Sjisjak
Egypts farao som invaderte Juda
Òg kjend som: Shishak, Sjisak, Sjosjenk, Shoshenq
Sjisjak (også kjent som Sjosjenk I) var en egyptisk farao fra det 22. dynastiet som invaderte Juda-riket under kong Rehabeams regjeringstid. Han plyndret tempelet og kongens palass i Jerusalem og tok med seg skattene som Salomo hadde samlet. Hans felttog er en av de viktigste forbindelsene mellom bibelsk historie og egyptisk arkeologi.
Nøkkelhendingar
Jeroboam flykter til Egypt
Jeroboam, som senere ble Israels første nordlige konge, flyktet til Sjisjak i Egypt for å unnslippe kong Salomos vrede. Sjisjak ga ham beskyttelse inntil Salomo døde.
40Salomo prøvde å drepa Jeroboam, men Jeroboam flykta til Egypt, til Sjisjak, kongen i Egypt. Der vart han verande til Salomo døydde.
וַיְבַקֵּ֥שׁ שְׁלֹמֹ֖ה לְהָמִ֣ית אֶת־יָרָבְעָ֑ם וַיָּ֣קָם יָרָבְעָ֗ם וַיִּבְרַ֤ח מִצְרַ֙יִם֙ אֶל־שִׁישַׁ֣ק מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֔יִם וַיְהִ֥י בְמִצְרַ֖יִם עַד־מ֥וֹת שְׁלֹמֹֽה׃
Invasjonen av Juda
I kong Rehabeams femte regjeringsår dro Sjisjak opp mot Jerusalem med en enorm hærstyrke fordi folket hadde vært utro mot Herren.
25I det femte året Rehabeam var konge, drog Sjisjak, kongen av Egypt, opp mot Jerusalem.
וַיְהִ֛י בַּשָּׁנָ֥ה הַחֲמִישִׁ֖ית לַמֶּ֣לֶךְ רְחַבְעָ֑ם עָלָ֛ה *שושק **שִׁישַׁ֥ק מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֖יִם עַל־יְרוּשָׁלָֽ͏ִם׃
26Han tok skattane i Herrens hus og skattane i kongens hus. Alt tok han. Han tok òg alle gullskjoldane som Salomo hadde laga.
וַיִּקַּ֞ח אֶת־אֹצְר֣וֹת בֵּית־יְהוָ֗ה וְאֶת־אֽוֹצְרוֹת֙ בֵּ֣ית הַמֶּ֔לֶךְ וְאֶת־הַכֹּ֖ל לָקָ֑ח וַיִּקַּח֙ אֶת־כָּל־מָגִנֵּ֣י הַזָּהָ֔ב אֲשֶׁ֥ר עָשָׂ֖ה שְׁלֹמֹֽה׃
2I det femte året til kong Rehabeam drog Sjisjak, kongen av Egypt, opp mot Jerusalem, for dei hadde vore trulause mot Herren.
וַיְהִ֞י בַּשָּׁנָ֤ה הַֽחֲמִישִׁית֙ לַמֶּ֣לֶךְ רְחַבְעָ֔ם עָלָ֛ה שִׁישַׁ֥ק מֶֽלֶךְ־מִצְרַ֖יִם עַל־יְרוּשָׁלָ֑͏ִם כִּ֥י מָעֲל֖וּ בַּיהוָֽה׃
3Han kom med tolv hundre stridsvogner og seksti tusen ryttarar. Det var ikkje tal på folket som kom med han frå Egypt: libyarar, sukkittarar og kusittar.
בְּאֶ֤לֶף וּמָאתַ֙יִם֙ רֶ֔כֶב וּבְשִׁשִּׁ֥ים אֶ֖לֶף פָּרָשִׁ֑ים וְאֵ֣ין מִסְפָּ֗ר לָעָ֞ם אֲשֶׁר־בָּ֤אוּ עִמּוֹ֙ מִמִּצְרַ֔יִם לוּבִ֥ים סֻכִּיִּ֖ים וְכוּשִֽׁים׃
4Han tok dei befesta byane som høyrde til Juda, og kom heilt til Jerusalem.
וַיִּלְכֹּ֛ד אֶת־עָרֵ֥י הַמְּצֻר֖וֹת אֲשֶׁ֣ר לִֽיהוּדָ֑ה וַיָּבֹ֖א עַד־יְרוּשָׁלָֽ͏ִם׃ ס
Profeten Sjemajas advarsel
Profeten Sjemaja forklarte Rehabeam og Judas ledere at Sjisjaks invasjon var Guds dom fordi de hadde forlatt Herren. Lederne ydmyket seg for Gud.
5Då kom profeten Sjemaja til Rehabeam og leiarane i Juda, som hadde samla seg i Jerusalem på grunn av Sjisjak. Han sa til dei: «Så seier Herren: De har forlate meg, difor har eg òg forlate dykk i handa til Sjisjak.»
