JeremiaKapittel 15

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

Herren sa til meg: Sjølv om Moses og Samuel stod framfor meg, ville ikkje mitt hjarte venda seg til dette folket. Send dei bort frå mitt åsyn, lat dei gå!

וַיֹּ֤אמֶר יְהוָה֙ אֵלַ֔י אִם־יַעֲמֹ֨ד מֹשֶׁ֤ה וּשְׁמוּאֵל֙ לְפָנַ֔י אֵ֥ין נַפְשִׁ֖י אֶל־הָעָ֣ם הַזֶּ֑ה שַׁלַּ֥ח מֵֽעַל־פָּנַ֖י וְיֵצֵֽאוּ׃ ‬

Og når dei spør deg: 'Kvar skal vi gå?' skal du svara dei: Så seier Herren: Den som er meint for døden, til døden! Den som er meint for sverdet, til sverdet! Den som er meint for svolten, til svolten! Og den som er meint for fangenskap, til fangenskap!

וְהָיָ֛ה כִּֽי־יֹאמְר֥וּ אֵלֶ֖יךָ אָ֣נָה נֵצֵ֑א וְאָמַרְתָּ֨ אֲלֵיהֶ֜ם כֹּֽה־אָמַ֣ר יְהוָ֗ה אֲשֶׁ֨ר לַמָּ֤וֶת לַמָּ֙וֶת֙ וַאֲשֶׁ֤ר לַחֶ֙רֶב֙ לַחֶ֔רֶב וַאֲשֶׁ֤ר לָֽרָעָב֙ לָֽרָעָ֔ב וַאֲשֶׁ֥ר לַשְּׁבִ֖י לַשֶּֽׁבִי׃ ‬

Eg vil senda fire slag straffarar over dei, seier Herren: Sverdet til å drepa, hundane til å slita i filler, fuglane under himmelen og dyra på jorda til å eta og øydeleggja.

וּפָקַדְתִּ֨י עֲלֵיהֶ֜ם אַרְבַּ֤ע מִשְׁפָּחוֹת֙ נְאֻם־יְהוָ֔ה אֶת־הַחֶ֣רֶב לַֽהֲרֹ֔ג וְאֶת־הַכְּלָבִ֖ים לִסְחֹ֑ב וְאֶת־ע֧וֹף הַשָּׁמַ֛יִם וְאֶת־בֶּהֱמַ֥ת הָאָ֖רֶץ לֶאֱכֹ֥ל וּלְהַשְׁחִֽית׃ ‬

Eg vil gjera dei til ei skrekk for alle rika på jorda, på grunn av Manasse, son til Hiskia, Juda-kongen, for det han gjorde i Jerusalem.

וּנְתַתִּ֣ים *לזועה **לְזַֽעֲוָ֔ה לְכֹ֖ל מַמְלְכ֣וֹת הָאָ֑רֶץ בִּ֠גְלַל מְנַשֶּׁ֤ה בֶן־יְחִזְקִיָּ֙הוּ֙ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֔ה עַ֥ל אֲשֶׁר־עָשָׂ֖ה בִּירוּשָׁלָֽ͏ִם׃ ‬

For kven vil ha medkjensle med deg, Jerusalem? Kven vil sørgja over deg? Og kven vil stansa for å spørja korleis det går med deg?

כִּ֠י מִֽי־יַחְמֹ֤ל עָלַ֙יִךְ֙ יְר֣וּשָׁלִַ֔ם וּמִ֖י יָנ֣וּד לָ֑ךְ וּמִ֣י יָס֔וּר לִשְׁאֹ֥ל לְשָׁלֹ֖ם לָֽךְ׃ ‬

Du har forlate meg, seier Herren, du har vendt deg bort. Difor rekte eg ut handa mi mot deg og øydela deg. Eg er trøytt av å visa medkjensle.

אַ֣תְּ נָטַ֥שְׁתְּ אֹתִ֛י נְאֻם־יְהוָ֖ה אָח֣וֹר תֵּלֵ֑כִי וָאַ֨ט אֶת־יָדִ֤י עָלַ֙יִךְ֙ וָֽאַשְׁחִיתֵ֔ךְ נִלְאֵ֖יתִי הִנָּחֵֽם׃ ‬

Eg kasta dei med kasteskovl ved portane i landet. Eg gjorde dei barnlause, eg øydela folket mitt. Dei vende ikkje om frå vegane sine.

וָאֶזְרֵ֥ם בְּמִזְרֶ֖ה בְּשַׁעֲרֵ֣י הָאָ֑רֶץ שִׁכַּ֤לְתִּי אִבַּ֙דְתִּי֙ אֶת־עַמִּ֔י מִדַּרְכֵיהֶ֖ם לוֹא־שָֽׁבוּ׃ ‬

Enkjene deira vart fleire for meg enn sanden i havet. Over mora til den unge mannen sende eg ein øydeleggjar midt på dagen. Brått let eg angst og redsle falla over byen.

