Vaisata
Persisk dronning som ble avsatt
Òg kjend som: Vaizata
Vaisata (også kjent som Vasjti) var dronning av Persia og hustru til kong Ahasverus (Xerxes I). Hun er kjent for å ha nektet å adlyde kongens befaling om å vise seg frem for gjestene under et stort gjestebud, noe som førte til at hun ble avsatt som dronning. Hennes avgang banet vei for Ester til å bli den nye dronningen.
Familie
Nøkkelhendingar
Kongens store gjestebud
Kong Ahasverus holdt et stort gjestebud for alle sine fyrster og tjenere som varte i 180 dager, etterfulgt av et sjudagers gjestebud for folket i borgen Susan.
1Det hende i tida til Ahasveros – den Ahasveros som rådde frå India til Kusj over 127 provinsar.
וַיְהִ֖י בִּימֵ֣י אֲחַשְׁוֵר֑וֹשׁ ה֣וּא אֲחַשְׁוֵר֗וֹשׁ הַמֹּלֵךְ֙ מֵהֹ֣דּוּ וְעַד־כּ֔וּשׁ שֶׁ֛בַע וְעֶשְׂרִ֥ים וּמֵאָ֖ה מְדִינָֽה׃
2I dei dagane, då kong Ahasveros sat på kongetrona si i borga Susan,
בַּיָּמִ֖ים הָהֵ֑ם כְּשֶׁ֣בֶת ׀ הַמֶּ֣לֶךְ אֲחַשְׁוֵר֗וֹשׁ עַ֚ל כִּסֵּ֣א מַלְכוּת֔וֹ אֲשֶׁ֖ר בְּשׁוּשַׁ֥ן הַבִּירָֽה׃
3heldt han i det tredje styringsåret sitt eit gjestebod for alle stormennene og tenarane sine. Hærførarane frå Persia og Media, adelsmennene og styresmennene i provinsane var samla framfor han.
בִּשְׁנַ֤ת שָׁלוֹשׁ֙ לְמָלְכ֔וֹ עָשָׂ֣ה מִשְׁתֶּ֔ה לְכָל־שָׂרָ֖יו וַעֲבָדָ֑יו חֵ֣יל ׀ פָּרַ֣ס וּמָדַ֗י הַֽפַּרְתְּמִ֛ים וְשָׂרֵ֥י הַמְּדִינ֖וֹת לְפָנָֽיו׃
4Han viste fram rikdomen og glansen i kongeriket sitt og den dyre prakta i storleiken sin i mange dagar, i 180 dagar.
בְּהַרְאֹת֗וֹ אֶת־עֹ֙שֶׁר֙ כְּב֣וֹד מַלְכוּת֔וֹ וְאֶ֨ת־יְקָ֔ר תִּפְאֶ֖רֶת גְּדוּלָּת֑וֹ יָמִ֣ים רַבִּ֔ים שְׁמוֹנִ֥ים וּמְאַ֖ת יֽוֹם׃
5Då desse dagane var omme, heldt kongen eit gjestebod i sju dagar for alt folket som fanst i borga Susan, frå dei største til dei minste. Det var i hagen ved kongen sin palass.
וּבִמְל֣וֹאת ׀ הַיָּמִ֣ים הָאֵ֗לֶּה עָשָׂ֣ה הַמֶּ֡לֶךְ לְכָל־הָעָ֣ם הַנִּמְצְאִים֩ בְּשׁוּשַׁ֨ן הַבִּירָ֜ה לְמִגָּד֧וֹל וְעַד־קָטָ֛ן מִשְׁתֶּ֖ה שִׁבְעַ֣ת יָמִ֑ים בַּחֲצַ֕ר גִּנַּ֥ת בִּיתַ֖ן הַמֶּֽלֶךְ׃
Vaisatas eget gjestebud
Samtidig med kongens feiring holdt dronning Vaisata et eget gjestebud for kvinnene i kong Ahasverus' kongelige palass.
9Dronning Vasjti heldt òg eit gjestebod for kvinnene i det kongelege palasset som høyrde til kong Ahasveros.
גַּ֚ם וַשְׁתִּ֣י הַמַּלְכָּ֔ה עָשְׂתָ֖ה מִשְׁתֵּ֣ה נָשִׁ֑ים בֵּ֚ית הַמַּלְכ֔וּת אֲשֶׁ֖ר לַמֶּ֥לֶךְ אֲחַשְׁוֵרֽוֹשׁ׃ ס
Kongens befaling til Vaisata
På den syvende dagen av gjestbudet, da kongen var i godt humør av vinen, befalte han syv hoffmenn å hente dronning Vaisata med den kongelige kronen for å vise hennes skjønnhet for fyrstene og folket.
