JesajaKapittel 36

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

I det fjortande styringsåret til kong Hiskia drog assyrarkongen Sankerib opp mot alle dei befeste byane i Juda og tok dei.

וַיְהִ֡י בְּאַרְבַּע֩ עֶשְׂרֵ֨ה שָׁנָ֜ה לַמֶּ֣לֶךְ חִזְקִיָּ֗הוּ עָלָ֞ה סַנְחֵרִ֤יב מֶֽלֶךְ־אַשּׁוּר֙ עַ֣ל כָּל־עָרֵ֧י יְהוּדָ֛ה הַבְּצֻר֖וֹת וַֽיִּתְפְּשֵֽׂם׃ ‬

Assyrarkongen sende Rabsjake frå Lakisj til Jerusalem, til kong Hiskia, med ein stor hær. Han stilte seg ved kanalen frå den øvre dammen, ved vegen til Vaskarvollen.

וַיִּשְׁלַ֣ח מֶֽלֶךְ־אַשּׁ֣וּר ׀ אֶת־רַב־שָׁקֵ֨ה מִלָּכִ֧ישׁ יְרוּשָׁלַ֛͏ְמָה אֶל־הַמֶּ֥לֶךְ חִזְקִיָּ֖הוּ בְּחֵ֣יל כָּבֵ֑ד וַֽיַּעֲמֹ֗ד בִּתְעָלַת֙ הַבְּרֵכָ֣ה הָעֶלְיוֹנָ֔ה בִּמְסִלַּ֖ת שְׂדֵ֥ה כוֹבֵֽס׃ ‬

Eljakim, son til Hilkia, som var øvste hoffmeister, gjekk ut til han saman med Sjebna, skrivaren, og Joah, son til Asaf, som var kanslar.

וַיֵּצֵ֥א אֵלָ֛יו אֶלְיָקִ֥ים בֶּן־חִלְקִיָּ֖הוּ אֲשֶׁ֣ר עַל־הַבָּ֑יִת וְשֶׁבְנָא֙ הַסֹּפֵ֔ר וְיוֹאָ֥ח בֶּן־אָסָ֖ף הַמַּזְכִּֽיר׃ ‬

Rabsjake sa til dei: «Sei til Hiskia: Så seier den store kongen, kongen av Assyria: Kva er det for ei trygd du lit på?

וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ רַב שָׁקֵ֔ה אִמְרוּ־נָ֖א אֶל־חִזְקִיָּ֑הוּ כֹּֽה־אָמַ֞ר הַמֶּ֤לֶךְ הַגָּדוֹל֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר מָ֧ה הַבִּטָח֛וֹן הַזֶּ֖ה אֲשֶׁ֥ר בָּטָֽחְתָּ׃ ‬

Du seier: 'Råd og styrke til krig' – men det er berre tome ord! Kven lit du på sidan du har gjort opprør mot meg?

אָמַ֙רְתִּי֙ אַךְ־דְּבַר־שְׂפָתַ֔יִם עֵצָ֥ה וּגְבוּרָ֖ה לַמִּלְחָמָ֑ה עַתָּה֙ עַל־מִ֣י בָטַ֔חְתָּ כִּ֥י מָרַ֖דְתָּ בִּֽי׃ ‬

Sjå, du lit på denne knekte røyrstaven, på Egypt! Men når ein støttar seg på han, går han inn i handa og gjennomborer henne. Slik er farao, kongen av Egypt, for alle som lit på han.

הִנֵּ֣ה בָטַ֡חְתָּ עַל־מִשְׁעֶנֶת֩ הַקָּנֶ֨ה הָרָצ֤וּץ הַזֶּה֙ עַל־מִצְרַ֔יִם אֲשֶׁ֨ר יִסָּמֵ֥ךְ אִישׁ֙ עָלָ֔יו וּבָ֥א בְכַפּ֖וֹ וּנְקָבָ֑הּ כֵּ֚ן פַּרְעֹ֣ה מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֔יִם לְכָֽל־הַבֹּטְחִ֖ים עָלָֽיו׃ ‬

Og om du seier til meg: 'Vi lit på Herren vår Gud' – er ikkje det han som Hiskia fjerna offerhaugane og altara til, då han sa til Juda og Jerusalem: 'Framfor dette altaret skal de bøya dykk ned'?