עָֽצְמוּ־לִ֤י אַלְמְנֹתָו֙ מֵח֣וֹל יַמִּ֔ים הֵבֵ֨אתִי לָהֶ֥ם עַל־אֵ֛ם בָּח֖וּר שֹׁדֵ֣ד בַּֽצָּהֳרָ֑יִם הִפַּ֤לְתִּי עָלֶ֙יהָ֙ פִּתְאֹ֔ם עִ֖יר וּבֶהָלֽוֹת׃ ‬

Ho som fødde sju born, visna bort. Ho pusta ut ånda si. Hennar sol gjekk ned medan det enno var dag. Ho vart til skam og vanære. Dei som er att av dei, gjev eg til sverdet framfor fiendane deira, seier Herren.

אֻמְלְלָ֞ה יֹלֶ֣דֶת הַשִּׁבְעָ֗ה נָפְחָ֥ה נַפְשָׁ֛הּ *באה **בָּ֥א שִׁמְשָׁ֛הּ בְּעֹ֥ד יוֹמָ֖ם בּ֣וֹשָׁה וְחָפֵ֑רָה וּשְׁאֵֽרִיתָ֗ם לַחֶ֧רֶב אֶתֵּ֛ן לִפְנֵ֥י אֹיְבֵיהֶ֖ם נְאֻם־יְהוָֽה׃ ס ‬

Ve meg, mor mi, at du fødde meg, ein mann i strid og konflikt med heile landet! Eg har ikkje lånt ut, og ingen har lånt meg noko, likevel forbannar alle meg.

אֽוֹי־לִ֣י אִמִּ֔י כִּ֣י יְלִדְתִּ֗נִי אִ֥ישׁ רִ֛יב וְאִ֥ישׁ מָד֖וֹן לְכָל־הָאָ֑רֶץ לֹֽא־נָשִׁ֥יתִי וְלֹא־נָֽשׁוּ־בִ֖י כֻּלֹּ֥ה מְקַלְלַֽונִי׃ ס ‬

Herren sa: Sanneleg, eg har sett deg fri til det gode. Sanneleg, eg har late fienden koma til deg med bøn i ulukketid og i trengselstid.

אָמַ֣ר יְהוָ֔ה אִם־לֹ֥א *שרותך **שֵֽׁרִיתִ֖יךָ לְט֑וֹב אִם־ל֣וֹא ׀ הִפְגַּ֣עְתִּֽי בְךָ֗ בְּעֵ֥ת רָעָ֛ה וּבְעֵ֥ת צָרָ֖ה אֶת־הָאֹיֵֽב׃ ‬

Kan ein knusa jern – jern frå nord og bronse?

הֲיָרֹ֨עַ בַּרְזֶ֧ל ׀ בַּרְזֶ֛ל מִצָּפ֖וֹן וּנְחֹֽשֶׁת׃ ‬

Rikdommen din og skattane dine gjev eg til plyndring utan betaling, på grunn av alle syndene dine i heile landet ditt.

חֵילְךָ֧ וְאוֹצְרוֹתֶ֛יךָ לָבַ֥ז אֶתֵּ֖ן לֹ֣א בִמְחִ֑יר וּבְכָל־חַטֹּאותֶ֖יךָ וּבְכָל־גְּבוּלֶֽיךָ׃ ‬

Eg vil la fiendane dine fara gjennom eit land du ikkje kjenner, for ein eld er tend i min vreide, han skal brenna mot dykk.

וְהַֽעֲבַרְתִּי֙ אֶת־אֹ֣יְבֶ֔יךָ בְּאֶ֖רֶץ לֹ֣א יָדָ֑עְתָּ כִּֽי־אֵ֛שׁ קָדְחָ֥ה בְאַפִּ֖י עֲלֵיכֶ֥ם תּוּקָֽד׃ ס ‬

Du veit, Herre! Hugs meg og ta deg av meg! Hemn meg på forfølgjarane mine! Ta meg ikkje bort i din langmod! Vit at eg ber vanære for di skuld!

אַתָּ֧ה יָדַ֣עְתָּ יְהוָ֗ה זָכְרֵ֤נִי וּפָקְדֵ֙נִי֙ וְהִנָּ֤קֶם לִי֙ מֵרֹ֣דְפַ֔י אַל־לְאֶ֥רֶךְ אַפְּךָ֖ תִּקָּחֵ֑נִי דַּ֕ע שְׂאֵתִ֥י עָלֶ֖יךָ חֶרְפָּֽה׃ ‬

Orda dine vart funne, og eg åt dei. Ordet ditt vart mi glede og hjartans fryd, for ditt namn er nemnt over meg, Herre, allhærs Gud.

נִמְצְא֤וּ דְבָרֶ֙יךָ֙ וָאֹ֣כְלֵ֔ם וַיְהִ֤י *דבריך **דְבָֽרְךָ֙ לִ֔י לְשָׂשׂ֖וֹן וּלְשִׂמְחַ֣ת לְבָבִ֑י כִּֽי־נִקְרָ֤א שִׁמְךָ֙ עָלַ֔י יְהוָ֖ה אֱלֹהֵ֥י צְבָאֽוֹת׃ ס ‬

Eg sat ikkje i den glade flokken og fryda meg. På grunn av di hand sat eg einsam, for du fylte meg med harme.

