Bera
Kongen av Sodoma
Bera var kongen av Sodoma på Abrahams tid. Han er mest kjent for sin rolle i krigen mellom de fire kongene og de fem kongene i Siddim-dalen, og for sitt møte med Abram etter at Abram hadde reddet Lot og de andre fangene. Bera tilbød Abram krigsbytte, men Abram avslo for ikke å skylde Sodomas konge noe.
Nøkkelhendingar
Krigen i Siddim-dalen
Bera og fire andre konger i Jordan-sletten gjorde opprør mot Kedorlaomer etter tolv år som vasaller. De møtte Kedorlaomer og hans allierte i Siddim-dalen, men led nederlag.
1Det hende i den tida då Amrafel var konge i Sinear, Arjok var konge i Ellasar, Kedorlaomer var konge i Elam, og Tidal var konge over Gojim.
וַיְהִ֗י בִּימֵי֙ אַמְרָפֶ֣ל מֶֽלֶךְ־שִׁנְעָ֔ר אַרְי֖וֹךְ מֶ֣לֶךְ אֶלָּסָ֑ר כְּדָרְלָעֹ֙מֶר֙ מֶ֣לֶךְ עֵילָ֔ם וְתִדְעָ֖ל מֶ֥לֶךְ גּוֹיִֽם׃
2Dei gjekk til krig mot Bera, kongen i Sodoma, Birsja, kongen i Gomorra, Sjinab, kongen i Adma, Sjemeber, kongen i Sebojim, og kongen i Bela, det vil seia Soar.
עָשׂ֣וּ מִלְחָמָ֗ה אֶת־בֶּ֙רַע֙ מֶ֣לֶךְ סְדֹ֔ם וְאֶת־בִּרְשַׁ֖ע מֶ֣לֶךְ עֲמֹרָ֑ה שִׁנְאָ֣ב ׀ מֶ֣לֶךְ אַדְמָ֗ה וְשֶׁמְאֵ֙בֶר֙ מֶ֣לֶךְ *צביים **צְבוֹיִ֔ים וּמֶ֥לֶךְ בֶּ֖לַע הִיא־צֹֽעַר׃
3Alle desse slo seg saman i Siddim-dalen, der Saltsjøen no ligg.
כָּל־אֵ֙לֶּה֙ חָֽבְר֔וּ אֶל־עֵ֖מֶק הַשִּׂדִּ֑ים ה֖וּא יָ֥ם הַמֶּֽלַח׃
4I tolv år hadde dei vore underlagde Kedorlaomer, men i det trettande året gjorde dei opprør.
שְׁתֵּ֤ים עֶשְׂרֵה֙ שָׁנָ֔ה עָבְד֖וּ אֶת־כְּדָרְלָעֹ֑מֶר וּשְׁלֹשׁ־עֶשְׂרֵ֥ה שָׁנָ֖ה מָרָֽדוּ׃
5Dei slo refaittane i Asjterot-Karnajim, zusittane i Ham, og emittane i Sjave-Kirjatajim.
וּבְאַרְבַּע֩ עֶשְׂרֵ֨ה שָׁנָ֜ה בָּ֣א כְדָרְלָעֹ֗מֶר וְהַמְּלָכִים֙ אֲשֶׁ֣ר אִתּ֔וֹ וַיַּכּ֤וּ אֶת־רְפָאִים֙ בְּעַשְׁתְּרֹ֣ת קַרְנַ֔יִם וְאֶת־הַזּוּזִ֖ים בְּהָ֑ם וְאֵת֙ הֽ͏ָאֵימִ֔ים בְּשָׁוֵ֖ה קִרְיָתָֽיִם׃
6Dei slo også horittane i fjella deira i Seir, heilt til El-Paran, som ligg ved øydemarka.
וְאֶת־הַחֹרִ֖י בְּהַרְרָ֣ם שֵׂעִ֑יר עַ֚ד אֵ֣יל פָּארָ֔ן אֲשֶׁ֖ר עַל־הַמִּדְבָּֽר׃
7Så snudde dei og kom til En-Misjpat, det vil seia Kadesj. Dei slo heile området til amalekittane og dessutan amorittane som budde i Hasason-Tamar.
וַ֠יָּשֻׁבוּ וַיָּבֹ֜אוּ אֶל־עֵ֤ין מִשְׁפָּט֙ הִ֣וא קָדֵ֔שׁ וַיַּכּ֕וּ אֶֽת־כָּל־שְׂדֵ֖ה הָעֲמָלֵקִ֑י וְגַם֙ אֶת־הָ֣אֱמֹרִ֔י הַיֹּשֵׁ֖ב בְּחַֽצְצֹ֥ן תָּמָֽר׃
8Då drog kongen i Sodoma ut, saman med kongen i Gomorra, kongen i Adma, kongen i Sebojim og kongen i Bela, det vil seia Soar. Dei stilte opp til strid mot dei i Siddim-dalen.
