Ahia

Profeten fra Sjilo

Òg kjend som: Akija, Ahijah, Achija

Det delte kongeriketProfetca. 960–900 f.Kr.

Sjilo-profeten Ahia var en sentral skikkelse i den dramatiske omveltningen da det forente israelittiske kongedømmet ble splittet. Det var gjennom ham Gud kunngjorde sin vilje om å rive ti stammer løs fra Davids hus – formidlet ved en slående tegnhandling der Ahia rev en ny kappe i tolv stykker og ga ti av dem til Jeroboam, sønn av Nebat. Denne profetiske gesten bar i seg både et løfte og en forpliktelse: Jeroboam ble tilbudt et varig dynasti, men kun under forutsetning av lydighet mot Herrens bud og pakt. Tragedien i Ahias profetiske virke kom til uttrykk da han i sin alderdom, nå blind, ble oppsøkt av Jeroboams forkledde kone. Sønnen Abia lå dødssyk, men Ahia, ledet av guddommelig åpenbaring, gjennomskuet forkledningen og forkynte en ødeleggende dom over Jeroboams hus. Kongens utstrakte avgudsdyrkelse hadde gjort det betingede løftet til intet. Ahias profetiske gjerning ble nedtegnet i et eget skrift, «sjilonitten Ahias profeti», som er referert i Krønikebøkene – et vitnesbyrd om hans høye anseelse i Israels profetiske tradisjon.

Nøkkelhendingar

Profetien til Jeroboam om rikets deling

Ahia møtte Jeroboam på veien utenfor Jerusalem og utførte en dramatisk profetisk tegnhandling: han rev sin nye kappe i tolv stykker og ga Jeroboam ti av dem som tegn på at Gud ville gi ham herredømme over ti av Israels stammer. Den bibelske teksten nevner at én stamme skulle forbli under Davids hus, for Jerusalems skyld.

