Akan
Mannen som stjal fra det bannlyste godset ved Jeriko
Òg kjend som: Jaakan, Jakan, Akar, Acan
Akan, sønn av Karmi, sønn av Sabdi, sønn av Serah, fra Juda stamme, er kjent for å ha tatt av det bannlyste godset (herem) etter erobringen av Jeriko. Til tross for Guds klare forbud mot å ta noe av det som var viet til ødeleggelse, tok Akan i hemmelighet en kostbar kappe fra Sinear, sølv og en gullstang, og gjemte dem under teltet sitt. Hans overtredelse førte til Israels uventede nederlag ved Ai og avslørte et alvorlig paktsbrudd i folkets midte. Da Akan ble pekt ut gjennom loddkasting, tilsto han sin synd. Han ble ført til Akor-dalen sammen med sin familie, sitt fe og alt han eide, der dommen ble fullbyrdet ved steining. Fortellingen er et kraftfullt vitnesbyrd om hvordan én persons ulydighet og grådighet kan ramme hele fellesskapet, og den understreker det dype alvoret i å bryte pakten med Gud. Samtidig peker profeten Hosea frem mot en dag da Akor-dalen – 'Ulykkens dal' – skal forvandles til en dør til håp.
Familie
Nøkkelhendingar
Erobringen av Jeriko og det bannlyste godset
Etter at Israel erobret Jeriko, tok Akan i hemmelighet en kostbar kappe fra Sinear, 200 sekel sølv og en gullstang på 50 sekel fra det bannlyste godset, til tross for Guds klare forbud mot å ta noe av det som var viet til ødeleggelse.
17Byen og alt som er i han, skal vigast til undergang for Herren. Berre Rahab, skjøkja, skal få leva, ho og alle som er med henne i huset, fordi ho gøymde bodbærarane vi sende ut.
וְהָיְתָ֨ה הָעִ֥יר חֵ֛רֶם הִ֥יא וְכָל־אֲשֶׁר־בָּ֖הּ לַֽיהוָ֑ה רַק֩ רָחָ֨ב הַזּוֹנָ֜ה תִּֽחְיֶ֗ה הִ֚יא וְכָל־אֲשֶׁ֣ר אִתָּ֣הּ בַּבַּ֔יִת כִּ֣י הֶחְבְּאַ֔תָה אֶת־הַמַּלְאָכִ֖ים אֲשֶׁ֥ר שָׁלָֽחְנוּ׃
18Men hald dykk borte frå det som er vigt til undergang, så de ikkje sjølve vert råka av forbanninga ved å ta noko av det. Då ville de føra ulukke over Israels leir og bringa han i ulukke.
וְרַק־אַתֶּם֙ שִׁמְר֣וּ מִן־הַחֵ֔רֶם פֶּֽן־תַּחֲרִ֖ימוּ וּלְקַחְתֶּ֣ם מִן־הַחֵ֑רֶם וְשַׂמְתֶּ֞ם אֶת־מַחֲנֵ֤ה יִשְׂרָאֵל֙ לְחֵ֔רֶם וַעֲכַרְתֶּ֖ם אוֹתֽוֹ׃
19Alt sølv og gull og alle ting av bronse og jern er heilagt for Herren. Det skal leggjast i Herrens skattkammer.»
וְכֹ֣ל ׀ כֶּ֣סֶף וְזָהָ֗ב וּכְלֵ֤י נְחֹ֙שֶׁת֙ וּבַרְזֶ֔ל קֹ֥דֶשׁ ה֖וּא לַֽיהוָ֑ה אוֹצַ֥ר יְהוָ֖ה יָבֽוֹא׃
1Men Israels born var trulause med det bannlyste godset. Akan, son til Karmi, son til Zabdi, son til Serah, av Juda-stammen, tok noko av det bannlyste. Då loga Herrens vreide mot Israels born.
וַיִּמְעֲל֧וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֛ל מַ֖עַל בַּחֵ֑רֶם וַיִּקַּ֡ח עָכָ֣ן בֶּן־כַּרְמִי֩ בֶן־זַבְדִּ֨י בֶן־זֶ֜רַח לְמַטֵּ֤ה יְהוּדָה֙ מִן־הַחֵ֔רֶם וַיִּֽחַר־אַ֥ף יְהוָ֖ה בִּבְנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃
Israels nederlag ved Ai
På grunn av Akans synd ble Israel slått av mennene fra Ai, og omkring 36 israelitter falt. Nederlaget sjokkerte Josva og folket og synliggjorde at noe var alvorlig galt i Israels forhold til Gud.