וַיֵּצֵ֨א מֶֽלֶךְ־סְדֹ֜ם וּמֶ֣לֶךְ עֲמֹרָ֗ה וּמֶ֤לֶךְ אַדְמָה֙ וּמֶ֣לֶךְ *צביים **צְבוֹיִ֔ם וּמֶ֥לֶךְ בֶּ֖לַע הִוא־צֹ֑עַר וַיַּֽעַרְכ֤וּ אִתָּם֙ מִלְחָמָ֔ה בְּעֵ֖מֶק הַשִּׂדִּֽים׃
9Dei kjempa mot Kedorlaomer, kongen i Elam, Tidal, kongen over Gojim, Amrafel, kongen i Sinear, og Arjok, kongen i Ellasar – fire kongar mot fem.
אֵ֣ת כְּדָרְלָעֹ֜מֶר מֶ֣לֶךְ עֵילָ֗ם וְתִדְעָל֙ מֶ֣לֶךְ גּוֹיִ֔ם וְאַמְרָפֶל֙ מֶ֣לֶךְ שִׁנְעָ֔ר וְאַרְי֖וֹךְ מֶ֣לֶךְ אֶלָּסָ֑ר אַרְבָּעָ֥ה מְלָכִ֖ים אֶת־הַחֲמִשָּֽׁה׃
10Siddim-dalen var full av tjøregroper. Då kongane i Sodoma og Gomorra flykta, fall somme ned i dei, medan dei andre rømde til fjells.
וְעֵ֣מֶק הַשִׂדִּ֗ים בּֽ͏ֶאֱרֹ֤ת בֶּאֱרֹת֙ חֵמָ֔ר וַיָּנֻ֛סוּ מֶֽלֶךְ־סְדֹ֥ם וַעֲמֹרָ֖ה וַיִּפְּלוּ־שָׁ֑מָּה וְהַנִּשְׁאָרִ֖ים הֶ֥רָה נָּֽסוּ׃
Nederlaget og flukten
Bera og kongen av Gomorra flyktet da hæren deres ble slått. Mange falt i asfaltgroper i Siddim-dalen, og resten flyktet til fjellene.
10Siddim-dalen var full av tjøregroper. Då kongane i Sodoma og Gomorra flykta, fall somme ned i dei, medan dei andre rømde til fjells.
וְעֵ֣מֶק הַשִׂדִּ֗ים בּֽ͏ֶאֱרֹ֤ת בֶּאֱרֹת֙ חֵמָ֔ר וַיָּנֻ֛סוּ מֶֽלֶךְ־סְדֹ֥ם וַעֲמֹרָ֖ה וַיִּפְּלוּ־שָׁ֑מָּה וְהַנִּשְׁאָרִ֖ים הֶ֥רָה נָּֽסוּ׃
11Dei tok med seg alt godset i Sodoma og Gomorra og all maten deira, og drog bort.
וַ֠יִּקְחוּ אֶת־כָּל־רְכֻ֨שׁ סְדֹ֧ם וַעֲמֹרָ֛ה וְאֶת־כָּל־אָכְלָ֖ם וַיֵּלֵֽכוּ׃
Sodoma plyndres og Lot tas til fange
Etter seieren plyndret Kedorlaomer og hans allierte Sodoma og Gomorra og tok med seg alt gods og mat, inkludert Lot, Abrams slektning, som bodde i Sodoma.
11Dei tok med seg alt godset i Sodoma og Gomorra og all maten deira, og drog bort.
וַ֠יִּקְחוּ אֶת־כָּל־רְכֻ֨שׁ סְדֹ֧ם וַעֲמֹרָ֛ה וְאֶת־כָּל־אָכְלָ֖ם וַיֵּלֵֽכוּ׃
12Dei tok også med seg Lot, brorsonen til Abram, og eigedomane hans, og drog av stad. For Lot budde i Sodoma.
וַיִּקְח֨וּ אֶת־ל֧וֹט וְאֶת־רְכֻשׁ֛וֹ בֶּן־אֲחִ֥י אַבְרָ֖ם וַיֵּלֵ֑כוּ וְה֥וּא יֹשֵׁ֖ב בִּסְדֹֽם׃
Abram redder fangene
Da Abram hørte at Lot var tatt til fange, samlet han 318 utdannede menn og forfulgte fienden helt til Dan og deretter til Hoba, nord for Damaskus, og slo dem og frigjorde alle fangene og godset.
13Ein som hadde kome seg unna, kom og fortalde det til Abram, hebrearen. Han budde ved eikelundane til amoritten Mamre, bror til Esjkol og Aner. Desse var forbundsfellar med Abram.
וַיָּבֹא֙ הַפָּלִ֔יט וַיַּגֵּ֖ד לְאַבְרָ֣ם הָעִבְרִ֑י וְהוּא֩ שֹׁכֵ֨ן בְּאֵֽלֹנֵ֜י מַמְרֵ֣א הָאֱמֹרִ֗י אֲחִ֤י אֶשְׁכֹּל֙ וַאֲחִ֣י עָנֵ֔ר וְהֵ֖ם בַּעֲלֵ֥י בְרִית־אַבְרָֽם׃
14Då Abram høyrde at slektningen hans var teken til fange, mønstra han dei trena mennene sine, tre hundre og atten, fødde i huset hans, og forfølgde fienden heilt til Dan.
