Samson
Den sterke nasireeren
Samson var en nasireer fra fødselen med overnaturlig styrke gitt av Gud. Han dømte Israel i 20 år og kjempet mot filisterne. Hans svakhet for kvinner førte til hans fall da Dalila lurte hemmeligheten om håret hans ut av ham, men i døden tok han flere filistere med seg enn i livet.
Familie
Nøkkelhendingar
Engelens budskap
En engel kom til Samsons mor og forkynte at hun skulle føde en sønn som skulle være nasireer og begynne å frelse Israel.
3Herrens engel synte seg for kvinna og sa til henne: «Sjå, du er barnlaus og har ikkje fødd born, men du skal verta med barn og føda ein son.
וַיֵּרָ֥א מַלְאַךְ־יְהוָ֖ה אֶל־הָאִשָּׁ֑ה וַיֹּ֣אמֶר אֵלֶ֗יהָ הִנֵּה־נָ֤א אַתְּ־עֲקָרָה֙ וְלֹ֣א יָלַ֔דְתְּ וְהָרִ֖ית וְיָלַ֥דְתְּ בֵּֽן׃
4Så ver no varsam og drikk ikkje vin eller sterk drikk, og et ikkje noko ureint.
וְעַתָּה֙ הִשָּׁ֣מְרִי נָ֔א וְאַל־תִּשְׁתִּ֖י יַ֣יִן וְשֵׁכָ֑ר וְאַל־תֹּאכְלִ֖י כָּל־טָמֵֽא׃
5For sjå, du skal verta med barn og føda ein son. Ingen rakekniv skal koma på hovudet hans, for guten skal vera ein Guds nasirear frå mors liv. Han skal byrja å frelsa Israel frå filistrane si makt.»
כִּי֩ הִנָּ֨ךְ הָרָ֜ה וְיֹלַ֣דְתְּ בֵּ֗ן וּמוֹרָה֙ לֹא־יַעֲלֶ֣ה עַל־רֹאשׁ֔וֹ כִּֽי־נְזִ֧יר אֱלֹהִ֛ים יִהְיֶ֥ה הַנַּ֖עַר מִן־הַבָּ֑טֶן וְה֗וּא יָחֵ֛ל לְהוֹשִׁ֥יעַ אֶת־יִשְׂרָאֵ֖ל מִיַּ֥ד פְּלִשְׁתִּֽים׃
24Kvinna fødde ein son og kalla han Samson. Guten voks opp, og Herren velsigna han.
וַתֵּ֤לֶד הָֽאִשָּׁה֙ בֵּ֔ן וַתִּקְרָ֥א אֶת־שְׁמ֖וֹ שִׁמְשׁ֑וֹן וַיִּגְדַּ֣ל הַנַּ֔עַר וַֽיְבָרְכֵ֖הוּ יְהוָֽה׃
25Herrens Ande byrja å driva han i Dan-leiren, mellom Sora og Estaol.
וַתָּ֙חֶל֙ ר֣וּחַ יְהוָ֔ה לְפַעֲמ֖וֹ בְּמַחֲנֵה־דָ֑ן בֵּ֥ין צָרְעָ֖ה וּבֵ֥ין אֶשְׁתָּאֹֽל׃ פ
Løven og biene
Samson drepte en løve med bare hendene, og senere fant han honning i skrotten - grunnlaget for hans gåte.
5Så gjekk Samson ned til Timna saman med far sin og mor si. Då dei kom til vinmarkene i Timna, kom brått ei ung løve brølande mot han.
וַיֵּ֧רֶד שִׁמְשׁ֛וֹן וְאָבִ֥יו וְאִמּ֖וֹ תִּמְנָ֑תָה וַיָּבֹ֙אוּ֙ עַד־כַּרְמֵ֣י תִמְנָ֔תָה וְהִנֵּה֙ כְּפִ֣יר אֲרָי֔וֹת שֹׁאֵ֖ג לִקְרָאתֽוֹ׃
6Då kom Herrens Ande over han med kraft, og han reiv løva i stykke med berre hendene, som om det var eit kje. Men han fortalde ikkje far sin eller mor si kva han hadde gjort.