וּֽשְׁמַֽעְיָ֤ה הַנָּבִיא֙ בָּ֣א אֶל־רְחַבְעָ֔ם וְשָׂרֵ֣י יְהוּדָ֔ה אֲשֶׁר־נֶאֶסְפ֥וּ אֶל־יְרוּשָׁלַ֖͏ִם מִפְּנֵ֣י שִׁישָׁ֑ק וַיֹּ֨אמֶר לָהֶ֜ם כֹּה־אָמַ֣ר יְהוָ֗ה אַתֶּם֙ עֲזַבְתֶּ֣ם אֹתִ֔י וְאַף־אֲנִ֛י עָזַ֥בְתִּי אֶתְכֶ֖ם בְּיַד־שִׁישָֽׁק׃
6Då audmjuka leiarane i Israel og kongen seg og sa: «Herren er rettferdig.»
וַיִּכָּנְע֥וּ שָׂרֵֽי־יִשְׂרָאֵ֖ל וְהַמֶּ֑לֶךְ וַיֹּאמְר֖וּ צַדִּ֥יק ׀ יְהוָֽה׃
7Då Herren såg at dei audmjuka seg, kom Herrens ord til Sjemaja: «Dei har audmjuka seg. Eg vil ikkje øydeleggja dei, men snart vil eg gje dei ei utfriing. Vreiden min skal ikkje strøyma ut over Jerusalem gjennom Sjisjak.»
וּבִרְא֤וֹת יְהוָה֙ כִּ֣י נִכְנָ֔עוּ הָיָה֩ דְבַר־יְהוָ֨ה אֶל־שְׁמַֽעְיָ֧ה ׀ לֵאמֹ֛ר נִכְנְע֖וּ לֹ֣א אַשְׁחִיתֵ֑ם וְנָתַתִּ֨י לָהֶ֤ם כִּמְעַט֙ לִפְלֵיטָ֔ה וְלֹא־תִתַּ֧ךְ חֲמָתִ֛י בִּירוּשָׁלַ֖͏ִם בְּיַד־שִׁישָֽׁק׃
Plyndringen av tempelet og palasset
Sjisjak tok med seg skattene fra Herrens tempel og fra kongens palass, inkludert de gullskjoldene som Salomo hadde laget. Rehabeam erstattet dem med bronseskjold.
26Han tok skattane i Herrens hus og skattane i kongens hus. Alt tok han. Han tok òg alle gullskjoldane som Salomo hadde laga.
וַיִּקַּ֞ח אֶת־אֹצְר֣וֹת בֵּית־יְהוָ֗ה וְאֶת־אֽוֹצְרוֹת֙ בֵּ֣ית הַמֶּ֔לֶךְ וְאֶת־הַכֹּ֖ל לָקָ֑ח וַיִּקַּח֙ אֶת־כָּל־מָגִנֵּ֣י הַזָּהָ֔ב אֲשֶׁ֥ר עָשָׂ֖ה שְׁלֹמֹֽה׃
27Kong Rehabeam laga bronseskjold i staden for dei og gav dei til hovdingane over livvakta som heldt vakt ved inngangen til kongens hus.
וַיַּ֨עַשׂ הַמֶּ֤לֶךְ רְחַבְעָם֙ תַּחְתָּ֔ם מָגִנֵּ֖י נְחֹ֑שֶׁת וְהִפְקִ֗יד עַל־יַד֙ שָׂרֵ֣י הָרָצִ֔ים הַשֹּׁ֣מְרִ֔ים פֶּ֖תַח בֵּ֥ית הַמֶּֽלֶךְ׃
28Kvar gong kongen gjekk til Herrens hus, bar livvakta dei, og etterpå tok dei dei tilbake til vaktstova.
וַיְהִ֛י מִדֵּי־בֹ֥א הַמֶּ֖לֶךְ בֵּ֣ית יְהוָ֑ה יִשָּׂאוּם֙ הָֽרָצִ֔ים וֶהֱשִׁיב֖וּם אֶל־תָּ֥א הָרָצִֽים׃
9Så drog Sjisjak, kongen av Egypt, opp mot Jerusalem og tok skattane i Herrens hus og skattane i kongens hus. Han tok alt saman. Han tok òg gullskjoldane som Salomo hadde laga.
וַיַּ֨עַל שִׁישַׁ֥ק מֶֽלֶךְ־מִצְרַיִם֮ עַל־יְרוּשָׁלִַם֒ וַיִּקַּ֞ח אֶת־אֹצְר֣וֹת בֵּית־יְהוָ֗ה וְאֶת־אֹֽצְרוֹת֙ בֵּ֣ית הַמֶּ֔לֶךְ אֶת־הַכֹּ֖ל לָקָ֑ח וַיִּקַּח֙ אֶת־מָגִנֵּ֣י הַזָּהָ֔ב אֲשֶׁ֥ר עָשָׂ֖ה שְׁלֹמֹֽה׃
10Kong Rehabeam laga då koparskjold i staden for dei og gav dei i varetekt til hovdingane over livvakta som vakta inngangen til kongens hus.
