Atalja (Akasjas mor, dronning)
Judas eneste kvinnelige hersker
Atalja stammet fra Omri-dynastiet i Nordriket og er i bibelteksten omtalt som datterdatter av Omri – trolig var hun datter av kong Akab. Gjennom et dynastisk ekteskap med kong Joram ble hun knyttet til kongehuset i Juda og brakte med seg Ba'al-kultus sørover. Da Jehu gjennomførte sin revolusjon og drepte hennes sønn Akasja, svarte Atalja med å gripe tronen selv og forsøke å utslette hele den davidiske kongeslekten. I seks år satt hun som Judas eneste kvinnelige hersker, et styre preget av avgudsdyrkelse og brudd med pakten. Vendepunktet kom da ypperstepresten Jojada avslørte at den unge Joasj hadde overlevd massakren, skjult i tempelet av Josjeba. Jojada organiserte et opprør som førte til Ataljas henrettelse og gjenopprettelse av både den davidiske tronen og Jahve-tilbedelsen. Beretningen belyser spenningen mellom menneskelig maktbegjær og den guddommelige bevaringen av Davids ætt, en slektslinje som ifølge løftet i 2 Sam 7 aldri skulle opphøre.
Familie
Nøkkelhendingar
Giftemål med Joram av Juda
Atalja ble gift med kong Joram av Juda som del av en dynastisk allianse mellom Israel og Juda, og brakte med seg Ba'al-dyrkelsen fra Omri-dynastiets religiøse praksis.
6Han gjekk på vegen til kongane i Israel, slik som Akabs hus hadde gjort, for han hadde ei dotter av Akab til kone. Han gjorde det som var vondt i Herrens auge.
וַיֵּ֜לֶךְ בְּדֶ֣רֶךְ ׀ מַלְכֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל כַּאֲשֶׁ֤ר עָשׂוּ֙ בֵּ֣ית אַחְאָ֔ב כִּ֚י בַּת־אַחְאָ֔ב הָ֥יְתָה לּ֖וֹ אִשָּׁ֑ה וַיַּ֥עַשׂ הָרַ֖ע בְּעֵינֵ֥י יְהוָֽה׃
18Han gjekk på den vegen som kongane i Israel hadde gått, slik som Akabs hus hadde gjort, for han hadde ei dotter av Akab til kone. Han gjorde det som var vondt i Herrens auge.
וַיֵּ֜לֶךְ בְּדֶ֣רֶךְ ׀ מַלְכֵ֣י יִשְׂרָאֵ֗ל כַּאֲשֶׁ֤ר עָשׂוּ֙ בֵּ֣ית אַחְאָ֔ב כִּ֚י בַּת־אַחְאָ֔ב הָֽיְתָה־לּ֖וֹ לְאִשָּׁ֑ה וַיַּ֥עַשׂ הָרַ֖ע בְּעֵינֵ֥י יְהוָֽה׃
Utryddelse av kongeslekten
Da Atalja fikk vite at hennes sønn Akasja var drept av Jehu, grep hun makten ved å utrydde nesten all kongelig ætt av Davids hus i Juda.
1Då Atalja, mor til Akasja, såg at sonen hennar var død, tok ho til å rydda ut heile kongsætta.
וַֽעֲתַלְיָה֙ אֵ֣ם אֲחַזְיָ֔הוּ *וראתה **רָאֲתָ֖ה כִּ֣י מֵ֣ת בְּנָ֑הּ וַתָּ֙קָם֙ וַתְּאַבֵּ֔ד אֵ֖ת כָּל־זֶ֥רַע הַמַּמְלָכָֽה׃
10Då Atalja, mor til Akasja, såg at sonen hennar var død, tok ho til å rydja ut heile kongsætta i Juda.