וַתִּצְלַ֨ח עָלָ֜יו ר֣וּחַ יְהוָ֗ה וַֽיְשַׁסְּעֵ֙הוּ֙ כְּשַׁסַּ֣ע הַגְּדִ֔י וּמְא֖וּמָה אֵ֣ין בְּיָד֑וֹ וְלֹ֤א הִגִּיד֙ לְאָבִ֣יו וּלְאִמּ֔וֹ אֵ֖ת אֲשֶׁ֥ר עָשָֽׂה׃
8Ei tid etter kom han attende for å ta henne til kone. Han bøygde av vegen for å sjå på den døde løva, og sjå, det var ein bisverm i kroppen til løva, og honning.
וַיָּ֤שָׁב מִיָּמִים֙ לְקַחְתָּ֔הּ וַיָּ֣סַר לִרְא֔וֹת אֵ֖ת מַפֶּ֣לֶת הָאַרְיֵ֑ה וְהִנֵּ֨ה עֲדַ֧ת דְּבוֹרִ֛ים בִּגְוִיַּ֥ת הָאַרְיֵ֖ה וּדְבָֽשׁ׃
9Han skreipa honningen ut i hendene sine og gjekk vidare medan han åt. Då han kom til far sin og mor si, gav han dei òg, og dei åt. Men han fortalde dei ikkje at han hadde teke honningen frå kroppen til løva.
וַיִּרְדֵּ֣הוּ אֶל־כַּפָּ֗יו וַיֵּ֤לֶךְ הָלוֹךְ֙ וְאָכֹ֔ל וַיֵּ֙לֶךְ֙ אֶל־אָבִ֣יו וְאֶל־אִמּ֔וֹ וַיִּתֵּ֥ן לָהֶ֖ם וַיֹּאכֵ֑לוּ וְלֹֽא־הִגִּ֣יד לָהֶ֔ם כִּ֛י מִגְּוִיַּ֥ת הָאַרְיֵ֖ה רָדָ֥ה הַדְּבָֽשׁ׃
14Han sa til dei: «Frå den som et, kom det mat, og frå den sterke kom det søtt.» Men dei klarte ikkje å løysa gåta på tre dagar.
וַיֹּ֣אמֶר לָהֶ֗ם מֵהָֽאֹכֵל֙ יָצָ֣א מַאֲכָ֔ל וּמֵעַ֖ז יָצָ֣א מָת֑וֹק וְלֹ֥א יָכְל֛וּ לְהַגִּ֥יד הַחִידָ֖ה שְׁלֹ֥שֶׁת יָמִֽים׃
Kamp mot filisterne
Samson slo 1000 filistere med en eselkjeveben og utførte mange andre heltedåder.
14Då han kom til Lehi, kom filistrane ropande mot han. Men Herrens Ande kom over han med kraft, og reipa på armane hans vart som lintrådar som er svidde av eld, og banda losna frå hendene hans.
הוּא־בָ֣א עַד־לֶ֔חִי וּפִלְשִׁתִּ֖ים הֵרִ֣יעוּ לִקְרָאת֑וֹ וַתִּצְלַ֨ח עָלָ֜יו ר֣וּחַ יְהוָ֗ה וַתִּהְיֶ֨ינָה הָעֲבֹתִ֜ים אֲשֶׁ֣ר עַל־זְרוֹעוֹתָ֗יו כַּפִּשְׁתִּים֙ אֲשֶׁ֣ר בָּעֲר֣וּ בָאֵ֔שׁ וַיִּמַ֥סּוּ אֱסוּרָ֖יו מֵעַ֥ל יָדָֽיו׃
15Han fann eit ferskt kjakebein av eit esel, rette ut handa og greip det, og med det slo han i hel tusen mann.