10På den sjuande dagen, då kongen var i godt humør av vinen, sa han til Mehuman, Bizta, Harbona, Bigta, Abagta, Zetar og Karkas, dei sju hoffmennene som tente framfor kong Ahasveros,
בַּיּוֹם֙ הַשְּׁבִיעִ֔י כְּט֥וֹב לֵב־הַמֶּ֖לֶךְ בַּיָּ֑יִן אָמַ֡ר לִ֠מְהוּמָן בִּזְּתָ֨א חַרְבוֹנָ֜א בִּגְתָ֤א וַאֲבַגְתָא֙ זֵתַ֣ר וְכַרְכַּ֔ס שִׁבְעַת֙ הַסָּ֣רִיסִ֔ים הַמְשָׁ֣רְתִ֔ים אֶת־פְּנֵ֖י הַמֶּ֥לֶךְ אֲחַשְׁוֵרֽוֹשׁ׃
11at dei skulle føra dronning Vasjti fram for kongen med den kongelege krona, for å visa folka og stormennene kor vakker ho var, for ho var fager å sjå til.
לְ֠הָבִיא אֶת־וַשְׁתִּ֧י הַמַּלְכָּ֛ה לִפְנֵ֥י הַמֶּ֖לֶךְ בְּכֶ֣תֶר מַלְכ֑וּת לְהַרְא֨וֹת הָֽעַמִּ֤ים וְהַשָּׂרִים֙ אֶת־יָפְיָ֔הּ כִּֽי־טוֹבַ֥ת מַרְאֶ֖ה הִֽיא׃
Vaisatas nektelse
Dronning Vaisata nektet å komme på kongens befaling som hoffmennene overbrakte. Dette gjorde kongen svært vred, og hans harme brant i ham.
12Men dronning Vasjti nekta å koma på kongen si befaling, som var send gjennom hoffmennene. Då vart kongen svært harm, og vreiden brann i han.
וַתְּמָאֵ֞ן הַמַּלְכָּ֣ה וַשְׁתִּ֗י לָבוֹא֙ בִּדְבַ֣ר הַמֶּ֔לֶךְ אֲשֶׁ֖ר בְּיַ֣ד הַסָּרִיסִ֑ים וַיִּקְצֹ֤ף הַמֶּ֙לֶךְ֙ מְאֹ֔ד וַחֲמָת֖וֹ בָּעֲרָ֥ה בֽוֹ׃
Rådslagning med de vise menn
Kongen rådførte seg med sine vise menn om hva som skulle gjøres med dronning Vaisata ifølge loven, fordi hun ikke hadde adlydt kongens befaling. Memukan foreslo at hun skulle avsettes for å hindre at andre kvinner i riket fulgte hennes eksempel.
13Kongen rådførte seg med dei vise, dei som kjende tidene – for slik var kongen sin skikk overfor alle som kjende lov og rett.
וַיֹּ֣אמֶר הַמֶּ֔לֶךְ לַחֲכָמִ֖ים יֹדְעֵ֣י הֽ͏ָעִתִּ֑ים כִּי־כֵן֙ דְּבַ֣ר הַמֶּ֔לֶךְ לִפְנֵ֕י כָּל־יֹדְעֵ֖י דָּ֥ת וָדִֽין׃
14Dei som stod han nærmast, var Karsjsena, Sjetar, Admata, Tarsjisj, Meres, Marsena og Memukan, dei sju stormennene frå Persia og Media som hadde tilgjenge til kongen og sat øvst i riket.
וְהַקָּרֹ֣ב אֵלָ֗יו כַּרְשְׁנָ֤א שֵׁתָר֙ אַדְמָ֣תָא תַרְשִׁ֔ישׁ מֶ֥רֶס מַרְסְנָ֖א מְמוּכָ֑ן שִׁבְעַ֞ת שָׂרֵ֣י ׀ פָּרַ֣ס וּמָדַ֗י רֹאֵי֙ פְּנֵ֣י הַמֶּ֔לֶךְ הַיֹּשְׁבִ֥ים רִאשֹׁנָ֖ה בַּמַּלְכֽוּת׃
15«Kva skal ein etter lova gjera med dronning Vasjti, sidan ho ikkje har lydt ordren frå kong Ahasveros som hoffmennene overbringa?»