וַעֲתַלְיָ֙הוּ֙ אֵ֣ם אֲחַזְיָ֔הוּ רָאֲתָ֖ה כִּ֣י מֵ֣ת בְּנָ֑הּ וַתָּ֗קָם וַתְּדַבֵּ֛ר אֶת־כָּל־זֶ֥רַע הַמַּמְלָכָ֖ה לְבֵ֥ית יְהוּדָֽה׃
Joasj reddes av Josjeba
Den unge prinsen Joasj ble reddet fra massakren av sin tante Josjeba, som ifølge Krønikebøkene var gift med presten Jojada. Barnet ble skjult i tempelet i seks år mens Atalja regjerte.
2Men Josjeba, dotter til kong Joram og syster til Akasja, tok Joasj, son til Akasja, og stal han bort frå kongssønene som skulle drepast. Ho gøymde han og amma hans i soverommet, og slik løynde dei han for Atalja, så han ikkje vart drepen.
וַתִּקַּ֣ח יְהוֹשֶׁ֣בַע בַּת־הַמֶּֽלֶךְ־י֠וֹרָם אֲח֨וֹת אֲחַזְיָ֜הוּ אֶת־יוֹאָ֣שׁ בֶּן־אֲחַזְיָ֗ה וַתִּגְנֹ֤ב אֹתוֹ֙ מִתּ֤וֹךְ בְּנֵֽי־הַמֶּ֙לֶךְ֙ *הממותתים **הַמּ֣וּמָתִ֔ים אֹת֥וֹ וְאֶת־מֵינִקְתּ֖וֹ בַּחֲדַ֣ר הַמִּטּ֑וֹת וַיַּסְתִּ֧רוּ אֹת֛וֹ מִפְּנֵ֥י עֲתַלְיָ֖הוּ וְלֹ֥א הוּמָֽת׃
3Han var gøymd hos henne i Herrens hus i seks år, medan Atalja rådde over landet.
וַיְהִ֤י אִתָּהּ֙ בֵּ֣ית יְהוָ֔ה מִתְחַבֵּ֖א שֵׁ֣שׁ שָׁנִ֑ים וַעֲתַלְיָ֖ה מֹלֶ֥כֶת עַל־הָאָֽרֶץ׃ פ
11Men Josjabat, dotter til kongen, tok Joasj, son til Akasja, og stal han bort frå kongssønene som skulle drepast. Ho la han og amma hans i sovekammeret. Slik gøymde Josjabat, dotter til kong Joram og kona til presten Jojada, han for Atalja, for ho var syster til Akasja. Difor drap ho han ikkje.
וַתִּקַּח֩ יְהוֹשַׁבְעַ֨ת בַּת־הַמֶּ֜לֶךְ אֶת־יוֹאָ֣שׁ בֶּן־אֲחַזְיָ֗הוּ וַתִּגְנֹ֤ב אֹתוֹ֙ מִתּ֤וֹךְ בְּנֵֽי־הַמֶּ֙לֶךְ֙ הַמּ֣וּמָתִ֔ים וַתִּתֵּ֥ן אֹת֛וֹ וְאֶת־מֵֽינִקְתּ֖וֹ בַּחֲדַ֣ר הַמִּטּ֑וֹת וַתַּסְתִּירֵ֡הוּ יְהוֹשַׁבְעַ֣ת בַּת־הַמֶּ֣לֶךְ יְהוֹרָ֡ם אֵשֶׁת֩ יְהוֹיָדָ֨ע הַכֹּהֵ֜ן כִּ֣י הִיא֩ הָיְתָ֨ה אֲח֧וֹת אֲחַזְיָ֛הוּ מִפְּנֵ֥י עֲתַלְיָ֖הוּ וְלֹ֥א הֱמִיתָֽתְהוּ׃
12Han var hos dei i Guds hus, gøymd i seks år, medan Atalja rådde over landet.
וַיְהִ֤י אִתָּם֙ בְּבֵ֣ית הָֽאֱלֹהִ֔ים מִתְחַבֵּ֖א שֵׁ֣שׁ שָׁנִ֖ים וַעֲתַלְיָ֖ה מֹלֶ֥כֶת עַל־הָאָֽרֶץ׃ פ
Seks års regjeringstid
Atalja regjerte over Juda i seks år som den eneste kvinnelige herskeren i de to rikenes historie, og fremmet Ba'al-kultus i landet.