וַיַּ֨עַשׂ הַמֶּ֤לֶךְ רְחַבְעָם֙ תַּחְתֵּיהֶ֔ם מָגִנֵּ֖י נְחֹ֑שֶׁת וְהִפְקִ֗יד עַל־יַד֙ שָׂרֵ֣י הָרָצִ֔ים הַשֹּׁ֣מְרִ֔ים פֶּ֖תַח בֵּ֥ית הַמֶּֽלֶךְ׃
11Kvar gong kongen gjekk inn i Herrens hus, kom livvakta og bar dei, og etterpå førte dei dei tilbake til vaktstova.
וַיְהִ֛י מִדֵּי־ב֥וֹא הַמֶּ֖לֶךְ בֵּ֣ית יְהוָ֑ה בָּ֤אוּ הָרָצִים֙ וּנְשָׂא֔וּם וֶהֱשִׁב֖וּם אֶל־תָּ֥א הָרָצִֽים׃
Guds delvis nåde over Juda
Fordi Rehabeam og lederne ydmyket seg, ville ikke Herren utslette dem fullstendig, men de ble likevel Sjisjaks tjenere for at de skulle lære forskjellen mellom å tjene Herren og å tjene fremmede konger.
7Då Herren såg at dei audmjuka seg, kom Herrens ord til Sjemaja: «Dei har audmjuka seg. Eg vil ikkje øydeleggja dei, men snart vil eg gje dei ei utfriing. Vreiden min skal ikkje strøyma ut over Jerusalem gjennom Sjisjak.»
וּבִרְא֤וֹת יְהוָה֙ כִּ֣י נִכְנָ֔עוּ הָיָה֩ דְבַר־יְהוָ֨ה אֶל־שְׁמַֽעְיָ֧ה ׀ לֵאמֹ֛ר נִכְנְע֖וּ לֹ֣א אַשְׁחִיתֵ֑ם וְנָתַתִּ֨י לָהֶ֤ם כִּמְעַט֙ לִפְלֵיטָ֔ה וְלֹא־תִתַּ֧ךְ חֲמָתִ֛י בִּירוּשָׁלַ֖͏ִם בְּיַד־שִׁישָֽׁק׃
8Men dei skal bli tenarane hans, så dei kan læra skilnaden mellom å tena meg og å tena rika i andre land.»
כִּ֥י יִהְיוּ־ל֖וֹ לַעֲבָדִ֑ים וְיֵדְעוּ֙ עֲב֣וֹדָתִ֔י וַעֲבוֹדַ֖ת מַמְלְכ֥וֹת הָאֲרָצֽוֹת׃ ס
12Fordi han audmjuka seg, vende Herrens vreide seg bort frå han, så han ikkje øydela dei heilt. Og i Juda var det òg gode ting.
וּבְהִכָּֽנְע֗וֹ שָׁ֤ב מִמֶּ֙נּוּ֙ אַף־יְהוָ֔ה וְלֹ֥א לְהַשְׁחִ֖ית לְכָלָ֑ה וְגַם֙ בִּֽיהוּדָ֔ה הָיָ֖ה דְּבָרִ֥ים טוֹבִֽים׃ ס
Sjisjaks felttog dokumentert i Krønikeboken
Andre Krønikebok gir detaljerte opplysninger om Sjisjaks hærstyrke, som inkluderte 1200 stridsvogner, 60 000 ryttere og utallige soldater fra Libya, Sukki og Kusj.
3Han kom med tolv hundre stridsvogner og seksti tusen ryttarar. Det var ikkje tal på folket som kom med han frå Egypt: libyarar, sukkittarar og kusittar.
בְּאֶ֤לֶף וּמָאתַ֙יִם֙ רֶ֔כֶב וּבְשִׁשִּׁ֥ים אֶ֖לֶף פָּרָשִׁ֑ים וְאֵ֣ין מִסְפָּ֗ר לָעָ֞ם אֲשֶׁר־בָּ֤אוּ עִמּוֹ֙ מִמִּצְרַ֔יִם לוּבִ֥ים סֻכִּיִּ֖ים וְכוּשִֽׁים׃
4Han tok dei befesta byane som høyrde til Juda, og kom heilt til Jerusalem.
וַיִּלְכֹּ֛ד אֶת־עָרֵ֥י הַמְּצֻר֖וֹת אֲשֶׁ֣ר לִֽיהוּדָ֑ה וַיָּבֹ֖א עַד־יְרוּשָׁלָֽ͏ִם׃ ס