וְכִי־תֹאמַ֣ר אֵלַ֔י אֶל־יְהוָ֥ה אֱלֹהֵ֖ינוּ בָּטָ֑חְנוּ הֲלוֹא־ה֗וּא אֲשֶׁ֨ר הֵסִ֤יר חִזְקִיָּ֙הוּ֙ אֶת־בָּמֹתָ֣יו וְאֶת־מִזְבְּחֹתָ֔יו וַיֹּ֤אמֶר לִֽיהוּדָה֙ וְלִיר֣וּשָׁלִַ֔ם לִפְנֵ֛י הַמִּזְבֵּ֥חַ הַזֶּ֖ה תִּֽשְׁתַּחֲוֽוּ׃ ‬

Kom no, gjer eit veddemål med herren min, assyrarkongen! Eg vil gje deg to tusen hestar – om du kan skaffe ryttarar til dei!

וְעַתָּה֙ הִתְעָ֣רֶב נָ֔א אֶת־אֲדֹנִ֖י הַמֶּ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר וְאֶתְּנָ֤ה לְךָ֙ אַלְפַּ֣יִם סוּסִ֔ים אִם־תּוּכַ֕ל לָ֥תֶת לְךָ֖ רֹכְבִ֥ים עֲלֵיהֶֽם׃ ‬

Korleis kan du då driva tilbake ein einaste av dei minste tenarane til herren min? Og så lit du på Egypt for å få vogner og ryttarar!

וְאֵ֣יךְ תָּשִׁ֗יב אֵ֠ת פְּנֵ֨י פַחַ֥ת אַחַ֛ד עַבְדֵ֥י אֲדֹנִ֖י הַקְטַנִּ֑ים וַתִּבְטַ֤ח לְךָ֙ עַל־מִצְרַ֔יִם לְרֶ֖כֶב וּלְפָרָשִֽׁים׃ ‬

Og no – er det utan Herrens vilje eg har drege opp mot dette landet for å øydeleggja det? Herren sa til meg: Dra opp mot dette landet og øydelegg det!»

וְעַתָּה֙ הֲמִבַּלְעֲדֵ֣י יְהוָ֔ה עָלִ֛יתִי עַל־הָאָ֥רֶץ הַזֹּ֖את לְהַשְׁחִיתָ֑הּ יְהוָה֙ אָמַ֣ר אֵלַ֔י עֲלֵ֛ה אֶל־הָאָ֥רֶץ הַזֹּ֖את וְהַשְׁחִיתָֽהּ׃ ‬

Då sa Eljakim, Sjebna og Joah til Rabsjake: «Ver så snill og tal til tenarane dine på arameisk, for vi forstår det. Tal ikkje til oss på hebraisk medan folket på muren høyrer på.»

וַיֹּ֣אמֶר אֶלְיָקִים֩ וְשֶׁבְנָ֨א וְיוֹאָ֜ח אֶל־רַב שָׁקֵ֗ה דַּבֶּר־נָ֤א אֶל־עֲבָדֶ֙יךָ֙ אֲרָמִ֔ית כִּ֥י שֹׁמְעִ֖ים אֲנָ֑חְנוּ וְאַל־תְּדַבֵּ֤ר אֵלֵ֙ינוּ֙ יְהוּדִ֔ית בְּאָזְנֵ֣י הָעָ֔ם אֲשֶׁ֖ר עַל־הַחוֹמָֽה׃ ‬

Men Rabsjake sa: «Er det til herren din og til deg herren min har sendt meg for å tala desse orda? Er det ikkje heller til mennene som sit på muren? Dei skal eta sin eigen skit og drikka sitt eige urin saman med dykk!»