2Josva sende menn frå Jeriko til Ai, som ligg ved Bet-Aven, aust for Betel, og sa til dei: «Gå opp og speid ut landet!» Så gjekk mennene opp og speidde ut Ai.
וַיִּשְׁלַח֩ יְהוֹשֻׁ֨עַ אֲנָשִׁ֜ים מִֽירִיח֗וֹ הָעַ֞י אֲשֶׁ֨ר עִם־בֵּ֥ית אָ֙וֶן֙ מִקֶּ֣דֶם לְבֵֽית־אֵ֔ל וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ לֵאמֹ֔ר עֲל֖וּ וְרַגְּל֣וּ אֶת־הָאָ֑רֶץ וַֽיַּעֲלוּ֙ הָאֲנָשִׁ֔ים וַֽיְרַגְּל֖וּ אֶת־הָעָֽי׃
3Dei kom attende til Josva og sa til han: «Lat ikkje heile folket dra opp. Lat om lag to tusen eller tre tusen mann dra opp og slå Ai. Trøytt ikkje ut heile folket med å senda dei dit, for dei er berre få.»
וַיָּשֻׁ֣בוּ אֶל־יְהוֹשֻׁ֗עַ וַיֹּאמְר֣וּ אֵלָיו֮ אַל־יַ֣עַל כָּל־הָעָם֒ כְּאַלְפַּ֣יִם אִ֗ישׁ א֚וֹ כִּשְׁלֹ֣שֶׁת אֲלָפִ֣ים אִ֔ישׁ יַעֲל֖וּ וְיַכּ֣וּ אֶת־הָעָ֑י אַל־תְּיַגַּע־שָׁ֙מָּה֙ אֶת־כָּל־הָעָ֔ם כִּ֥י מְעַ֖ט הֵֽמָּה׃
4Så drog om lag tre tusen mann av folket opp dit. Men dei rømde for mennene frå Ai.
וַיַּעֲל֤וּ מִן־הָעָם֙ שָׁ֔מָּה כִּשְׁלֹ֥שֶׁת אֲלָפִ֖ים אִ֑ישׁ וַיָּנֻ֕סוּ לִפְנֵ֖י אַנְשֵׁ֥י הָעָֽי׃
5Mennene frå Ai slo i hel om lag trettiseks av dei og forfølgde dei frå porten til Sjebarim og slo dei på bakkeskråninga. Då smelta hjartet til folket og vart som vatn.
וַיַּכּ֨וּ מֵהֶ֜ם אַנְשֵׁ֣י הָעַ֗י כִּשְׁלֹשִׁ֤ים וְשִׁשָּׁה֙ אִ֔ישׁ וַֽיִּרְדְּפ֞וּם לִפְנֵ֤י הַשַּׁ֙עַר֙ עַד־הַשְּׁבָרִ֔ים וַיַּכּ֖וּם בַּמּוֹרָ֑ד וַיִּמַּ֥ס לְבַב־הָעָ֖ם וַיְהִ֥י לְמָֽיִם׃
Josvas bønn og Guds svar
Josva falt på sitt ansikt for Herrens ark og klaget over nederlaget. Gud åpenbarte at noen i Israel hadde tatt av det bannlyste godset, brutt pakten og løyet. Synden måtte renses bort før Israel kunne bestå for sine fiender.
6Josva reiv sund kleda sine og fall ned med andletet mot jorda framfor Herrens ark og vart liggjande til kvelden, han og dei eldste i Israel. Dei strødde støv på hovuda sine.
וַיִּקְרַ֨ע יְהוֹשֻׁ֜עַ שִׂמְלֹתָ֗יו וַיִּפֹּל֩ עַל־פָּנָ֨יו אַ֜רְצָה לִפְנֵ֨י אֲר֤וֹן יְהוָה֙ עַד־הָעֶ֔רֶב ה֖וּא וְזִקְנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וַיַּעֲל֥וּ עָפָ֖ר עַל־רֹאשָֽׁם׃
7Josva sa: «Å, Herre Gud! Kvifor førte du dette folket over Jordan for å gje oss i hendene på amorittane og øydeleggja oss? Om vi berre hadde vore nøgde med å bu på hi sida av Jordan!»
