Tabeel
Den foreslåtte marionettkongen
Tabeel er en obskur skikkelse nevnt i Jesaja 7:6 som sønnen til en mann ved samme eller lignende navn. Under den syrisk-efraimitiske krigen planla kong Resin av Aram og kong Pekah av Israel å avsette kong Ahas av Juda og innsette Tabeels sønn som en marionettkonge i Jerusalem. Planen mislyktes da Gud gjennom profeten Jesaja forsikret Ahas om at denne sammensvergelsen ikke ville lykkes.
Nøkkelhendingar
Den syrisk-efraimitiske sammensvergelsen
Kong Resin av Aram og kong Pekah av Israel planla å invadere Juda, avsette kong Ahas og erstatte ham med Tabeels sønn som en lydig marionettkonge.
1I dei dagane då Akas, son til Jotam, son til Ussia, var konge i Juda, drog Resin, kongen i Aram, og Pekah, son til Remalja, kongen i Israel, opp mot Jerusalem for å føra krig mot byen. Men dei greidde ikkje å vinna over han.
וַיְהִ֡י בִּימֵ֣י אָ֠חָז בֶּן־יוֹתָ֨ם בֶּן־עֻזִּיָּ֜הוּ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֗ה עָלָ֣ה רְצִ֣ין מֶֽלֶךְ־אֲ֠רָם וּפֶ֨קַח בֶּן־רְמַלְיָ֤הוּ מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵל֙ יְר֣וּשָׁלִַ֔ם לַמִּלְחָמָ֖ה עָלֶ֑יהָ וְלֹ֥א יָכֹ֖ל לְהִלָּחֵ֥ם עָלֶֽיהָ׃
2Då Davids hus fekk melding om at Aram hadde slått leir i Efraim, skalv hjartet hans og hjartet til folket hans, slik trea i skogen skjelv for vinden.
וַיֻּגַּ֗ד לְבֵ֤ית דָּוִד֙ לֵאמֹ֔ר נָ֥חָֽה אֲרָ֖ם עַל־אֶפְרָ֑יִם וַיָּ֤נַע לְבָבוֹ֙ וּלְבַ֣ב עַמּ֔וֹ כְּנ֥וֹעַ עֲצֵי־יַ֖עַר מִפְּנֵי־רֽוּחַ׃
5For Aram har lagt vonde planar mot deg, saman med Efraim og son til Remalja, og sagt:
יַ֗עַן כִּֽי־יָעַ֥ץ עָלֶ֛יךָ אֲרָ֖ם רָעָ֑ה אֶפְרַ֥יִם וּבֶן־רְמַלְיָ֖הוּ לֵאמֹֽר׃
6'Lat oss dra opp mot Juda og skremma dei, bryta gjennom til oss, og setja son til Tabeal til konge over dei.'
נַעֲלֶ֤ה בִֽיהוּדָה֙ וּנְקִיצֶ֔נָּה וְנַבְקִעֶ֖נָּה אֵלֵ֑ינוּ וְנַמְלִ֥יךְ מֶ֙לֶךְ֙ בְּתוֹכָ֔הּ אֵ֖ת בֶּן־טָֽבְאַֽל׃ ס
Guds forsikring gjennom Jesaja
Profeten Jesaja formidlet Guds budskap til kong Ahas om at sammensvergelsen mot Juda ikke ville lykkes, og at planen om å innsette Tabeels sønn ville mislykkes.
7Så seier Herren Gud: Det skal ikkje lukkast, det skal ikkje henda.
כֹּ֥ה אָמַ֖ר אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה לֹ֥א תָק֖וּם וְלֹ֥א תִֽהְיֶֽה׃
8For hovudet til Aram er Damaskus, og hovudet til Damaskus er Resin. Og innan sekstifem år skal Efraim bli knust og ikkje lenger vera eit folk.
כִּ֣י רֹ֤אשׁ אֲרָם֙ דַּמֶּ֔שֶׂק וְרֹ֥אשׁ דַּמֶּ֖שֶׂק רְצִ֑ין וּבְע֗וֹד שִׁשִּׁ֤ים וְחָמֵשׁ֙ שָׁנָ֔ה יֵחַ֥ת אֶפְרַ֖יִם מֵעָֽם׃
9Hovudet til Efraim er Samaria, og hovudet til Samaria er son til Remalja. Om de ikkje trur, skal de ikkje stå fast.»
וְרֹ֤אשׁ אֶפְרַ֙יִם֙ שֹׁמְר֔וֹן וְרֹ֥אשׁ שֹׁמְר֖וֹן בֶּן־רְמַלְיָ֑הוּ אִ֚ם לֹ֣א תַאֲמִ֔ינוּ כִּ֖י לֹ֥א תֵאָמֵֽנוּ׃ ס
Immanuel-tegnet
I forbindelse med trusselen fra koalisjonen ga Gud tegnet om Immanuel gjennom Jesaja, som et løfte om Guds nærvær og beskyttelse av Davids dynasti mot denne sammensvergelsen.
10Herren tala vidare til Akas og sa:
וַיּ֣וֹסֶף יְהוָ֔ה דַּבֵּ֥ר אֶל־אָחָ֖ז לֵאמֹֽר׃
11«Be om eit teikn frå Herren din Gud, anten djupt som dødsriket eller høgt som himmelen.»