וַיֹּ֣אמֶר רַב־שָׁקֵ֗ה הַאֶ֨ל אֲדֹנֶ֤יךָ וְאֵלֶ֙יךָ֙ שְׁלָחַ֣נִי אֲדֹנִ֔י לְדַבֵּ֖ר אֶת־הַדְּבָרִ֣ים הָאֵ֑לֶּה הֲלֹ֣א עַל־הָאֲנָשִׁ֗ים הַיֹּֽשְׁבִים֙ עַל־הַ֣חוֹמָ֔ה לֶאֱכֹ֣ל אֶת־*חראיהם **צוֹאָתָ֗ם וְלִשְׁתּ֛וֹת אֶת־*שיניהם **מֵימֵ֥י **רַגְלֵיהֶ֖ם עִמָּכֶֽם׃ ‬

Så stod Rabsjake fram og ropa med høg røyst på hebraisk: «Høyr orda frå den store kongen, kongen av Assyria!

וַֽיַּעֲמֹד֙ רַב־שָׁקֵ֔ה וַיִּקְרָ֥א בְקוֹל־גָּד֖וֹל יְהוּדִ֑ית וַיֹּ֕אמֶר שִׁמְע֗וּ אֶת־דִּבְרֵ֛י הַמֶּ֥לֶךְ הַגָּד֖וֹל מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר׃ ‬

Så seier kongen: Lat ikkje Hiskia narra dykk, for han kan ikkje berga dykk!

כֹּ֚ה אָמַ֣ר הַמֶּ֔לֶךְ אַל־יַשִּׁ֥א לָכֶ֖ם חִזְקִיָּ֑הוּ כִּ֥י לֹֽא־יוּכַ֖ל לְהַצִּ֥יל אֶתְכֶֽם׃ ‬

Lat ikkje Hiskia få dykk til å lita på Herren når han seier: 'Herren skal berga oss! Denne byen skal ikkje gjevast i hendene på assyrarkongen.'

וְאַל־יַבְטַ֨ח אֶתְכֶ֤ם חִזְקִיָּ֙הוּ֙ אֶל־יְהוָ֣ה לֵאמֹ֔ר הַצֵּ֥ל יַצִּילֵ֖נוּ יְהוָ֑ה לֹ֤א תִנָּתֵן֙ הָעִ֣יר הַזֹּ֔את בְּיַ֖ד מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר׃ ‬

Høyr ikkje på Hiskia! For så seier assyrarkongen: Gjer ein avtale med meg og kom ut til meg! Så skal kvar og ein få eta av si eiga vintre og sitt eige fikentre og drikka vatn frå si eiga brønn,

אַֽל־תִּשְׁמְע֖וּ אֶל־חִזְקִיָּ֑הוּ ס כִּי֩ כֹ֨ה אָמַ֜ר הַמֶּ֣לֶךְ אַשּׁ֗וּר עֲשֽׂוּ־אִתִּ֤י בְרָכָה֙ וּצְא֣וּ אֵלַ֔י וְאִכְל֤וּ אִישׁ־גַּפְנוֹ֙ וְאִ֣ישׁ תְּאֵנָת֔וֹ וּשְׁת֖וּ אִ֥ישׁ מֵי־בוֹרֽוֹ׃ ‬

til eg kjem og tek dykk med til eit land som liknar dykkar eige, eit land med korn og ny vin, eit land med brød og vingardar.

עַד־בֹּאִ֕י וְלָקַחְתִּ֥י אֶתְכֶ֖ם אֶל־אֶ֣רֶץ כְּאַרְצְכֶ֑ם אֶ֤רֶץ דָּגָן֙ וְתִיר֔וֹשׁ אֶ֥רֶץ לֶ֖חֶם וּכְרָמִֽים׃ ‬

Lat ikkje Hiskia villeia dykk når han seier: 'Herren skal berga oss.' Har gudane til dei andre folka berga landa sine frå assyrarkongens hand?

פֶּן־יַסִּ֨ית אֶתְכֶ֤ם חִזְקִיָּ֙הוּ֙ לֵאמֹ֔ר יְהוָ֖ה יַצִּילֵ֑נוּ הַהִצִּ֜ילוּ אֱלֹהֵ֤י הַגּוֹיִם֙ אִ֣ישׁ אֶת־אַרְצ֔וֹ מִיַּ֖ד מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר׃ ‬

Kvar er gudane til Hamat og Arpad? Kvar er gudane til Sefarvajim? Berga dei Samaria frå mi hand?