29På den tida hende det at Jeroboam gjekk ut frå Jerusalem. Profeten Akia frå Sjilo møtte han på vegen. Akia hadde på seg ei ny kappe, og dei to var åleine ute på marka.
וַֽיְהִי֙ בָּעֵ֣ת הַהִ֔יא וְיָֽרָבְעָ֖ם יָצָ֣א מִירוּשָׁלָ֑͏ִם וַיִּמְצָ֣א אֹת֡וֹ אֲחִיָּה֩ הַשִּׁילֹנִ֨י הַנָּבִ֜יא בַּדֶּ֗רֶךְ וְה֤וּא מִתְכַּסֶּה֙ בְּשַׂלְמָ֣ה חֲדָשָׁ֔ה וּשְׁנֵיהֶ֥ם לְבַדָּ֖ם בַּשָּׂדֶֽה׃ ‬
30Då greip Akia tak i den nye kappa han hadde på seg, og reiv ho i tolv stykke.
וַיִּתְפֹּ֣שׂ אֲחִיָּ֔ה בַּשַּׂלְמָ֥ה הַחֲדָשָׁ֖ה אֲשֶׁ֣ר עָלָ֑יו וַיִּ֨קְרָעֶ֔הָ שְׁנֵ֥ים עָשָׂ֖ר קְרָעִֽים׃ ‬
31Han sa til Jeroboam: «Ta ti stykke til deg! For så seier Herren, Israels Gud: Sjå, eg riv riket ut av handa til Salomo og gjev deg ti stammar.
וַיֹּ֙אמֶר֙ לְיָֽרָבְעָ֔ם קַח־לְךָ֖ עֲשָׂרָ֣ה קְרָעִ֑ים כִּ֣י כֹה֩ אָמַ֨ר יְהוָ֜ה אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל הִנְנִ֨י קֹרֵ֤עַ אֶת־הַמַּמְלָכָה֙ מִיַּ֣ד שְׁלֹמֹ֔ה וְנָתַתִּ֣י לְךָ֔ אֵ֖ת עֲשָׂרָ֥ה הַשְּׁבָטִֽים׃ ‬
32Men éin stamme skal han få ha, for David, tenaren min, skuld og for Jerusalem skuld, byen eg har valt ut av alle Israels stammar.
וְהַשֵּׁ֥בֶט הָאֶחָ֖ד יִֽהְיֶה־לּ֑וֹ לְמַ֣עַן ׀ עַבְדִּ֣י דָוִ֗ד וּלְמַ֙עַן֙ יְר֣וּשָׁלִַ֔ם הָעִיר֙ אֲשֶׁ֣ר בָּחַ֣רְתִּי בָ֔הּ מִכֹּ֖ל שִׁבְטֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬
33Dette er fordi dei har forlate meg og tilbede Astarte, gudinna til sidonarane, Kemosj, guden til Moab, og Milkom, guden til ammonittane. Dei har ikkje gått på vegane mine og gjort det som er rett i mine auge, og ikkje halde forskriftene og lovene mine, slik David, far hans, gjorde.
יַ֣עַן ׀ אֲשֶׁ֣ר עֲזָב֗וּנִי וַיִּֽשְׁתַּחֲווּ֮ לְעַשְׁתֹּרֶת֮ אֱלֹהֵ֣י צִֽדֹנִין֒ לִכְמוֹשׁ֙ אֱלֹהֵ֣י מוֹאָ֔ב וּלְמִלְכֹּ֖ם אֱלֹהֵ֣י בְנֵֽי־עַמּ֑וֹן וְלֹֽא־הָלְכ֣וּ בִדְרָכַ֗י לַעֲשׂ֨וֹת הַיָּשָׁ֧ר בְּעֵינַ֛י וְחֻקֹּתַ֥י וּמִשְׁפָּטַ֖י כְּדָוִ֥ד אָבִֽיו׃ ‬