וַיֹּ֨אמֶר יְהוֹשֻׁ֜עַ אֲהָ֣הּ ׀ אֲדֹנָ֣י יְהוִ֗ה לָ֠מָה הֵעֲבַ֨רְתָּ הַעֲבִ֜יר אֶת־הָעָ֤ם הַזֶּה֙ אֶת־הַיַּרְדֵּ֔ן לָתֵ֥ת אֹתָ֛נוּ בְּיַ֥ד הָאֱמֹרִ֖י לְהַאֲבִידֵ֑נוּ וְלוּ֙ הוֹאַ֣לְנוּ וַנֵּ֔שֶׁב בְּעֵ֖בֶר הַיַּרְדֵּֽן׃
8«Å, Herre! Kva skal eg seia no når Israel har vendt ryggen til fiendane sine?»
בִּ֖י אֲדֹנָ֑י מָ֣ה אֹמַ֔ר אַ֠חֲרֵי אֲשֶׁ֨ר הָפַ֧ךְ יִשְׂרָאֵ֛ל עֹ֖רֶף לִפְנֵ֥י אֹיְבָֽיו׃
9«Når kanaanearane og alle som bur i landet, høyrer om dette, vil dei omringa oss og utrydda namnet vårt frå jorda. Kva vil du då gjera for ditt store namn?»
וְיִשְׁמְע֣וּ הַֽכְּנַעֲנִ֗י וְכֹל֙ יֹשְׁבֵ֣י הָאָ֔רֶץ וְנָסַ֣בּוּ עָלֵ֔ינוּ וְהִכְרִ֥יתוּ אֶת־שְׁמֵ֖נוּ מִן־הָאָ֑רֶץ וּמַֽה־תַּעֲשֵׂ֖ה לְשִׁמְךָ֥ הַגָּדֽוֹל׃ ס
10Herren sa til Josva: «Reis deg! Kvifor ligg du slik med andletet mot jorda?»
וַיֹּ֧אמֶר יְהוָ֛ה אֶל־יְהוֹשֻׁ֖עַ קֻ֣ם לָ֑ךְ לָ֣מָּה זֶּ֔ה אַתָּ֖ה נֹפֵ֥ל עַל־פָּנֶֽיךָ׃
11«Israel har synda. Dei har brote pakta mi, som eg påla dei. Dei har teke av det bannlyste godset, dei har stole, dei har fare med svik og gøymt det mellom eigedelane sine.»
חָטָא֙ יִשְׂרָאֵ֔ל וְגַם֙ עָבְר֣וּ אֶת־בְּרִיתִ֔י אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתִי אוֹתָ֑ם וְגַ֤ם לָֽקְחוּ֙ מִן־הַחֵ֔רֶם וְגַ֤ם גָּֽנְבוּ֙ וְגַ֣ם כִּֽחֲשׁ֔וּ וְגַ֖ם שָׂ֥מוּ בִכְלֵיהֶֽם׃
12«Difor kan ikkje Israels born stå seg mot fiendane sine. Dei vender ryggen til fiendane sine fordi dei sjølve er under bann. Eg vil ikkje lenger vera med dykk om de ikkje øydelegg det bannlyste mellom dykk.»
וְלֹ֨א יֻכְל֜וּ בְּנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל לָקוּם֙ לִפְנֵ֣י אֹיְבֵיהֶ֔ם עֹ֗רֶף יִפְנוּ֙ לִפְנֵ֣י אֹֽיְבֵיהֶ֔ם כִּ֥י הָי֖וּ לְחֵ֑רֶם לֹ֤א אוֹסִיף֙ לִֽהְי֣וֹת עִמָּכֶ֔ם אִם־לֹ֥א תַשְׁמִ֛ידוּ הַחֵ֖רֶם מִֽקִּרְבְּכֶֽם׃
13«Reis deg og helga folket og sei: Helga dykk til i morgon! For så seier Herren, Israels Gud: Det er bannlyst gods mellom dykk, Israel. Du kan ikkje stå deg mot fiendane dine før de fjernar det bannlyste frå dykk.»
קֻ֚ם קַדֵּ֣שׁ אֶת־הָעָ֔ם וְאָמַרְתָּ֖ הִתְקַדְּשׁ֣וּ לְמָחָ֑ר כִּ֣י כֹה֩ אָמַ֨ר יְהוָ֜ה אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל חֵ֤רֶם בְּקִרְבְּךָ֙ יִשְׂרָאֵ֔ל לֹ֣א תוּכַ֗ל לָקוּם֙ לִפְנֵ֣י אֹיְבֶ֔יךָ עַד־הֲסִירְכֶ֥ם הַחֵ֖רֶם מִֽקִּרְבְּכֶֽם׃
Akan blir avslørt ved loddkasting
Gud befalte at stammene skulle stilles fram, og ved loddkasting ble først Juda stamme, deretter Serahs ætt, så Sabdis hus, videre Karmis hus, og til slutt Akan pekt ut som den skyldige.