וַיִּמְצָ֥א לְחִֽי־חֲמ֖וֹר טְרִיָּ֑ה וַיִּשְׁלַ֤ח יָדוֹ֙ וַיִּקָּחֶ֔הָ וַיַּךְ־בָּ֖הּ אֶ֥לֶף אִֽישׁ׃
16Samson sa: «Med eit eselkjakebein, ein haug, to haugar! Med eit eselkjakebein har eg slege i hel tusen mann.»
וַיֹּ֣אמֶר שִׁמְשׁ֔וֹן בִּלְחִ֣י הַחֲמ֔וֹר חֲמ֖וֹר חֲמֹרָתָ֑יִם בִּלְחִ֣י הַחֲמ֔וֹר הִכֵּ֖יתִי אֶ֥לֶף אִֽישׁ׃
Dalila og sviket
Dalila presset Samson til å røpe at styrken lå i hans uklippede hår. Hun klippet det mens han sov og overga ham til filisterne.
16Det hende at ho pressa han med orda sine dag etter dag og trengde seg på han, så han vart dødsens lei av livet.
וַ֠יְהִי כִּֽי־הֵצִ֨יקָה לּ֧וֹ בִדְבָרֶ֛יהָ כָּל־הַיָּמִ֖ים וַתְּאַֽלֲצֵ֑הוּ וַתִּקְצַ֥ר נַפְשׁ֖וֹ לָמֽוּת׃
17Då opna han heile hjartet sitt for henne og sa: «Det har aldri kome rakekniv på hovudet mitt, for eg har vore ein nasirear for Gud frå mors liv. Om eg blir raka, vil styrken min vika frå meg, og eg blir veik og blir som alle andre menneske.»
וַיַּגֶּד־לָ֣הּ אֶת־כָּל־לִבּ֗וֹ וַיֹּ֤אמֶר לָהּ֙ מוֹרָה֙ לֹֽא־עָלָ֣ה עַל־רֹאשִׁ֔י כִּֽי־נְזִ֧יר אֱלֹהִ֛ים אֲנִ֖י מִבֶּ֣טֶן אִמִּ֑י אִם־גֻּלַּ֙חְתִּי֙ וְסָ֣ר מִמֶּ֣נִּי כֹחִ֔י וְחָלִ֥יתִי וְהָיִ֖יתִי כְּכָל־הָאָדָֽם׃
19Ho lét han sovna på fanget sitt og kalla på ein mann som raka av dei sju hårflettene på hovudet hans. Så byrja ho å tvinga han, og styrken hans veik frå han.
וַתְּיַשְּׁנֵ֙הוּ֙ עַל־בִּרְכֶּ֔יהָ וַתִּקְרָ֣א לָאִ֔ישׁ וַתְּגַלַּ֕ח אֶת־שֶׁ֖בַע מַחְלְפ֣וֹת רֹאשׁ֑וֹ וַתָּ֙חֶל֙ לְעַנּוֹת֔וֹ וַיָּ֥סַר כֹּח֖וֹ מֵעָלָֽיו׃
20Ho sa: «Filistrane kjem over deg, Samson!» Han vakna frå søvnen og tenkte: «Eg skal gå ut som før og rista meg laus.» Men han visste ikkje at Herren hadde vike frå han.
וַתֹּ֕אמֶר פְּלִשְׁתִּ֥ים עָלֶ֖יךָ שִׁמְשׁ֑וֹן וַיִּקַ֣ץ מִשְּׁנָת֗וֹ וַיֹּ֙אמֶר֙ אֵצֵ֞א כְּפַ֤עַם בְּפַ֙עַם֙ וְאִנָּעֵ֔ר וְהוּא֙ לֹ֣א יָדַ֔ע כִּ֥י יְהוָ֖ה סָ֥ר מֵעָלָֽיו׃
21Filistrane greip han og stakk ut augo hans. Dei førte han ned til Gaza og batt han med koparlenker, og han måtte mala korn i fengselet.
