Paulus - apostelen
Paulus er en av kristendommens mest betydningsfulle skikkelser. Fra å være en fariseer som forfulgte de kristne, møtte han den oppstandne Kristus og ble hedningenes apostel. Han grunnla menigheter over hele Romerriket og skrev en stor del av Det nye testamente.
Forfølgeren
Før omvendelsen var Paulus en ivrig forfølger av de kristne.
1Saulus samtykte i drapet på han. Den dagen braut det ut ei stor forfølging mot forsamlinga i Jerusalem, og alle vart spreidde utover områda i Judea og Samaria, bortsett frå apostlane.
Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ. Ἐγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμὸς μέγας ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις· πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας πλὴν τῶν ἀποστόλων.
3Men Saulus herja forsamlinga. Han gjekk inn i hus etter hus, drog ut både menn og kvinner og kasta dei i fengsel.
Σαῦλος δὲ ἐλυμαίνετο τὴν ἐκκλησίαν κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόμενος, σύρων τε ἄνδρας καὶ γυναῖκας παρεδίδου εἰς φυλακήν.
1Saulus anda enno av trugsmål og drap mot Herrens læresveinar og gjekk til øvstepresten
Ὁ δὲ Σαῦλος ἔτι ἐμπνέων ἀπειλῆς καὶ φόνου εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ κυρίου, προσελθὼν τῷ ἀρχιερεῖ
2og bad om brev til synagogane i Damaskus, så han kunne føra alle han fann som høyrde til Vegen, både menn og kvinner, bundne til Jerusalem.
ᾐτήσατο παρʼ αὐτοῦ ἐπιστολὰς εἰς Δαμασκὸν πρὸς τὰς συναγωγάς, ὅπως ἐάν τινας εὕρῃ τῆς ὁδοῦ ὄντας, ἄνδρας τε καὶ γυναῖκας, δεδεμένους ἀγάγῃ εἰς Ἰερουσαλήμ.
13For de har høyrt om korleis eg ein gong levde i jødedomen, at eg forfølgde Guds forsamling over alle grenser og la henne i øyde.
Ἠκούσατε γὰρ τὴν ἐμὴν ἀναστροφήν ποτε ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ, ὅτι καθʼ ὑπερβολὴν ἐδίωκον τὴν ἐκκλησίαν τοῦ θεοῦ καὶ ἐπόρθουν αὐτήν,
14Eg gjekk lenger i jødedomen enn mange jamaldra i folket mitt, og var endå meir ihuga for tradisjonane frå fedrane mine.
καὶ προέκοπτον ἐν τῷ Ἰουδαϊσμῷ ὑπὲρ πολλοὺς συνηλικιώτας ἐν τῷ γένει μου, περισσοτέρως ζηλωτὴς ὑπάρχων τῶν πατρικῶν μου παραδόσεων.
Møtet med Jesus
På veien til Damaskus møtte Paulus den oppstandne Kristus.
3Medan han var på veg og nærma seg Damaskus, stråla det brått eit lys frå himmelen rundt han.
ἐν δὲ τῷ πορεύεσθαι ἐγένετο αὐτὸν ἐγγίζειν τῇ Δαμασκῷ, ⸂ἐξαίφνης τε αὐτὸν περιήστραψεν⸃ φῶς ⸀ἐκ τοῦ οὐρανοῦ,
4Han fall til jorda og høyrde ei røyst som sa til han: «Saul, Saul, kvifor forfølgjer du meg?»
καὶ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν ἤκουσεν φωνὴν λέγουσαν αὐτῷ Σαοὺλ Σαούλ, τί με διώκεις;
5Han sa: «Kven er du, Herre?» Og han svara: «Eg er Jesus, han som du forfølgjer.
εἶπεν δέ· Τίς εἶ, κύριε; ὁ ⸀δέ· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις·
6Men reis deg og gå inn i byen, så skal det verta sagt deg kva du skal gjera.»