3Han var gøymd hos henne i Herrens hus i seks år, medan Atalja rådde over landet.
וַיְהִ֤י אִתָּהּ֙ בֵּ֣ית יְהוָ֔ה מִתְחַבֵּ֖א שֵׁ֣שׁ שָׁנִ֑ים וַעֲתַלְיָ֖ה מֹלֶ֥כֶת עַל־הָאָֽרֶץ׃ פ
12Han var hos dei i Guds hus, gøymd i seks år, medan Atalja rådde over landet.
וַיְהִ֤י אִתָּם֙ בְּבֵ֣ית הָֽאֱלֹהִ֔ים מִתְחַבֵּ֖א שֵׁ֣שׁ שָׁנִ֖ים וַעֲתַלְיָ֖ה מֹלֶ֥כֶת עַל־הָאָֽרֶץ׃ פ
Jojadas revolusjon og Ataljas fall
Ypperstepresten Jojada organiserte en revolusjon i det syvende året, kronet den unge Joasj til konge i tempelet, og Atalja ble grepet og ført ut og henrettet ved Hesteporten.
12Så førte han ut kongssonen, sette krona på han og gav han vitnemålet. Dei gjorde han til konge og salva han, klappa i hendene og ropa: «Leve kongen!»
וַיּוֹצִ֣א אֶת־בֶּן־הַמֶּ֗לֶךְ וַיִּתֵּ֤ן עָלָיו֙ אֶת־הַנֵּ֙זֶר֙ וְאֶת־הָ֣עֵד֔וּת וַיַּמְלִ֥כוּ אֹת֖וֹ וַיִּמְשָׁחֻ֑הוּ וַיַּכּוּ־כָ֔ף וַיֹּאמְר֖וּ יְחִ֥י הַמֶּֽלֶךְ׃ ס
13Då Atalja høyrde lyden av livvaktene og folket, kom ho til folket i Herrens hus.
וַתִּשְׁמַ֣ע עֲתַלְיָ֔ה אֶת־ק֥וֹל הָֽרָצִ֖ין הָעָ֑ם וַתָּבֹ֥א אֶל־הָעָ֖ם בֵּ֥ית יְהוָֽה׃
14Ho såg, og sjå, kongen stod ved søyla, slik skikken var, og høvdingane og trompetane var ved kongen. Alt folket i landet gledde seg og bles i trompetane. Då reiv Atalja sund kleda sine og ropa: «Svik! Svik!»
וַתֵּ֡רֶא וְהִנֵּ֣ה הַמֶּלֶךְ֩ עֹמֵ֨ד עַֽל־הָעַמּ֜וּד כַּמִּשְׁפָּ֗ט וְהַשָּׂרִ֤ים וְהַחֲצֹֽצְרוֹת֙ אֶל־הַמֶּ֔לֶךְ וְכָל־עַ֤ם הָאָ֙רֶץ֙ שָׂמֵ֔חַ וְתֹקֵ֖עַ בַּחֲצֹֽצְר֑וֹת וַתִּקְרַ֤ע עֲתַלְיָה֙ אֶת־בְּגָדֶ֔יהָ וַתִּקְרָ֖א קֶ֥שֶׁר קָֽשֶׁר׃ ס
15Presten Jojada gav påbod til høvdingane over hundre mann, som var sette over hæren, og sa til dei: «Før henne ut mellom rekkjene, og drep med sverd kvar den som følgjer henne!» For presten hadde sagt: «Ho skal ikkje drepast i Herrens hus.»