וַיֹּאחֲז֣וּהוּ פְלִשְׁתִּ֔ים וֽ͏ַיְנַקְּר֖וּ אֶת־עֵינָ֑יו וַיּוֹרִ֨ידוּ אוֹת֜וֹ עַזָּ֗תָה וַיַּאַסְר֙וּהוּ֙ בַּֽנְחֻשְׁתַּ֔יִם וַיְהִ֥י טוֹחֵ֖ן בְּבֵ֥ית *האסירים **הָאֲסוּרִֽים׃
Den siste bønn
Blind og ydmyket ba Samson en siste gang om styrke, veltet tempelet og drepte flere filistere i sin død enn i sitt liv.
28Samson ropa til Herren og sa: «Herre Gud, kom meg i hug! Styrk meg, berre denne eine gongen, Gud, så eg kan ta éi hemn over filistrane for dei to augo mine.»
וַיִּקְרָ֥א שִׁמְשׁ֛וֹן אֶל־יְהוָ֖ה וַיֹּאמַ֑ר אֲדֹנָ֣י יֱהֹוִ֡ה זָכְרֵ֣נִי נָא֩ וְחַזְּקֵ֨נִי נָ֜א אַ֣ךְ הַפַּ֤עַם הַזֶּה֙ הָאֱלֹהִ֔ים וְאִנָּקְמָ֧ה נְקַם־אַחַ֛ת מִשְּׁתֵ֥י עֵינַ֖י מִפְּלִשְׁתִּֽים׃
29Samson tok tak i dei to midtsøylene som huset kvilte på, og støtta seg mot dei, den eine med høgre handa og den andre med venstre.
וַיִּלְפֹּ֨ת שִׁמְשׁ֜וֹן אֶת־שְׁנֵ֣י ׀ עַמּוּדֵ֣י הַתָּ֗וֶךְ אֲשֶׁ֤ר הַבַּ֙יִת֙ נָכ֣וֹן עֲלֵיהֶ֔ם וַיִּסָּמֵ֖ךְ עֲלֵיהֶ֑ם אֶחָ֥ד בִּימִינ֖וֹ וְאֶחָ֥ד בִּשְׂמֹאלֽוֹ׃
30Samson sa: «Lat meg døy saman med filistrane!» Han bøygde seg framover med all si kraft, og huset fall ned over hovdingane og alt folket som var der. Dei han drap då han døydde, var fleire enn dei han hadde drepe medan han levde.
וַיֹּ֣אמֶר שִׁמְשׁ֗וֹן תָּמ֣וֹת נַפְשִׁי֮ עִם־פְּלִשְׁתִּים֒ וַיֵּ֣ט בְּכֹ֔חַ וַיִּפֹּ֤ל הַבַּ֙יִת֙ עַל־הַסְּרָנִ֔ים וְעַל־כָּל־הָעָ֖ם אֲשֶׁר־בּ֑וֹ וַיִּהְי֤וּ הַמֵּתִים֙ אֲשֶׁ֣ר הֵמִ֣ית בְּמוֹת֔וֹ רַבִּ֕ים מֵאֲשֶׁ֥ר הֵמִ֖ית בְּחַיָּֽיו׃
Nemnd i Bibelen (31)
Domarane 13:24Domarane 14:1Domarane 14:5Domarane 14:7Domarane 14:10Domarane 14:15Domarane 15:1Domarane 15:3Domarane 15:4Domarane 15:6Domarane 15:7Domarane 15:10Domarane 15:16Domarane 16:1Domarane 16:2Domarane 16:3Domarane 16:6Domarane 16:7Domarane 16:9Domarane 16:10Domarane 16:12Domarane 16:13Domarane 16:14Domarane 16:20Domarane 16:23Domarane 16:25Domarane 16:26Domarane 16:27Domarane 16:29Domarane 16:30Hebrearane 11:32