ἀλλὰ ἀνάστηθι καὶ εἴσελθε εἰς τὴν πόλιν, καὶ λαληθήσεταί σοι ⸂ὅ τί⸃ σε δεῖ ποιεῖν.
15Men Herren sa til han: «Gå! For han er eit utvalt reiskap for meg til å bera namnet mitt fram for folkeslag og kongar og for Israels born.
εἶπεν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ κύριος· Πορεύου, ὅτι σκεῦος ἐκλογῆς ⸂ἐστίν μοι⸃ οὗτος τοῦ βαστάσαι τὸ ὄνομά μου ἐνώπιον ⸀ἐθνῶν ⸀τε καὶ βασιλέων υἱῶν τε Ἰσραήλ,
16For eg skal visa han kor mykje han må lida for mitt namn si skuld.»
ἐγὼ γὰρ ὑποδείξω αὐτῷ ὅσα δεῖ αὐτὸν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματός μου παθεῖν.
17Då gjekk Ananias av stad og kom inn i huset. Han la hendene på han og sa: «Saul, bror, Herren har sendt meg – Jesus, han som synte seg for deg på vegen du kom – så du kan få synet att og verta fylt av Den Heilage Ande.»
ἀπῆλθεν δὲ Ἁνανίας καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν, καὶ ἐπιθεὶς ἐπʼ αὐτὸν τὰς χεῖρας εἶπεν· Σαοὺλ ἀδελφέ, ὁ κύριος ἀπέσταλκέν με, ⸀Ἰησοῦς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ ᾗ ἤρχου, ὅπως ἀναβλέψῃς καὶ πλησθῇς πνεύματος ἁγίου.
18Og straks fall det noko som skjel frå auga hans, og han fekk synet att. Han stod opp og vart døypt.
καὶ εὐθέως ἀπέπεσαν ⸂αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν⸃ ⸀ὡς λεπίδες, ἀνέβλεψέν τε καὶ ἀναστὰς ἐβαπτίσθη,
6Men då eg var på veg og nærma meg Damaskus, kring middag, lyste det brått eit sterkt lys frå himmelen rundt meg.
Ἐγένετο δέ μοι πορευομένῳ καὶ ἐγγίζοντι τῇ Δαμασκῷ περὶ μεσημβρίαν ἐξαίφνης ἐκ τοῦ οὐρανοῦ περιαστράψαι φῶς ἱκανὸν περὶ ἐμέ,
7Eg fall til jorda og høyrde ei røyst som sa til meg: 'Saul, Saul, kvifor forfølgjer du meg?'
ἔπεσά τε εἰς τὸ ἔδαφος καὶ ἤκουσα φωνῆς λεγούσης μοι· Σαοὺλ Σαούλ, τί με διώκεις;
8Eg svara: 'Kven er du, Herre?' Og han sa til meg: 'Eg er Jesus frå Nasaret, han som du forfølgjer.'
ἐγὼ δὲ ἀπεκρίθην· Τίς εἶ, κύριε; εἶπέν τε πρὸς ⸀ἐμέ· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὃν σὺ διώκεις.
10Eg spurde: 'Kva skal eg gjera, Herre?' Og Herren sa til meg: 'Reis deg og gå inn i Damaskus! Der skal det bli fortalt deg alt det som er fastsett at du skal gjera.'
εἶπον δέ· Τί ποιήσω, κύριε; ὁ δὲ κύριος εἶπεν πρός με· Ἀναστὰς πορεύου εἰς Δαμασκόν, κἀκεῖ σοι λαληθήσεται περὶ πάντων ὧν τέτακταί σοι ποιῆσαι.
Utvalgt til tjeneste
Paulus ble kalt til å bringe evangeliet til hedningene.
2Medan dei heldt gudsteneste for Herren og fasta, sa Den Heilage Ande: «Set ut Barnabas og Saulus for meg til det arbeidet eg har kalla dei til.»