וַיְצַו֩ יְהוֹיָדָ֨ע הַכֹּהֵ֜ן אֶת־שָׂרֵ֥י *המיאות **הַמֵּא֣וֹת ׀ פְּקֻדֵ֣י הַחַ֗יִל וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ הוֹצִ֤יאוּ אֹתָהּ֙ אֶל־מִבֵּ֣ית לַשְּׂדֵרֹ֔ת וְהַבָּ֥א אַחֲרֶ֖יהָ הָמֵ֣ת בֶּחָ֑רֶב כִּ֚י אָמַ֣ר הַכֹּהֵ֔ן אַל־תּוּמַ֖ת בֵּ֥ית יְהוָֽה׃
16Dei greip henne, og då ho kom til hesteporten ved kongehuset, drap dei henne der.
וַיָּשִׂ֤מוּ לָהּ֙ יָדַ֔יִם וַתָּב֛וֹא דֶּֽרֶךְ־מְב֥וֹא הַסּוּסִ֖ים בֵּ֣ית הַמֶּ֑לֶךְ וַתּוּמַ֖ת שָֽׁם׃ ס
11Så førte dei ut kongssonen og sette krona og vitnemålet på han. Dei gjorde han til konge, og Jojada og sønene hans salva han og ropa: «Leve kongen!»
וַיּוֹצִ֣יאוּ אֶת־בֶּן־הַמֶּ֗לֶךְ וַיִּתְּנ֤וּ עָלָיו֙ אֶת־הַנֵּ֙זֶר֙ וְאֶת־הָ֣עֵד֔וּת וַיַּמְלִ֖יכוּ אֹת֑וֹ וַיִּמְשָׁחֻ֙הוּ֙ יְהוֹיָדָ֣ע וּבָנָ֔יו וַיֹּאמְר֖וּ יְחִ֥י הַמֶּֽלֶךְ׃ ס
12Då Atalja høyrde lyden av folket som sprang og hylla kongen, kom ho til folket i Herrens hus.
וַתִּשְׁמַ֣ע עֲתַלְיָ֗הוּ אֶת־ק֤וֹל הָעָם֙ הָֽרָצִ֔ים וְהַֽמְהַֽלְלִ֖ים אֶת־הַמֶּ֑לֶךְ וַתָּב֥וֹא אֶל־הָעָ֖ם בֵּ֥ית יְהוָֽה׃
13Ho såg, og sjå, kongen stod ved søyla si ved inngangen, og hovdingane og trompetblåsarane var hos kongen. Alt folket i landet gledde seg og bles i trompetane, og songarane med musikkinstrumenta leidde lovsongen. Då reiv Atalja sund kleda sine og ropa: «Forræderi! Forræderi!»
וַתֵּ֡רֶא וְהִנֵּ֣ה הַמֶּלֶךְ֩ עוֹמֵ֨ד עַֽל־עַמּוּד֜וֹ בַּמָּב֗וֹא וְהַשָּׂרִ֣ים וְהַחֲצֹצְרוֹת֮ עַל־הַמֶּלֶךְ֒ וְכָל־עַ֨ם הָאָ֜רֶץ שָׂמֵ֗חַ וְתוֹקֵ֙עַ֙ בַּחֲצֹ֣צְר֔וֹת וְהַמְשֽׁוֹרֲרִים֙ בִּכְלֵ֣י הַשִּׁ֔יר וּמוֹדִיעִ֖ים לְהַלֵּ֑ל וַתִּקְרַ֤ע עֲתַלְיָ֙הוּ֙ אֶת־בְּגָדֶ֔יהָ וַתֹּ֖אמֶר קֶ֥שֶׁר קָֽשֶׁר׃ ס
14Presten Jojada sende ut hundreførarane som var sette over hæren, og sa til dei: «Før henne ut mellom rekkjene, og den som følgjer etter henne, skal drepast med sverd.» For presten hadde sagt: «De skal ikkje drepa henne i Herrens hus.»
