיָדָֽם׃
20Alle tre flokkane bles i horna og knuste krukkene. Dei heldt faklane i venstre handa og horna i høgre, klare til å blåsa. Dei ropa: «Sverd for Herren og for Gideon!»
וַֽ֠יִּתְקְעוּ שְׁלֹ֨שֶׁת הָרָאשִׁ֥ים בַּשּֽׁוֹפָרוֹת֮ וַיִּשְׁבְּר֣וּ הַכַּדִּים֒ וַיַּחֲזִ֤יקוּ בְיַד־שְׂמאֹ[c]ולָם֙ בַּלַּפִּדִ֔ים וּבְיַ֨ד־יְמִינָ֔ם הַשּׁוֹפָר֖וֹת לִתְק֑וֹעַ וַֽיִּקְרְא֔וּ חֶ֥רֶב לַֽיהוָ֖ה וּלְגִדְעֽוֹן׃
21Kvar mann vart ståande på sin plass rundt leiren. Heile leiren sprang i panikk, skreik og flykta.
וַיַּֽעַמְדוּ֙ אִ֣ישׁ תַּחְתָּ֔יו סָבִ֖יב לַֽמַּחֲנֶ֑ה וַיָּ֧רָץ כָּל־הַֽמַּחֲנֶ֛ה וַיָּרִ֖יעוּ *ויניסו **וַיָּנֽוּסוּ׃
22Då dei tre hundre bles i horna, vende Herren sverdet til kvar mann mot kameraten hans i heile leiren. Hæren flykta til Bet-Hasjjitta mot Serera, heilt til bredda ved Abel-Mehola, nær Tabbat.
וַֽיִּתְקְעוּ֮ שְׁלֹשׁ־מֵא֣וֹת הַשּׁוֹפָרוֹת֒ וַיָּ֣שֶׂם יְהוָ֗ה אֵ֣ת חֶ֥רֶב אִ֛ישׁ בְּרֵעֵ֖הוּ וּבְכָל־הַֽמַּחֲנֶ֑ה וַיָּ֨נָס הַֽמַּחֲנֶ֜ה עַד־בֵּ֤ית הַשִּׁטָּה֙ צְֽרֵרָ֔תָה עַ֛ד שְׂפַת־אָבֵ֥ל מְחוֹלָ֖ה עַל־טַבָּֽת׃
23Israelittane frå Naftali, Asjer og heile Manasse vart kalla saman, og dei forfølgde Midjan.
וַיִּצָּעֵ֧ק אִֽישׁ־יִשְׂרָאֵ֛ל מִנַּפְתָּלִ֥י וּמִן־אָשֵׁ֖ר וּמִן־כָּל־מְנַשֶּׁ֑ה וַֽיִּרְדְּפ֖וּ אַחֲרֵ֥י מִדְיָֽן׃
24Gideon sende bod rundt i heile Efraim-fjella og sa: «Kom ned og møt Midjan! Ta kontroll over vatna heilt til Bet-Bara og Jordan.» Alle mennene frå Efraim samla seg og tok kontroll over vatna til Bet-Bara og Jordan.
וּמַלְאָכִ֡ים שָׁלַ֣ח גִּדְעוֹן֩ בְּכָל־הַ֨ר אֶפְרַ֜יִם לֵאמֹ֗ר רְד֞וּ לִקְרַ֤את מִדְיָן֙ וְלִכְד֤וּ לָהֶם֙ אֶת־הַמַּ֔יִם עַ֛ד בֵּ֥ית בָּרָ֖ה וְאֶת־הַיַּרְדֵּ֑ן וַיִּצָּעֵ֞ק כָּל־אִ֤ישׁ אֶפְרַ֙יִם֙ וַיִּלְכְּד֣וּ אֶת־הַמַּ֔יִם עַ֛ד בֵּ֥ית בָּרָ֖ה וְאֶת־הַיַּרְדֵּֽן׃
25Dei fanga dei to midjanittiske hovdingane Oreb og Seeb. Dei drap Oreb ved Oreb-steinen og Seeb ved Seeb-vinpressa. Dei forfølgde Midjan og tok med hovuda til Oreb og Seeb over Jordan til Gideon.
וַֽיִּלְכְּד֡וּ שְׁנֵֽי־שָׂרֵ֨י מִדְיָ֜ן אֶת־עֹרֵ֣ב וְאֶת־זְאֵ֗ב וַיַּהַרְג֨וּ אֶת־עוֹרֵ֤ב בְּצוּר־עוֹרֵב֙ וְאֶת־זְאֵב֙ הָרְג֣וּ בְיֶֽקֶב־זְאֵ֔ב וַֽיִּרְדְּפ֖וּ אֶל־מִדְיָ֑ן וְרֹאשׁ־עֹרֵ֣ב וּזְאֵ֔ב הֵבִ֙יאוּ֙ אֶל־גִּדְע֔וֹן מֵעֵ֖בֶר לַיַּרְדֵּֽן׃
Efraimitterne fanger og dreper Oreb
Efraimitterne fanget den midjanittiske fyrsten Oreb og drepte ham ved klippen som ble kalt Orebs klippe. Hans hode ble brakt til Gideon.