כְּדָת֙ מַֽה־לַּעֲשׂ֔וֹת בַּמַּלְכָּ֖ה וַשְׁתִּ֑י עַ֣ל ׀ אֲשֶׁ֣ר לֹֽא־עָשְׂתָ֗ה אֶֽת־מַאֲמַר֙ הַמֶּ֣לֶךְ אֲחַשְׁוֵר֔וֹשׁ בְּיַ֖ד הַסָּרִיסִֽים׃ ס
16Memukan svara framfor kongen og stormennene: «Dronning Vasjti har ikkje berre forsynda seg mot kongen, men mot alle stormennene og alle folka i alle provinsane til kong Ahasveros.
וַיֹּ֣אמֶר *מומכן **מְמוּכָ֗ן לִפְנֵ֤י הַמֶּ֙לֶךְ֙ וְהַשָּׂרִ֔ים לֹ֤א עַל־הַמֶּ֙לֶךְ֙ לְבַדּ֔וֹ עָוְתָ֖ה וַשְׁתִּ֣י הַמַּלְכָּ֑ה כִּ֤י עַל־כָּל־הַשָּׂרִים֙ וְעַל־כָּל־הָ֣עַמִּ֔ים אֲשֶׁ֕ר בְּכָל־מְדִינ֖וֹת הַמֶּ֥לֶךְ אֲחַשְׁוֵרֽוֹשׁ׃
17For det dronningen har gjort, vil bli kjent blant alle kvinnene, og det vil få dei til å forakta mennene sine. Dei vil seia: Kong Ahasveros baud at dronning Vasjti skulle førast fram for han, men ho kom ikkje!
כִּֽי־יֵצֵ֤א דְבַר־הַמַּלְכָּה֙ עַל־כָּל־הַנָּשִׁ֔ים לְהַבְז֥וֹת בַּעְלֵיהֶ֖ן בְּעֵינֵיהֶ֑ן בְּאָמְרָ֗ם הַמֶּ֣לֶךְ אֲחַשְׁוֵר֡וֹשׁ אָמַ֞ר לְהָבִ֨יא אֶת־וַשְׁתִּ֧י הַמַּלְכָּ֛ה לְפָנָ֖יו וְלֹא־בָֽאָה׃
18Allereie i dag vil fyrstinnene i Persia og Media som har høyrt om det dronningen har gjort, seia det same til alle stormennene til kongen, og det vil føra til nok av forakt og harme!
וְֽהַיּ֨וֹם הַזֶּ֜ה תֹּאמַ֣רְנָה ׀ שָׂר֣וֹת פָּֽרַס־וּמָדַ֗י אֲשֶׁ֤ר שָֽׁמְעוּ֙ אֶת־דְּבַ֣ר הַמַּלְכָּ֔ה לְכֹ֖ל שָׂרֵ֣י הַמֶּ֑לֶךְ וּכְדַ֖י בִּזָּי֥וֹן וָקָֽצֶף׃
19Om det er til lags for kongen, lat det gå ut ei kongeleg forordning frå han, og lat det skrivast inn i lovene til Persia og Media så det ikkje kan endrast: Vasjti skal aldri meir koma fram for kong Ahasveros, og kongen skal gje hennar kongelege rang til ei anna som er betre enn ho.
אִם־עַל־הַמֶּ֣לֶךְ ט֗וֹב יֵצֵ֤א דְבַר־מַלְכוּת֙ מִלְּפָנָ֔יו וְיִכָּתֵ֛ב בְּדָתֵ֥י פָֽרַס־וּמָדַ֖י וְלֹ֣א יַעֲב֑וֹר אֲשֶׁ֨ר לֹֽא־תָב֜וֹא וַשְׁתִּ֗י לִפְנֵי֙ הַמֶּ֣לֶךְ אֲחַשְׁוֵר֔וֹשׁ וּמַלְכוּתָהּ֙ יִתֵּ֣ן הַמֶּ֔לֶךְ לִרְעוּתָ֖הּ הַטּוֹבָ֥ה מִמֶּֽנָּה׃
20Når påbodet som kongen gjev, blir kjent i heile det store riket hans, vil alle kvinnene æra mennene sine, frå dei største til dei minste.»
וְנִשְׁמַע֩ פִּתְגָ֨ם הַמֶּ֤לֶךְ אֲשֶֽׁר־יַעֲשֶׂה֙ בְּכָל־מַלְכוּת֔וֹ כִּ֥י רַבָּ֖ה הִ֑יא וְכָל־הַנָּשִׁ֗ים יִתְּנ֤וּ יְקָר֙ לְבַעְלֵיהֶ֔ן לְמִגָּד֖וֹל וְעַד־קָטָֽן׃
Vaisata avsettes som dronning
Kongen fulgte Memukans råd og sendte brev til alle provinser om at Vaisata ikke lenger skulle komme for kong Ahasverus, og at hennes kongelige verdighet skulle gis til en annen som var bedre enn henne. Dette førte senere til at Ester ble valgt som ny dronning.