שְׁאַל־לְךָ֣ א֔וֹת מֵעִ֖ם יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ הַעְמֵ֣ק שְׁאָ֔לָה א֖וֹ הַגְבֵּ֥הַּ לְמָֽעְלָה׃
12Men Akas svara: «Eg vil ikkje be, og eg vil ikkje setja Herren på prøve.»
וַיֹּ֖אמֶר אָחָ֑ז לֹא־אֶשְׁאַ֥ל וְלֹֽא־אֲנַסֶּ֖ה אֶת־יְהוָֽה׃
13Då sa Jesaja: «Høyr no, Davids hus! Er det ikkje nok at de trøyttar menneske? Må de trøytta min Gud òg?
וַיֹּ֕אמֶר שִׁמְעוּ־נָ֖א בֵּ֣ית דָּוִ֑ד הַמְעַ֤ט מִכֶּם֙ הַלְא֣וֹת אֲנָשִׁ֔ים כִּ֥י תַלְא֖וּ גַּ֥ם אֶת־אֱלֹהָֽי׃
14Difor skal Herren sjølv gje dykk eit teikn: Sjå, den unge kvinna skal bli med barn og føda ein son, og ho skal kalla han Immanuel.
לָ֠כֵן יִתֵּ֨ן אֲדֹנָ֥י ה֛וּא לָכֶ֖ם א֑וֹת הִנֵּ֣ה הָעַלְמָ֗ה הָרָה֙ וְיֹלֶ֣דֶת בֵּ֔ן וְקָרָ֥את שְׁמ֖וֹ עִמָּ֥נוּ אֵֽל׃
Koalisjonens angrep på Juda
Den historiske konteksten for Tabeels rolle finnes også i Kongebøkene, der angrepet fra Aram og Israel mot Juda under kong Ahas er beskrevet.
5Då drog Resin, kongen av Aram, og Pekah, son til Remalja, kongen av Israel, opp mot Jerusalem for å føra krig. Dei kringsette Ahas, men greidde ikkje å vinna over han.
אָ֣ז יַעֲלֶ֣ה רְצִ֣ין מֶֽלֶךְ־אֲ֠רָם וּפֶ֨קַח בֶּן־רְמַלְיָ֧הוּ מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵ֛ל יְרוּשָׁלַ֖͏ִם לַמִּלְחָמָ֑ה וַיָּצֻ֙רוּ֙ עַל־אָחָ֔ז וְלֹ֥א יָכְל֖וּ לְהִלָּחֵֽם׃
6På den tida vann Resin, kongen av Aram, Elat tilbake for Aram og dreiv judearane ut frå Elat. Så kom edomittane til Elat og busette seg der, og der bur dei den dag i dag.
בָּעֵ֣ת הַהִ֗יא הֵ֠שִׁיב רְצִ֨ין מֶֽלֶךְ־אֲרָ֤ם אֶת־אֵילַת֙ לַֽאֲרָ֔ם וַיְנַשֵּׁ֥ל אֶת־הַיְהוּדִ֖ים מֵֽאֵיל֑וֹת *וארמים **וַֽאֲדוֹמִים֙ בָּ֣אוּ אֵילַ֔ת וַיֵּ֣שְׁבוּ שָׁ֔ם עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ פ
7Ahas sende bod til Tiglat-Pileser, kongen av Assyria, og sa: «Eg er tenaren din og son din. Kom opp og frels meg frå handa til kongen av Aram og frå handa til kongen av Israel, som har reist seg mot meg.»
וַיִּשְׁלַ֨ח אָחָ֜ז מַלְאָכִ֗ים אֶל־תִּ֠גְלַת פְּלֶ֤סֶר מֶֽלֶךְ־אַשּׁוּר֙ לֵאמֹ֔ר עַבְדְּךָ֥ וּבִנְךָ֖ אָ֑נִי עֲלֵ֨ה וְהוֹשִׁעֵ֜נִי מִכַּ֣ף מֶֽלֶךְ־אֲרָ֗ם וּמִכַּף֙ מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל הַקּוֹמִ֖ים עָלָֽי׃
8Ahas tok sølvet og gullet som fanst i Herrens hus og i skattkammera i kongens hus, og sende det som tributt til kongen av Assyria.
וַיִּקַּ֨ח אָחָ֜ז אֶת־הַכֶּ֣סֶף וְאֶת־הַזָּהָ֗ב הַנִּמְצָא֙ בֵּ֣ית יְהוָ֔ה וּבְאֹֽצְר֖וֹת בֵּ֣ית הַמֶּ֑לֶךְ וַיִּשְׁלַ֥ח לְמֶֽלֶךְ־אַשּׁ֖וּר שֹֽׁחַד׃
9Kongen av Assyria høyrde på han og drog opp mot Damaskus og tok byen. Han førte folket bort til Kir og drap Resin.
וַיִּשְׁמַ֤ע אֵלָיו֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר וַיַּעַל֩ מֶ֨לֶךְ אַשּׁ֤וּר אֶל־דַּמֶּ֙שֶׂק֙ וַֽיִּתְפְּשֶׂ֔הָ וַיַּגְלֶ֖הָ קִ֑ירָה וְאֶת־רְצִ֖ין הֵמִֽית׃