אַיֵּ֞ה אֱלֹהֵ֤י חֲמָת֙ וְאַרְפָּ֔ד אַיֵּ֖ה אֱלֹהֵ֣י סְפַרְוָ֑יִם וְכִֽי־הִצִּ֥ילוּ אֶת־שֹׁמְר֖וֹן מִיָּדִֽי׃ ‬

Kven av alle gudane i desse landa har berga landet sitt frå mi hand? Skulle då Herren berga Jerusalem frå mi hand?»

מִ֗י בְּכָל־אֱלֹהֵ֤י הָֽאֲרָצוֹת֙ הָאֵ֔לֶּה אֲשֶׁר־הִצִּ֥ילוּ אֶת־אַרְצָ֖ם מִיָּדִ֑י כִּֽי־יַצִּ֧יל יְהוָ֛ה אֶת־יְרוּשָׁלַ֖͏ִם מִיָּדִֽי׃ ‬

Men dei tagde og svara han ikkje eit ord, for kongen hadde gjeve påbod om at dei ikkje skulle svara han.

וַֽיַּחֲרִ֔ישׁוּ וְלֹֽא־עָנ֥וּ אֹת֖וֹ דָּבָ֑ר כִּֽי־מִצְוַ֨ת הַמֶּ֥לֶךְ הִ֛יא לֵאמֹ֖ר לֹ֥א תַעֲנֻֽהוּ׃ ‬

Så kom Eljakim, son til Hilkia, som var øvste hoffmeister, og Sjebna, skrivaren, og Joah, son til Asaf, kanslaren, til Hiskia med sønderrivne klede og fortalde han kva Rabsjake hadde sagt.

וַיָּבֹ֣א אֶלְיָקִ֣ים בֶּן־חִלְקִיָּ֣הוּ אֲשֶׁר־עַל־הַ֠בַּיִת וְשֶׁבְנָ֨א הַסּוֹפֵ֜ר וְיוֹאָ֨ח בֶּן־אָסָ֧ף הַמַּזְכִּ֛יר אֶל־חִזְקִיָּ֖הוּ קְרוּעֵ֣י בְגָדִ֑ים וַיַּגִּ֣ידוּ ל֔וֹ אֵ֖ת דִּבְרֵ֥י רַב שָׁקֵֽה׃ ס ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 36

Hovedtema: Assyrias militære og psykologiske trussel mot Jerusalem under kong Hiskia.

Innhold: I Hiskias fjortende regjeringsår invaderer assyrerkongen Sanherib Juda og inntar alle de befestede byene. Han sender sin øverstkommanderende Rabsjake til Jerusalem med en stor hær for å kreve overgivelse. Rabsjake håner Judas tillit til Egypt og til HERREN, og hevder at ingen gud har kunnet stå imot Assyria. Til tross for Hiskias menns bønn om at han skal tale arameisk, roper han sitt budskap på hebraisk til folket på muren. Hiskias tjenere returnerer til kongen med revne klær og rapporterer Rabsjakes ord.

Nøkkelord/bilder:

Rabsjake: Assyrias øverstkommanderende som fører psykologisk krigføring mot Jerusalem med trusler og propaganda.
Knust sivstav (Egypt): Bilde på Egypts upålitelighet som alliert – den som støtter seg på den, blir gjennomboret.
«Hvem av gudene har reddet sitt land?»: Rabsjakes hovmodige utfordring som setter HERREN på linje med maktesløse avguder.
Revne klær: Tegn på dyp sorg og nød som viser alvoret i den assyriske trusselen.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for Jesaja 36

Personer

Hizkia (חִזְקִיָּהוּ) var konge i Juda fra ca. 715–687 f.Kr. og er kjent for sin religiøse reform, inkludert fjerningen av høyder og altere utenfor Jerusalem (v. 7). Hans navn betyr «HERREN er min styrke». Sankerib (סַנְחֵרִיב) regjerte som assyrerkonge fra 705–681 f.Kr. Hans felttog mot Juda i 701 f.Kr. er godt dokumentert i assyriske annaler.