24Gideon sende bod rundt i heile Efraim-fjella og sa: «Kom ned og møt Midjan! Ta kontroll over vatna heilt til Bet-Bara og Jordan.» Alle mennene frå Efraim samla seg og tok kontroll over vatna til Bet-Bara og Jordan.
וּמַלְאָכִ֡ים שָׁלַ֣ח גִּדְעוֹן֩ בְּכָל־הַ֨ר אֶפְרַ֜יִם לֵאמֹ֗ר רְד֞וּ לִקְרַ֤את מִדְיָן֙ וְלִכְד֤וּ לָהֶם֙ אֶת־הַמַּ֔יִם עַ֛ד בֵּ֥ית בָּרָ֖ה וְאֶת־הַיַּרְדֵּ֑ן וַיִּצָּעֵ֞ק כָּל־אִ֤ישׁ אֶפְרַ֙יִם֙ וַיִּלְכְּד֣וּ אֶת־הַמַּ֔יִם עַ֛ד בֵּ֥ית בָּרָ֖ה וְאֶת־הַיַּרְדֵּֽן׃
25Dei fanga dei to midjanittiske hovdingane Oreb og Seeb. Dei drap Oreb ved Oreb-steinen og Seeb ved Seeb-vinpressa. Dei forfølgde Midjan og tok med hovuda til Oreb og Seeb over Jordan til Gideon.
וַֽיִּלְכְּד֡וּ שְׁנֵֽי־שָׂרֵ֨י מִדְיָ֜ן אֶת־עֹרֵ֣ב וְאֶת־זְאֵ֗ב וַיַּהַרְג֨וּ אֶת־עוֹרֵ֤ב בְּצוּר־עוֹרֵב֙ וְאֶת־זְאֵב֙ הָרְג֣וּ בְיֶֽקֶב־זְאֵ֔ב וַֽיִּרְדְּפ֖וּ אֶל־מִדְיָ֑ן וְרֹאשׁ־עֹרֵ֣ב וּזְאֵ֔ב הֵבִ֙יאוּ֙ אֶל־גִּדְע֔וֹן מֵעֵ֖בֶר לַיַּרְדֵּֽן׃
Oreb og Seeb nevnt som eksempel på Guds dom
Salmisten viser til nederlaget til Oreb og Seeb som et eksempel på hvordan Gud dømmer sine fiender, og ber om at Israels fiender skal lide samme skjebne.
12Gjer med hovdingane deira som med Oreb og Se'eb, og med alle fyrstane deira som med Sebach og Salmunna.
שִׁיתֵ֣מוֹ נְ֭דִיבֵמוֹ כְּעֹרֵ֣ב וְכִזְאֵ֑ב וּֽכְזֶ֥בַח וּ֝כְצַלְמֻנָּ֗ע כָּל־נְסִיכֵֽמוֹ׃
13Dei som sa: «Lat oss ta Guds beitemarker til eige for oss!»
אֲשֶׁ֣ר אָ֭מְרוּ נִ֣ירֲשָׁה לָּ֑נוּ אֵ֝֗ת נְא֣וֹת אֱלֹהִֽים׃
Jesaja refererer til Orebs nederlag
Profeten Jesaja bruker uttrykket «som den gang ved Orebs klippe» som et bilde på Guds fremtidige frigjøring av sitt folk fra undertrykkere.
26Herren over hærskarane skal svinga ei svepe over han, som då han slo Midjan ved Oreb-berget. Han skal løfta staven sin over havet, slik han gjorde i Egypt.
וְעוֹרֵ֨ר עָלָ֜יו יְהוָ֤ה צְבָאוֹת֙ שׁ֔וֹט כְּמַכַּ֥ת מִדְיָ֖ן בְּצ֣וּר עוֹרֵ֑ב וּמַטֵּ֙הוּ֙ עַל־הַיָּ֔ם וּנְשָׂא֖וֹ בְּדֶ֥רֶךְ מִצְרָֽיִם׃
Jesaja om midjanittenes dag
Jesaja refererer til Midians dag som et bilde på Guds seier, der nederlaget til Oreb og midjanittene tjener som forbilde på Messias' frigjøring.
4For kvar støvel som trampar i stridslarm, og kvar kappe som er velta i blod, skal brennast opp og bli føde for elden.
כִּ֤י כָל־סְאוֹן֙ סֹאֵ֣ן בְּרַ֔עַשׁ וְשִׂמְלָ֖ה מְגוֹלָלָ֣ה בְדָמִ֑ים וְהָיְתָ֥ה לִשְׂרֵפָ֖ה מַאֲכֹ֥לֶת אֵֽשׁ׃