וַיִּשְׁמַ֣ע אַבְרָ֔ם כִּ֥י נִשְׁבָּ֖ה אָחִ֑יו וַיָּ֨רֶק אֶת־חֲנִיכָ֜יו יְלִידֵ֣י בֵית֗וֹ שְׁמֹנָ֤ה עָשָׂר֙ וּשְׁלֹ֣שׁ מֵא֔וֹת וַיִּרְדֹּ֖ף עַד־דָּֽן׃
15Om natta delte han styrkane sine og gjekk til åtak mot dei, han og tenarane hans. Han slo dei og forfølgde dei heilt til Hoba, nord for Damaskus.
וַיֵּחָלֵ֨ק עֲלֵיהֶ֧ם ׀ לַ֛יְלָה ה֥וּא וַעֲבָדָ֖יו וַיַּכֵּ֑ם וֽ͏ַיִּרְדְּפֵם֙ עַד־חוֹבָ֔ה אֲשֶׁ֥ר מִשְּׂמֹ֖אל לְדַמָּֽשֶׂק׃
16Han henta tilbake alt godset. Han førte også tilbake Lot, slektningen sin, med eigedomane hans, og dessutan kvinnene og folket.
וַיָּ֕שֶׁב אֵ֖ת כָּל־הָרְכֻ֑שׁ וְגַם֩ אֶת־ל֨וֹט אָחִ֤יו וּרְכֻשׁוֹ֙ הֵשִׁ֔יב וְגַ֥ם אֶת־הַנָּשִׁ֖ים וְאֶת־הָעָֽם׃
Bera møter Abram etter seieren
Etter Abrams seier dro Bera, kongen av Sodoma, ut for å møte ham i Sjave-dalen (Kongedalen). Bera ba Abram om å gi ham folket tilbake, men beholde godset selv.
17Då Abram kom tilbake etter sigeren over Kedorlaomer og kongane som var med han, drog kongen i Sodoma ut for å møta han i Sjave-dalen, det vil seia Kongedalen.
וַיֵּצֵ֣א מֶֽלֶךְ־סְדֹם֮ לִקְרָאתוֹ֒ אַחַרֵ֣י שׁוּב֗וֹ מֽ͏ֵהַכּוֹת֙ אֶת־כְּדָר־לָעֹ֔מֶר וְאֶת־הַמְּלָכִ֖ים אֲשֶׁ֣ר אִתּ֑וֹ אֶל־עֵ֣מֶק שָׁוֵ֔ה ה֖וּא עֵ֥מֶק הַמֶּֽלֶךְ׃
21Kongen i Sodoma sa til Abram: «Gjev meg folket, men ta godset sjølv.»
וַיֹּ֥אמֶר מֶֽלֶךְ־סְדֹ֖ם אֶל־אַבְרָ֑ם תֶּן־לִ֣י הַנֶּ֔פֶשׁ וְהָרְכֻ֖שׁ קַֽח־לָֽךְ׃
Abram avslår Beras tilbud
Abram avslo Beras tilbud og sverget ved Herren, Den Høyeste Gud, at han ikke ville ta så mye som en tråd eller en sandalrem fra Sodomas konge, for at Bera ikke skulle kunne si at han hadde gjort Abram rik.
22Men Abram sa til kongen i Sodoma: «Eg lyfter handa mi til Herren, Den Høgste Gud, han som eig himmel og jord:
וַיֹּ֥אמֶר אַבְרָ֖ם אֶל־מֶ֣לֶךְ סְדֹ֑ם הֲרִימֹ֨תִי יָדִ֤י אֶל־יְהוָה֙ אֵ֣ל עֶלְי֔וֹן קֹנֵ֖ה שָׁמַ֥יִם וָאָֽרֶץ׃
23Ikkje ein tråd eller ein sandalreim, ikkje noko av det som er ditt, vil eg ta, så du ikkje skal kunna seia: 'Det var eg som gjorde Abram rik.'
אִם־מִחוּט֙ וְעַ֣ד שְׂרֽוֹךְ־נַ֔עַל וְאִם־אֶקַּ֖ח מִכָּל־אֲשֶׁר־לָ֑ךְ וְלֹ֣א תֹאמַ֔ר אֲנִ֖י הֶעֱשַׁ֥רְתִּי אֶת־אַבְרָֽם׃
24Eg vil ikkje ha noko, berre det dei unge mennene har ete. Men lat dei mennene som drog med meg – Aner, Esjkol og Mamre – få sin del.»
בִּלְעָדַ֗י רַ֚ק אֲשֶׁ֣ר אֽ͏ָכְל֣וּ הַנְּעָרִ֔ים וְחֵ֙לֶק֙ הֽ͏ָאֲנָשִׁ֔ים אֲשֶׁ֥ר הָלְכ֖וּ אִתִּ֑י עָנֵר֙ אֶשְׁכֹּ֣ל וּמַמְרֵ֔א הֵ֖ם יִקְח֥וּ חֶלְקָֽם׃ ס