וַיּוֹצֵא֩ יְהוֹיָדָ֨ע הַכֹּהֵ֜ן אֶת־שָׂרֵ֥י הַמֵּא֣וֹת ׀ פְּקוּדֵ֣י הַחַ֗יִל וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵהֶם֙ הֽוֹצִיא֙וּהָ֙ אֶל־מִבֵּ֣ית הַשְּׂדֵר֔וֹת וְהַבָּ֥א אַחֲרֶ֖יהָ יוּמַ֣ת בֶּחָ֑רֶב כִּ֚י אָמַ֣ר הַכֹּהֵ֔ן לֹ֥א תְמִית֖וּהָ בֵּ֥ית יְהוָֽה׃
15Så la dei hand på henne, og då ho kom til inngangen ved Hesteporten ved kongehuset, drap dei henne der.
וַיָּשִׂ֤ימוּ לָהּ֙ יָדַ֔יִם וַתָּב֛וֹא אֶל־מְב֥וֹא שַֽׁעַר־הַסּוּסִ֖ים בֵּ֣ית הַמֶּ֑לֶךְ וַיְמִית֖וּהָ שָֽׁם׃ פ
Ba'als tempel ødelegges
Etter Ataljas fall ble Ba'als tempel i Jerusalem revet ned, Ba'als prest Mattan ble drept, og tilbedelsen av Herren ble gjenopprettet i Juda.
17Jojada gjorde ei pakt mellom Herren og kongen og folket, at dei skulle vera Herrens folk, og ei pakt mellom kongen og folket.
וַיִּכְרֹ֨ת יְהוֹיָדָ֜ע אֶֽת־הַבְּרִ֗ית בֵּ֤ין יְהוָה֙ וּבֵ֤ין הַמֶּ֙לֶךְ֙ וּבֵ֣ין הָעָ֔ם לִהְי֥וֹת לְעָ֖ם לַֽיהוָ֑ה וּבֵ֥ין הַמֶּ֖לֶךְ וּבֵ֥ין הָעָֽם׃
18Alt folket i landet gjekk til Baal-tempelet og reiv det ned. Altara og bileta hans knuste dei heilt, og Mattan, Baal-presten, drap dei framfor altara. Så sette presten vaktmenn over Herrens hus.
וַיָּבֹ֣אוּ כָל־עַם֩ הָאָ֨רֶץ בֵּית־הַבַּ֜עַל וַֽיִּתְּצֻ֗הוּ אֶת־*מזבחתו **מִזְבְּחֹתָ֤יו וְאֶת־צְלָמָיו֙ שִׁבְּר֣וּ הֵיטֵ֔ב וְאֵ֗ת מַתָּן֙ כֹּהֵ֣ן הַבַּ֔עַל הָרְג֖וּ לִפְנֵ֣י הַֽמִּזְבְּח֑וֹת וַיָּ֧שֶׂם הַכֹּהֵ֛ן פְּקֻדּ֖וֹת עַל־בֵּ֥ית יְהוָֽה׃
16Jojada gjorde ei pakt mellom seg sjølv og heile folket og kongen om at dei skulle vera Herrens folk.
וַיִּכְרֹ֤ת יְהוֹיָדָע֙ בְּרִ֔ית בֵּינ֕וֹ וּבֵ֥ין כָּל־הָעָ֖ם וּבֵ֣ין הַמֶּ֑לֶךְ לִהְי֥וֹת לְעָ֖ם לַיהוָֽה׃
17Så gjekk alt folket inn i Baal-tempelet og reiv det ned. Altara og gudebileta hans knuste dei, og Mattan, Baal-presten, drap dei framfor altara.
וַיָּבֹ֨אוּ כָל־הָעָ֤ם בֵּית־הַבַּ֙עַל֙ וַֽיִּתְּצֻ֔הוּ וְאֶת־מִזְבְּחֹתָ֥יו וְאֶת־צְלָמָ֖יו שִׁבֵּ֑רוּ וְאֵ֗ת מַתָּן֙ כֹּהֵ֣ן הַבַּ֔עַל הָרְג֖וּ לִפְנֵ֥י הַֽמִּזְבְּחֽוֹת׃