λειτουργούντων δὲ αὐτῶν τῷ κυρίῳ καὶ νηστευόντων εἶπεν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· Ἀφορίσατε δή μοι τὸν Βαρναβᾶν ⸀καὶ Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον ὃ προσκέκλημαι αὐτούς.
3Då fasta dei og bad, la hendene på dei og sende dei av stad.
τότε νηστεύσαντες καὶ προσευξάμενοι καὶ ἐπιθέντες τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἀπέλυσαν.
1Paulus, ein tenar for Kristus Jesus, kalla til apostel og utvald til å forkynna Guds evangelium,
Παῦλος δοῦλος ⸂Χριστοῦ Ἰησοῦ⸃, κλητὸς ἀπόστολος, ἀφωρισμένος εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ
5Gjennom han har vi fått nåde og apostelteneste, så folk av alle folkeslag skal koma til lydnad i tru for hans namn si skuld.
διʼ οὗ ἐλάβομεν χάριν καὶ ἀποστολὴν εἰς ὑπακοὴν πίστεως ἐν πᾶσιν τοῖς ἔθνεσιν ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ,
15Men då Gud, han som hadde skilt meg ut frå mors liv og kalla meg ved sin nåde, fann det for godt
ὅτε δὲ ⸀εὐδόκησεν ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου καὶ καλέσας διὰ τῆς χάριτος αὐτοῦ
16å openberra Son sin i meg, så eg skulle forkynna han mellom folkeslaga, då rådførte eg meg ikkje med kjøt og blod.
ἀποκαλύψαι τὸν υἱὸν αὐτοῦ ἐν ἐμοὶ ἵνα εὐαγγελίζωμαι αὐτὸν ἐν τοῖς ἔθνεσιν, εὐθέως οὐ προσανεθέμην σαρκὶ καὶ αἵματι,
Lidelse for Kristus
Paulus led mye for evangeliets skyld.
23Er dei Kristi tenarar? Eg talar som ein galen – eg er det endå meir! Med langt meir strev, langt fleire fengselsopphald, med overlag mange slag, ofte i livsfare.
διάκονοι Χριστοῦ εἰσιν; παραφρονῶν λαλῶ, ὑπὲρ ἐγώ· ἐν κόποις περισσοτέρως, ἐν ⸂φυλακαῖς περισσοτέρως, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως⸃, ἐν θανάτοις πολλάκις·
24Av jødane har eg fem gonger fått førti slag minus eitt.
ὑπὸ Ἰουδαίων πεντάκις τεσσεράκοντα παρὰ μίαν ἔλαβον,
25Tre gonger vart eg slegen med stavar, éin gong vart eg steina, tre gonger lei eg skipbrot, eit heilt døgn dreiv eg omkring på djupet.
τρὶς ἐραβδίσθην, ἅπαξ ἐλιθάσθην, τρὶς ἐναυάγησα, νυχθήμερον ἐν τῷ βυθῷ πεποίηκα·
26Ofte på reiser, i fare på elvar, i fare frå røvarar, i fare frå mitt eige folk, i fare frå heidningar, i fare i byar, i fare i øydemarka, i fare på havet, i fare blant falske sysken.
ὁδοιπορίαις πολλάκις, κινδύνοις ποταμῶν, κινδύνοις λῃστῶν, κινδύνοις ἐκ γένους, κινδύνοις ἐξ ἐθνῶν, κινδύνοις ἐν πόλει, κινδύνοις ἐν ἐρημίᾳ, κινδύνοις ἐν θαλάσσῃ, κινδύνοις ἐν ψευδαδέλφοις,
27I slit og strev, ofte utan søvn, i svolt og tørst, ofte utan mat, i kulde og utan klede.