34Men eg vil ikkje ta heile riket frå handa hans. Eg lèt han vera fyrste så lenge han lever, for David, tenaren min, skuld, han som eg valde ut, og som heldt boda og forskriftene mine.
וְלֹֽא־אֶקַּ֥ח אֶת־כָּל־הַמַּמְלָכָ֖ה מִיָּד֑וֹ כִּ֣י ׀ נָשִׂ֣יא אֲשִׁתֶ֗נּוּ כֹּ֚ל יְמֵ֣י חַיָּ֔יו לְמַ֨עַן דָּוִ֤ד עַבְדִּי֙ אֲשֶׁ֣ר בָּחַ֣רְתִּי אֹת֔וֹ אֲשֶׁ֥ר שָׁמַ֖ר מִצְוֺתַ֥י וְחֻקֹּתָֽי׃ ‬
35Men eg vil ta kongedømet frå handa til son hans og gje det til deg, dei ti stammane.
וְלָקַחְתִּ֥י הַמְּלוּכָ֖ה מִיַּ֣ד בְּנ֑וֹ וּנְתַתִּ֣יהָ לְּךָ֔ אֵ֖ת עֲשֶׂ֥רֶת הַשְּׁבָטִֽים׃ ‬
36Til son hans vil eg gje éin stamme, så David, tenaren min, alltid skal ha ei lampe for andletet mitt i Jerusalem, byen eg har valt ut til å setja namnet mitt der.
וְלִבְנ֖וֹ אֶתֵּ֣ן שֵֽׁבֶט־אֶחָ֑ד לְמַ֣עַן הֱיֽוֹת־נִ֣יר לְדָֽוִיד־עַ֠בְדִּי כָּֽל־הַיָּמִ֤ים ׀ לְפָנַי֙ בִּיר֣וּשָׁלִַ֔ם הָעִיר֙ אֲשֶׁ֣ר בָּחַ֣רְתִּי לִ֔י לָשׂ֥וּם שְׁמִ֖י שָֽׁם׃ ‬
37Men deg vil eg ta, og du skal rå over alt det hjarta ditt ønskjer, og du skal vera konge over Israel.
וְאֹתְךָ֣ אֶקַּ֔ח וּמָ֣לַכְתָּ֔ בְּכֹ֥ל אֲשֶׁר־תְּאַוֶּ֖ה נַפְשֶׁ֑ךָ וְהָיִ֥יתָ מֶּ֖לֶךְ עַל־יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬
38Om du lyder alt det eg byd deg, går på vegane mine og gjer det som er rett i mine auge, og held forskriftene og boda mine, slik David, tenaren min, gjorde, då vil eg vera med deg og byggja deg eit hus som står fast, slik eg bygde for David. Og eg vil gje deg Israel.
וְהָיָ֗ה אִם־תִּשְׁמַע֮ אֶת־כָּל־אֲשֶׁ֣ר אֲצַוַּ‪[t]‬ךָ֒ וְהָלַכְתָּ֣ בִדְרָכַ֗י וְעָשִׂ֨יתָ הַיָּשָׁ֤ר בְּעֵינַי֙ לִשְׁמ֤וֹר חֻקּוֹתַי֙ וּמִצְוֺתַ֔י כַּאֲשֶׁ֥ר עָשָׂ֖ה דָּוִ֣ד עַבְדִּ֑י וְהָיִ֣יתִי עִמָּ֗ךְ וּבָנִ֨יתִי לְךָ֤ בַֽיִת־נֶאֱמָן֙ כַּאֲשֶׁ֣ר בָּנִ֣יתִי לְדָוִ֔ד וְנָתַתִּ֥י לְךָ֖ אֶת־יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬
39Eg vil tukta Davids ætt på grunn av dette, men ikkje for alle tider.»
וַֽאעַנֶּ֛ה אֶת־זֶ֥רַע דָּוִ֖ד לְמַ֣עַן זֹ֑את אַ֖ךְ לֹ֥א כָל־הַיָּמִֽים׃ ס ‬