21Dette framlegget var godt i kongen og stormennene sine auge, og kongen gjorde som Memukan hadde sagt.
וַיִּיטַב֙ הַדָּבָ֔ר בְּעֵינֵ֥י הַמֶּ֖לֶךְ וְהַשָּׂרִ֑ים וַיַּ֥עַשׂ הַמֶּ֖לֶךְ כִּדְבַ֥ר מְמוּכָֽן׃
22Han sende brev til alle provinsane i kongeriket, til kvar provins med deira eiga skrift og til kvart folk på deira eige språk: Kvar mann skulle vera herre i sitt eige hus og tala språket til sitt eige folk.
וַיִּשְׁלַ֤ח סְפָרִים֙ אֶל־כָּל־מְדִינ֣וֹת הַמֶּ֔לֶךְ אֶל־מְדִינָ֤ה וּמְדִינָה֙ כִּכְתָבָ֔הּ וְאֶל־עַ֥ם וָעָ֖ם כִּלְשׁוֹנ֑וֹ לִהְי֤וֹת כָּל־אִישׁ֙ שֹׂרֵ֣ר בְּבֵית֔וֹ וּמְדַבֵּ֖ר כִּלְשׁ֥וֹן עַמּֽוֹ׃ פ
1Etter at dette hadde hendt, då vreiden til kong Ahasveros hadde lagt seg, kom han i hug Vasjti og det ho hadde gjort, og kva dom som var felt over henne.
אַחַר֙ הַדְּבָרִ֣ים הָאֵ֔לֶּה כְּשֹׁ֕ךְ חֲמַ֖ת הַמֶּ֣לֶךְ אֲחַשְׁוֵר֑וֹשׁ זָכַ֤ר אֶת־וַשְׁתִּי֙ וְאֵ֣ת אֲשֶׁר־עָשָׂ֔תָה וְאֵ֥ת אֲשֶׁר־נִגְזַ֖ר עָלֶֽיהָ׃
2Då sa tenarane til kongen, dei som gjorde teneste for han: «Lat dei leita etter unge, vakre jomfruer til kongen.
וַיֹּאמְר֥וּ נַעֲרֵֽי־הַמֶּ֖לֶךְ מְשָׁרְתָ֑יו יְבַקְשׁ֥וּ לַמֶּ֛לֶךְ נְעָר֥וֹת בְּתוּל֖וֹת טוֹב֥וֹת מַרְאֶֽה׃
3Lat kongen setja inn tilsynsmenn i alle provinsar i riket sitt, så dei kan samla alle unge, vakre jomfruer til borga Susan, til kvinnehuset, under oppsyn av Hegai, hoffmannen til kongen som tek vare på kvinnene. Lat dei få det dei treng til forskjøninga si.
וְיַפְקֵ֨ד הַמֶּ֣לֶךְ פְּקִידִים֮ בְּכָל־מְדִינ֣וֹת מַלְכוּתוֹ֒ וְיִקְבְּצ֣וּ אֶת־כָּל־נַעֲרָֽה־בְ֠תוּלָה טוֹבַ֨ת מַרְאֶ֜ה אֶל־שׁוּשַׁ֤ן הַבִּירָה֙ אֶל־בֵּ֣ית הַנָּשִׁ֔ים אֶל־יַ֥ד הֵגֶ֛א סְרִ֥יס הַמֶּ֖לֶךְ שֹׁמֵ֣ר הַנָּשִׁ֑ים וְנָת֖וֹן תַּמְרוּקֵיהֶֽן׃
4Den unge kvinna som kongen likar best, skal bli dronning i staden for Vasjti.» Dette tykte kongen var eit godt framlegg, og han gjorde slik.
וְהַֽנַּעֲרָ֗ה אֲשֶׁ֤ר תִּיטַב֙ בְּעֵינֵ֣י הַמֶּ֔לֶךְ תִּמְלֹ֖ךְ תַּ֣חַת וַשְׁתִּ֑י וַיִּיטַ֧ב הַדָּבָ֛ר בְּעֵינֵ֥י הַמֶּ֖לֶךְ וַיַּ֥עַשׂ כֵּֽן׃ ס