14«I morgon tidleg skal de stiga fram stamme for stamme. Den stammen Herren tek ut, skal stiga fram ætt for ætt. Den ætta Herren tek ut, skal stiga fram hus for hus. Det huset Herren tek ut, skal stiga fram mann for mann.»
וְנִקְרַבְתֶּ֥ם בַּבֹּ֖קֶר לְשִׁבְטֵיכֶ֑ם וְהָיָ֡ה הַשֵּׁבֶט֩ אֲשֶׁר־יִלְכְּדֶ֨נּוּ יְהוָ֜ה יִקְרַ֣ב לַמִּשְׁפָּח֗וֹת וְהַמִּשְׁפָּחָ֞ה אֲשֶֽׁר־יִלְכְּדֶ֤נָּה יְהוָה֙ תִּקְרַ֣ב לַבָּתִּ֔ים וְהַבַּ֙יִת֙ אֲשֶׁ֣ר יִלְכְּדֶ֣נּוּ יְהוָ֔ה יִקְרַ֖ב לַגְּבָרִֽים׃
15«Den som vert teken med det bannlyste godset, skal brennast i eld, han og alt som høyrer han til, fordi han har brote Herrens pakt og gjort ei skammeleg gjerning i Israel.»
וְהָיָה֙ הַנִּלְכָּ֣ד בַּחֵ֔רֶם יִשָּׂרֵ֣ף בָּאֵ֔שׁ אֹת֖וֹ וְאֶת־כָּל־אֲשֶׁר־ל֑וֹ כִּ֤י עָבַר֙ אֶת־בְּרִ֣ית יְהוָ֔ה וְכִֽי־עָשָׂ֥ה נְבָלָ֖ה בְּיִשְׂרָאֵֽל׃
16Josva stod tidleg opp om morgonen og lét Israel stiga fram stamme for stamme. Då vart Juda-stammen teken ut.
וַיַּשְׁכֵּ֤ם יְהוֹשֻׁ֙עַ֙ בַּבֹּ֔קֶר וַיַּקְרֵ֥ב אֶת־יִשְׂרָאֵ֖ל לִשְׁבָטָ֑יו וַיִּלָּכֵ֖ד שֵׁ֥בֶט יְהוּדָֽה׃
17Han lét ættene i Juda stiga fram, og Serah-ætta vart teken ut. Han lét Serah-ætta stiga fram mann for mann, og Zabdi vart teken ut.
וַיַּקְרֵב֙ אֶת־מִשְׁפַּ֣חַת יְהוּדָ֔ה וַיִּלְכֹּ֕ד אֵ֖ת מִשְׁפַּ֣חַת הַזַּרְחִ֑י וַיַּקְרֵ֞ב אֶת־מִשְׁפַּ֤חַת הַזַּרְחִי֙ לַגְּבָרִ֔ים וַיִּלָּכֵ֖ד זַבְדִּֽי׃
18Han lét huset hans stiga fram mann for mann, og Akan, son til Karmi, son til Zabdi, son til Serah, av Juda-stammen, vart teken ut.
וַיַּקְרֵ֥ב אֶת־בֵּית֖וֹ לַגְּבָרִ֑ים וַיִּלָּכֵ֗ד עָכָ֞ן בֶּן־כַּרְמִ֧י בֶן־זַבְדִּ֛י בֶּן־זֶ֖רַח לְמַטֵּ֥ה יְהוּדָֽה׃
Akans tilståelse
På Josvas oppfordring om å gi Herren, Israels Gud, ære, tilsto Akan at han hadde sett en vakker kappe fra Sinear, 200 sekel sølv og en gullstang på 50 sekel. Han begjærte dem og tok dem, og gjemte dem i jorden under teltet sitt.
19Josva sa til Akan: «Son min, gjev ære til Herren, Israels Gud, og sann for han! Fortel meg kva du har gjort, og løyn det ikkje for meg!»