Jeroboams kone oppsøker Ahia

Da Jeroboams sønn Abia ble syk, sendte Jeroboam sin kone forkledd til den nå blinde og gamle profeten Ahia i Sjilo for å spørre om guttens skjebne. Gud åpenbarte for Ahia på forhånd hvem den besøkende var.

1På den tida vart Abia, son til Jeroboam, sjuk.
בָּעֵ֣ת הַהִ֔יא חָלָ֖ה אֲבִיָּ֥ה בֶן־יָרָבְעָֽם׃ ‬
2Jeroboam sa til kona si: «Reis deg og forkle deg så ingen kjenner at du er kona til Jeroboam. Gå så til Sjilo. Der er profeten Ahia, han som sa at eg skulle verta konge over dette folket.
וַיֹּ֨אמֶר יָרָבְעָ֜ם לְאִשְׁתּ֗וֹ ק֤וּמִי נָא֙ וְהִשְׁתַּנִּ֔ית וְלֹ֣א יֵֽדְע֔וּ כִּי־*אתי **אַ֖תְּ אֵ֣שֶׁת יָרָבְעָ֑ם וְהָלַ֣כְתְּ שִׁלֹ֗ה הִנֵּה־שָׁם֙ אֲחִיָּ֣ה הַנָּבִ֔יא הֽוּא־דִבֶּ֥ר עָלַ֛י לְמֶ֖לֶךְ עַל־הָעָ֥ם הַזֶּֽה׃ ‬
3Ta med deg ti brød, nokre kaker og ei krukke med honning, og gå til han. Han vil fortelja deg korleis det vil gå med guten.»
וְלָקַ֣חַתְּ בְּ֠יָדֵךְ עֲשָׂרָ֨ה לֶ֧חֶם וְנִקֻּדִ֛ים וּבַקְבֻּ֥ק דְּבַ֖שׁ וּבָ֣את אֵלָ֑יו ה֚וּא יַגִּ֣יד לָ֔ךְ מַה־יִּֽהְיֶ֖ה לַנָּֽעַר׃ ‬
4Kona til Jeroboam gjorde som han sa. Ho tok ut og gjekk til Sjilo og kom til huset til Ahia. Ahia kunne ikkje sjå, for auga hans var svekka av alderdom.
וַתַּ֤עַשׂ כֵּן֙ אֵ֣שֶׁת יָרָבְעָ֔ם וַתָּ֙קָם֙ וַתֵּ֣לֶךְ שִׁלֹ֔ה וַתָּבֹ֖א בֵּ֣ית אֲחִיָּ֑ה וַאֲחִיָּ֙הוּ֙ לֹֽא־יָכֹ֣ל לִרְא֔וֹת כִּ֛י קָ֥מוּ עֵינָ֖יו מִשֵּׂיבֽוֹ׃ ס ‬
5Men Herren hadde sagt til Ahia: «Sjå, kona til Jeroboam kjem for å spørja deg om sonen sin, for han er sjuk. Slik og slik skal du seia til henne. Når ho kjem, vil ho gje seg ut for å vera ei anna.»
וַיהוָ֞ה אָמַ֣ר אֶל־אֲחִיָּ֗הוּ הִנֵּ֣ה אֵ֣שֶׁת יָרָבְעָ֡ם בָּאָ֣ה לִדְרֹשׁ֩ דָּבָ֨ר מֵעִמְּךָ֤ אֶל־בְּנָהּ֙ כִּֽי־חֹלֶ֣ה ה֔וּא כָּזֹ֥ה וְכָזֶ֖ה תְּדַבֵּ֣ר אֵלֶ֑יהָ וִיהִ֣י כְבֹאָ֔הּ וְהִ֖יא מִתְנַכֵּרָֽה׃ ‬
6Kom inn, kona til Jeroboam! Kvifor gjev du deg ut for å vera ei anna? Eg er send til deg med ein hard bodskap.
וַיְהִי֩ כִשְׁמֹ֨עַ אֲחִיָּ֜הוּ אֶת־ק֤וֹל רַגְלֶ֙יהָ֙ בָּאָ֣ה בַפֶּ֔תַח וַיֹּ֕אמֶר בֹּ֖אִי אֵ֣שֶׁת יָרָבְעָ֑ם לָ֣מָּה זֶּ֗ה אַ֚תְּ מִתְנַכֵּרָ֔ה וְאָ֣נֹכִ֔י שָׁל֥וּחַ אֵלַ֖יִךְ קָשָֽׁה׃ ‬