⸀κόπῳ καὶ μόχθῳ, ἐν ἀγρυπνίαις πολλάκις, ἐν λιμῷ καὶ δίψει, ἐν νηστείαις πολλάκις, ἐν ψύχει καὶ γυμνότητι·
9Men han sa til meg: «Nåden min er nok for deg, for krafta mi vert fullenda i veikskap.» Difor vil eg heller med glede rosa meg av mine veikskapar, så Kristi kraft kan bu over meg.
καὶ εἴρηκέν μοι· Ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ ⸀δύναμις ἐν ἀσθενείᾳ ⸀τελεῖται. ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις ⸀μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπʼ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ.
10Difor er eg vel nøgd med veikskapar, med vanære, med naud, med forfølgingar og trengsler for Kristi skuld. For når eg er veik, då er eg sterk.
διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν διωγμοῖς ⸀καὶ στενοχωρίαις, ὑπὲρ Χριστοῦ· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι.
7Men det som var vinning for meg, det har eg rekna som tap for Kristi skuld.
Ἀλλὰ ἅτινα ἦν μοι κέρδη, ταῦτα ἥγημαι διὰ τὸν Χριστὸν ζημίαν.
8Ja, eg reknar i sanning alt som tap på grunn av det som er så mykje meir verdt: å kjenna Kristus Jesus, min Herre. For hans skuld har eg tapt alt, og eg reknar det som avfall, så eg kan vinna Kristus
ἀλλὰ ⸀μενοῦνγε καὶ ἡγοῦμαι πάντα ζημίαν εἶναι διὰ τὸ ὑπερέχον τῆς γνώσεως Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ κυρίου μου διʼ ὃν τὰ πάντα ἐζημιώθην, καὶ ἡγοῦμαι ⸀σκύβαλα ἵνα Χριστὸν κερδήσω
10Eg vil kjenna han og krafta i oppstoda hans og fellesskapen i lidingane hans, og bli forma lik han i døden hans,
τοῦ γνῶναι αὐτὸν καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ καὶ ⸀κοινωνίαν παθημάτων αὐτοῦ, ⸀συμμορφιζόμενος τῷ θανάτῳ αὐτοῦ,
Løpet fullført
Ved livets slutt kunne Paulus se tilbake med takknemlighet.
6For eg vert alt ofra som drikkoffer, og tida for min bortgang er komen.
Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ⸂ἀναλύσεώς μου⸃ ἐφέστηκεν.
7Eg har stridt den gode striden, eg har fullført løpet, eg har halde fast på trua.
τὸν ⸂καλὸν ἀγῶνα⸃ ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα·
8No ligg rettferdskransen klar til meg. Herren, den rettferdige domaren, skal gje meg han på den dagen – og ikkje berre meg, men alle som har elska hans openberring.
λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν ἀποδώσει μοι ὁ κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής, οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ ἀλλὰ καὶ πᾶσιν τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ.
21For meg er livet Kristus, og døden er vinning.
ἐμοὶ γὰρ τὸ ζῆν Χριστὸς καὶ τὸ ἀποθανεῖν κέρδος.
23Eg er dregen mellom dei to. Eg lengtar etter å bryta opp og vera saman med Kristus, for det er langt, langt betre.
συνέχομαι δὲ ἐκ τῶν δύο, τὴν ἐπιθυμίαν ἔχων εἰς τὸ ἀναλῦσαι καὶ σὺν Χριστῷ εἶναι, πολλῷ ⸀γὰρ μᾶλλον κρεῖσσον,
12Difor lid eg òg dette, men eg skammar meg ikkje. For eg veit kven eg trur på, og eg er overtydd om at han er mektig til å ta vare på det som er meg tiltrudd, heilt til den dagen.
διʼ ἣν αἰτίαν καὶ ταῦτα πάσχω, ἀλλʼ οὐκ ἐπαισχύνομαι, οἶδα γὰρ ᾧ πεπίστευκα, καὶ πέπεισμαι ὅτι δυνατός ἐστιν τὴν παραθήκην μου φυλάξαι εἰς ἐκείνην τὴν ἡμέραν.