וַיֹּ֨אמֶר יְהוֹשֻׁ֜עַ אֶל־עָכָ֗ן בְּנִי֙ שִֽׂים־נָ֣א כָב֗וֹד לַֽיהוָ֛ה אֱלֹהֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל וְתֶן־ל֣וֹ תוֹדָ֑ה וְהַגֶּד־נָ֥א לִי֙ מֶ֣ה עָשִׂ֔יתָ אַל־תְּכַחֵ֖ד מִמֶּֽנִּי׃
20Akan svara Josva og sa: «Det er sant, eg har synda mot Herren, Israels Gud. Dette er det eg har gjort:»
וַיַּ֧עַן עָכָ֛ן אֶת־יְהוֹשֻׁ֖עַ וַיֹּאמַ֑ר אָמְנָ֗ה אָנֹכִ֤י חָטָ֙אתִי֙ לַֽיהוָה֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וְכָזֹ֥את וְכָזֹ֖את עָשִֽׂיתִי׃
21«Eg såg mellom byttet ei fin kappe frå Sinear, to hundre sekel sølv og ei gullstong som vog femti sekel. Eg fekk lyst på det og tok det. Sjå, det ligg gøymt i jorda inne i teltet mitt, og sølvet ligg underst.»
*ואראה **וָאֵ֣רֶא בַשָּׁלָ֡ל אַדֶּ֣רֶת שִׁנְעָר֩ אַחַ֨ת טוֹבָ֜ה וּמָאתַ֧יִם שְׁקָלִ֣ים כֶּ֗סֶף וּלְשׁ֨וֹן זָהָ֤ב אֶחָד֙ חֲמִשִּׁ֤ים שְׁקָלִים֙ מִשְׁקָל֔וֹ וָֽאֶחְמְדֵ֖ם וָֽאֶקָּחֵ֑ם וְהִנָּ֨ם טְמוּנִ֥ים בָּאָ֛רֶץ בְּת֥וֹךְ הָאֽ͏ָהֳלִ֖י וְהַכֶּ֥סֶף תַּחְתֶּֽיהָ׃
Dommen over Akan i Akor-dalen
Akan ble ført til Akor-dalen sammen med det stjålne godset, hans sønner og døtre, hans fe og alt han eide. Hele Israel steinet ham og brente det med ild, og de reiste en stor steinrøys over ham. Stedet ble kalt Akor-dalen, som betyr 'Ulykkens dal'.
24Då tok Josva og heile Israel med han Akan, son til Serah, og sølvet og kappa og gullstonga og sønene og døtrene hans og oksen og eselet og sauene og teltet hans og alt han eigde, og dei førte dei opp til Akor-dalen.
וַיִּקַּ֣ח יְהוֹשֻׁ֣עַ אֶת־עָכָ֣ן בֶּן־זֶ֡רַח וְאֶת־הַכֶּ֣סֶף וְאֶת־הָאַדֶּ֣רֶת וְֽאֶת־לְשׁ֣וֹן הַזָּהָ֡ב וְֽאֶת־בָּנָ֡יו וְֽאֶת־בְּנֹתָ֡יו וְאֶת־שׁוֹרוֹ֩ וְאֶת־חֲמֹר֨וֹ וְאֶת־צֹאנ֤וֹ וְאֶֽת־אָהֳלוֹ֙ וְאֶת־כָּל־אֲשֶׁר־ל֔וֹ וְכָל־יִשְׂרָאֵ֖ל עִמּ֑וֹ וַיַּעֲל֥וּ אֹתָ֖ם עֵ֥מֶק עָכֽוֹר׃
25Josva sa: «Kvifor har du ført ulukke over oss? Herren fører ulukke over deg i dag!» Og heile Israel steina han med stein, og dei brende dei med eld og kasta steinar på dei.
וַיֹּ֤אמֶר יְהוֹשֻׁ֙עַ֙ מֶ֣ה עֲכַרְתָּ֔נוּ יַעְכֳּרְךָ֥ יְהוָ֖ה בַּיּ֣וֹם הַזֶּ֑ה וַיִּרְגְּמ֨וּ אֹת֤וֹ כָל־יִשְׂרָאֵל֙ אֶ֔בֶן וַיִּשְׂרְפ֤וּ אֹתָם֙ בָּאֵ֔שׁ וַיִּסְקְל֥וּ אֹתָ֖ם בָּאֲבָנִֽים׃
26Dei reiste ein stor steinrøys over han, som står der den dag i dag. Då vende Herren om frå sin brennande vreide. Difor heiter denne staden Akor-dalen heilt til denne dag.
וַיָּקִ֨ימוּ עָלָ֜יו גַּל־אֲבָנִ֣ים גָּד֗וֹל עַ֚ד הַיּ֣וֹם הַזֶּ֔ה וַיָּ֥שָׁב יְהוָ֖ה מֵחֲר֣וֹן אַפּ֑וֹ עַל־כֵּ֠ן קָרָ֞א שֵׁ֣ם הַמָּק֤וֹם הַהוּא֙ עֵ֣מֶק עָכ֔וֹר עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ פ