Rabsjake (רַב־שָׁקֵה) er ikke et personnavn, men en militær-diplomatisk tittel. Betydningen er omdiskutert, men kan bety «øverste offiser» eller «overbefalingsmann». Han fungerte som Sankeribs talsperson og diplomatiske utsending. De tre judeiske tjenestemennene som møtte ham – Eljakim (hoffmester), Sjebna (skriver) og Joah (kansler) – representerer Hizkias øverste administrasjon.

Steder

Lakisj (לָּכִישׁ), hvorfra Rabsjake ble sendt, var Judas nest viktigste festningsby etter Jerusalem. Arkeologiske utgravninger har avdekket massive ødeleggelser fra 701 f.Kr., inkludert en assyrisk beleiringsrampe. «Den øvre dammens vannledning ved veien til Vaskervollen» (v. 2) var et strategisk punkt utenfor Jerusalems murer, sannsynligvis ved Siloam-tunnelen som Hizkia bygde for å sikre byens vannforsyning under beleiring.

Hendelser og skikker

Rabsjakes tale illustrerer assyrisk psykologisk krigføring. Han talte bevisst på judeisk (יְהוּדִית, v. 11, 13) – det lokale språket – for å nå folket direkte og undergrave moralen. De judeiske tjenestemennene ba ham snakke arameisk (אֲרָמִית), datidens diplomatiske lingua franca, som vanlige folk ikke forstod. Assyrernes tilbud om deportasjon til «et land som deres eget land» (v. 17) gjenspeiler deres praksis med befolkningsforflytning for å knuse nasjonale identiteter.

Nøkkelbegreper

Uttrykket «knust rørstav» (מִשְׁעֶנֶת הַקָּנֶה הָרָצוּץ, v. 6) om Egypt var en treffende metafor: sivstaver fra Nilen ser solide ut, men splintres under press og skader den som støtter seg på dem. «Gjør fred med meg» (עֲשׂוּ־אִתִּי בְרָכָה, v. 16) betyr bokstavelig «gjør velsignelse med meg» – et uttrykk for å inngå fredsavtale eller overgi seg.

Kapittel-spesifikke funn

Sankeribs prisme (Taylor-prismet, nå i British Museum) beskriver felttoget mot Juda i 701 f.Kr. Sankerib hevder å ha inntatt 46 befestede byer og innestengt Hizkia i Jerusalem «som en fugl i et bur», men nevner bemerkelsesverdig nok ikke at han erobret byen. Lakisj-relieffene fra Ninive (også i British Museum) viser den assyriske beleiringen av Lakisj i dramatiske detaljer og bekrefter byens fall som nevnt i v. 2. Disse funnene bekrefter den historiske rammen i Jesaja 36 med uvanlig presisjon.

Personer7

Asaf2 Eljakim3 Hilkia (Far til Eljakim, hoffmester under kong Hiskia)2 Hiskia6 Joah3 Sankerib1 Sjebna3

Alle personer →

Viktige ord8

Sanherib — Kongen av Assyria som angrep Juda og beleiret Jerusalem under kong Hiskia.
Hiskia — Kongen av Juda som søkte Guds hjelp da Jerusalem ble truet av Sanherib og hans hær.
Rabsjake — En høy offiser i den assyriske hæren, sendt av Sanherib for å overbevise innbyggerne i Jerusalem om å overgi seg.
Jerusalem — Hovedstaden i kongedømmet Juda, sentrum for jødisk tro og tilbedelse av Gud.
Juda — Et gammelt kongedømme i det sørlige Israel, styrt av kong Hiskia på tidspunktet for Jesajas bok 36.
Herrens engel — En guddommelig budbringer fra Gud som utfører Guds vilje og beskytter sitt folk.
Guds hus — Også kjent som tempelet i Jerusalem, stedet hvor jødene tilbad Gud og utførte religiøse ritualer.
Befri — Å sette fri eller redde noen fra en farlig eller vanskelig situasjon. I denne sammenhengen refererer det til Guds handling med å redde Jerusalem fra assyrerne.