Dommen over Jeroboams hus

Ahia gjenkjente Jeroboams kone til tross for forkledningen, avslørt av Gud selv, og forkynte Guds dom over Jeroboams hus. Dommen var knusende: hele Jeroboams slekt skulle utryddes fordi han hadde drevet avgudsdyrkelse, laget seg andre guder og støpte bilder, og dermed ført Israel til synd.

7Gå og sei til Jeroboam: Så seier Herren, Israels Gud: Eg lyfte deg opp frå folket og sette deg til fyrste over Israel, folket mitt.
לְכִ֞י אִמְרִ֣י לְיָרָבְעָ֗ם כֹּֽה־אָמַ֤ר יְהוָה֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל יַ֛עַן אֲשֶׁ֥ר הֲרִימֹתִ֖יךָ מִתּ֣וֹךְ הָעָ֑ם וָאֶתֶּנְךָ֣ נָגִ֔יד עַ֖ל עַמִּ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬
8Eg reiv riket frå Davids hus og gav det til deg. Men du har ikkje vore som tenaren min David, som heldt boda mine og følgde meg av heile sitt hjarte og berre gjorde det som var rett i mine auge.
וָאֶקְרַ֤ע אֶת־הַמַּמְלָכָה֙ מִבֵּ֣ית דָּוִ֔ד וָאֶתְּנֶ֖הָ לָ֑ךְ וְלֹֽא־הָיִ֜יתָ כְּעַבְדִּ֣י דָוִ֗ד אֲשֶׁר֩ שָׁמַ֨ר מִצְוֺתַ֜י וַאֲשֶׁר־הָלַ֤ךְ אַחֲרַי֙ בְּכָל־לְבָב֔וֹ לַעֲשׂ֕וֹת רַ֖ק הַיָּשָׁ֥ר בְּעֵינָֽי׃ ‬
9Du har gjort meir vondt enn alle som var før deg. Du har gått av stad og laga deg andre gudar og støypte bilete for å arga meg, og du har kasta meg bak ryggen din.
וַתָּ֣רַע לַעֲשׂ֔וֹת מִכֹּ֖ל אֲשֶׁר־הָי֣וּ לְפָנֶ֑יךָ וַתֵּ֡לֶךְ וַתַּעֲשֶׂה־לְּךָ֩ אֱלֹהִ֨ים אֲחֵרִ֤ים וּמַסֵּכוֹת֙ לְהַכְעִיסֵ֔נִי וְאֹתִ֥י הִשְׁלַ֖כְתָּ אַחֲרֵ֥י גַוֶּֽךָ׃ ס ‬
10Difor vil eg føra ulukke over Jeroboams hus og rydda ut frå Jeroboam kvar ein mann, både ufri og fri i Israel. Eg vil sopa etter Jeroboams hus som ein sopar bort møkk til det er heilt borte.
לָכֵ֗ן הִנְנִ֨י מֵבִ֤יא רָעָה֙ אֶל־בֵּ֣ית יָרָבְעָ֔ם וְהִכְרַתִּ֤י לְיָֽרָבְעָם֙ מַשְׁתִּ֣ין בְּקִ֔יר עָצ֥וּר וְעָז֖וּב בְּיִשְׂרָאֵ֑ל וּבִֽעַרְתִּי֙ אַחֲרֵ֣י בֵית־יָרָבְעָ֔ם כַּאֲשֶׁ֛ר יְבַעֵ֥ר הַגָּלָ֖ל עַד־תֻּמּֽוֹ׃ ‬
11Den av Jeroboams ætt som døyr i byen, skal hundane eta, og den som døyr på marka, skal fuglane under himmelen eta. For Herren har tala.
הַמֵּ֨ת לְיָֽרָבְעָ֤ם בָּעִיר֙ יֹאכְל֣וּ הַכְּלָבִ֔ים וְהַמֵּת֙ בַּשָּׂדֶ֔ה יֹאכְל֖וּ ע֣וֹף הַשָּׁמָ֑יִם כִּ֥י יְהוָ֖ה דִּבֵּֽר׃ ‬
12Reis deg no og gå heim! Når føtene dine går inn i byen, skal guten døy.
וְאַ֥תְּ ק֖וּמִי לְכִ֣י לְבֵיתֵ֑ךְ בְּבֹאָ֥ה רַגְלַ֛יִךְ הָעִ֖ירָה וּמֵ֥ת הַיָּֽלֶד׃ ‬
13Heile Israel skal sørgja over han og gravleggja han. Han er den einaste av Jeroboams ætt som skal koma i ei grav, for det fanst noko godt hos han for Herren, Israels Gud, i Jeroboams hus.
וְסָֽפְדוּ־ל֤וֹ כָל־יִשְׂרָאֵל֙ וְקָבְר֣וּ אֹת֔וֹ כִּֽי־זֶ֣ה לְבַדּ֔וֹ יָבֹ֥א לְיָרָבְעָ֖ם אֶל־קָ֑בֶר יַ֣עַן נִמְצָא־ב֞וֹ דָּבָ֣ר ט֗וֹב אֶל־יְהוָ֛ה אֱלֹהֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל בְּבֵ֥ית יָרָבְעָֽם׃ ‬
14Herren skal reisa opp ein konge over Israel som skal rydda ut Jeroboams hus. Dette skjer i dag – ja, kva meir, allereie no!
וְהֵקִים֩ יְהוָ֨ה ל֥וֹ מֶ֙לֶךְ֙ עַל־יִשְׂרָאֵ֔ל אֲשֶׁ֥ר יַכְרִ֛ית אֶת־בֵּ֥ית יָרָבְעָ֖ם זֶ֣ה הַיּ֑וֹם וּמֶ֖ה גַּם־עָֽתָּֽה׃ ‬
15Herren skal slå Israel så det svingar att og fram som sivet i vatnet. Han skal rykka Israel opp frå denne gode jorda som han gav til fedrane deira, og spreia dei på andre sida av elva, fordi dei laga seg Asjera-stolpar og dermed arga Herren.
וְהִכָּ֨ה יְהוָ֜ה אֶת־יִשְׂרָאֵ֗ל כַּאֲשֶׁ֨ר יָנ֣וּד הַקָּנֶה֮ בַּמַּיִם֒ וְנָתַ֣שׁ אֶת־יִשְׂרָאֵ֗ל מֵ֠עַל הָאֲדָמָ֨ה הַטּוֹבָ֤ה הַזֹּאת֙ אֲשֶׁ֤ר נָתַן֙ לַאֲב֣וֹתֵיהֶ֔ם וְזֵרָ֖ם מֵעֵ֣בֶר לַנָּהָ֑ר יַ֗עַן אֲשֶׁ֤ר עָשׂוּ֙ אֶת־אֲשֵׁ֣רֵיהֶ֔ם מַכְעִיסִ֖ים אֶת־יְהוָֽה׃ ‬
16Han skal gje Israel opp på grunn av dei syndene Jeroboam har gjort, og som han har lokka Israel til å gjera.»
וְיִתֵּ֖ן אֶת־יִשְׂרָאֵ֑ל בִּגְלַ֞ל חַטֹּ֤אות יָֽרָבְעָם֙ אֲשֶׁ֣ר חָטָ֔א וַאֲשֶׁ֥ר הֶחֱטִ֖יא אֶת־יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬

Profetien om Abias død

Ahia profeterte at Jeroboams syke sønn Abia ville dø i det øyeblikk morens føtter trådte over dørterskelen hjemme. Abia skulle være den eneste i Jeroboams hus som fikk en verdig begravelse, fordi det ble funnet noe godt i ham overfor Herren.

12Reis deg no og gå heim! Når føtene dine går inn i byen, skal guten døy.
וְאַ֥תְּ ק֖וּמִי לְכִ֣י לְבֵיתֵ֑ךְ בְּבֹאָ֥ה רַגְלַ֛יִךְ הָעִ֖ירָה וּמֵ֥ת הַיָּֽלֶד׃ ‬
13Heile Israel skal sørgja over han og gravleggja han. Han er den einaste av Jeroboams ætt som skal koma i ei grav, for det fanst noko godt hos han for Herren, Israels Gud, i Jeroboams hus.
וְסָֽפְדוּ־ל֤וֹ כָל־יִשְׂרָאֵל֙ וְקָבְר֣וּ אֹת֔וֹ כִּֽי־זֶ֣ה לְבַדּ֔וֹ יָבֹ֥א לְיָרָבְעָ֖ם אֶל־קָ֑בֶר יַ֣עַן נִמְצָא־ב֞וֹ דָּבָ֣ר ט֗וֹב אֶל־יְהוָ֛ה אֱלֹהֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל בְּבֵ֥ית יָרָבְעָֽם׃ ‬
17Då reiste kona til Jeroboam seg og gjekk. Ho kom til Tirsa, og då ho gjekk over dørstokken til huset, døydde guten.
וַתָּ֙קָם֙ אֵ֣שֶׁת יָרָבְעָ֔ם וַתֵּ֖לֶךְ וַתָּבֹ֣א תִרְצָ֑תָה הִ֛יא בָּאָ֥ה בְסַף־הַבַּ֖יִת וְהַנַּ֥עַר מֵֽת׃ ‬
18Dei gravla han, og heile Israel sørgde over han, slik som Herren hadde sagt gjennom tenaren sin, profeten Ahia.
וַיִּקְבְּר֥וּ אֹת֛וֹ וַיִּסְפְּדוּ־ל֖וֹ כָּל־יִשְׂרָאֵ֑ל כִּדְבַ֤ר יְהוָה֙ אֲשֶׁ֣ר דִּבֶּ֔ר בְּיַד־עַבְדּ֖וֹ אֲחִיָּ֥הוּ הַנָּבִֽיא׃ ‬

Ahias skrifter nevnt i Krønikebøkene

Ahias profetier og gjerninger ble nedtegnet i et skrift kjent som «sjilonitten Ahias profeti», som refereres til som en historisk kilde i Krønikebøkene.

29Resten av soga om Salomo, frå først til sist, er ikkje det skrive i profeten Natan si bok, i profetien til Ahia frå Sjilo og i synene til sjåaren Jeddo om Jeroboam, son til Nebat?
וּשְׁאָר֙ דִּבְרֵ֣י שְׁלֹמֹ֔ה הָרִאשֹׁנִ֖ים וְהָאֲחֲרוֹנִ֑ים הֲלֹא־הֵ֣ם כְּתוּבִ֗ים עַל־דִּבְרֵי֙ נָתָ֣ן הַנָּבִ֔יא וְעַל־נְבוּאַ֞ת אֲחִיָּ֣ה הַשִּֽׁילוֹנִ֗י וּבַחֲזוֹת֙ *יעדי **יֶעְדּ֣וֹ הַחֹזֶ֔ה עַל־יָרָבְעָ֖ם בֶּן־נְבָֽט׃ ‬

Nemnd i Bibelen (22)