לֹֽא־יָשַׁ֥בְתִּי בְסוֹד־מְשַׂחֲקִ֖ים וָֽאֶעְלֹ֑ז מִפְּנֵ֤י יָֽדְךָ֙ בָּדָ֣ד יָשַׁ֔בְתִּי כִּֽי־זַ֖עַם מִלֵּאתָֽנִי׃ ס ‬

Kvifor er smerta mi utan ende og såret mitt ulækjeleg? Det nektar å gro. Vil du verkeleg vera som ein svikfull bekk for meg, som vatn ein ikkje kan lita på?

לָ֣מָּה הָיָ֤ה כְאֵבִי֙ נֶ֔צַח וּמַכָּתִ֖י אֲנוּשָׁ֑ה מֵֽאֲנָה֙ הֵֽרָפֵ֔א הָי֨וֹ תִֽהְיֶ֥ה לִי֙ כְּמ֣וֹ אַכְזָ֔ב מַ֖יִם לֹ֥א נֶאֱמָֽנוּ׃ ס ‬

Difor, så seier Herren: Om du vender om, vil eg la deg venda attende, og du skal stå framfor meg. Om du skil det verdfulle frå det verdlause, skal du vera som min munn. Dei skal venda seg til deg, men du skal ikkje venda deg til dei.

לָכֵ֞ן כֹּֽה־אָמַ֣ר יְהוָ֗ה אִם־תָּשׁ֤וּב וַאֲשִֽׁיבְךָ֙ לְפָנַ֣י תַּֽעֲמֹ֔ד וְאִם־תּוֹצִ֥יא יָקָ֛ר מִזּוֹלֵ֖ל כְּפִ֣י תִֽהְיֶ֑ה יָשֻׁ֤בוּ הֵ֙מָּה֙ אֵלֶ֔יךָ וְאַתָּ֖ה לֹֽא־תָשׁ֥וּב אֲלֵיהֶֽם׃ ‬

Eg vil gjera deg til ein fast bronsemur for dette folket. Dei skal strida mot deg, men ikkje vinna over deg, for eg er med deg for å frelsa og berga deg, seier Herren.

וּנְתַתִּ֜יךָ לָעָ֣ם הַזֶּ֗ה לְחוֹמַ֤ת נְחֹ֙שֶׁת֙ בְּצוּרָ֔ה וְנִלְחֲמ֥וּ אֵלֶ֖יךָ וְלֹא־י֣וּכְלוּ לָ֑ךְ כִּֽי־אִתְּךָ֥ אֲנִ֛י לְהוֹשִֽׁיעֲךָ֥ וּלְהַצִּילֶ֖ךָ נְאֻם־יְהוָֽה׃ ‬

Eg vil berga deg frå dei vonde si hand og løysa deg ut frå dei valdsame si makt.

וְהִצַּלְתִּ֖יךָ מִיַּ֣ד רָעִ֑ים וּפְדִתִ֖יךָ מִכַּ֥ף עָרִצִֽים׃ פ ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 15

Hovedtema: Guds ugjenkallelige dom over Juda og Jeremias kamp mellom lidelse og kall.

Innhold: Gud erklærer at selv forbønn fra Moses og Samuel ikke kan avverge dommen over folket. Fire skjebner venter: død, sverd, hungersnød og fangenskap – alt på grunn av kong Manasses synder. Jeremia klager over sin ensomhet og lidelse som profet, men bekjenner også at Guds ord ble hans glede. Gud svarer med å bekrefte Jeremias kall og lover beskyttelse hvis han forblir tro.

Nøkkelord/bilder:

Moses og Samuel (v.1): Selv de største forbederne i Israels historie kunne ikke endre Guds beslutning om dom.
Fire ødeleggelser (v.2-3): Død, sverd, hungersnød og fangenskap representerer fullstendig dom.
Guds ord som føde (v.16): Jeremia «spiste» Guds ord, og det ble til fryd – et bilde på å ta imot og leve av Guds budskap.
Kobbermur (v.20): Gud lover å gjøre Jeremia til en uinntagelig festning mot motstanderne.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for Jeremia 15

Personer

Moses og Samuel (v. 1) nevnes som de fremste forbederne i Israels historie. Moses gikk i forbønn for folket etter gullkalv-episoden (2 Mos 32:11-14) og ved flere andre anledninger, mens Samuel ba for Israel gjennom hele sin tjeneste (1 Sam 7:5-9; 12:19-23). At selv disse to mektige forbederne ikke ville kunne avverge dommen, understreker alvoret i Judas situasjon. Dette var et radikalt budskap for et folk som stolte på forbønnens kraft.

Kong Manasse (v. 4) regjerte over Juda i 55 år (ca. 697-643 f.Kr.) og beskrives i 2 Kongebok 21 som den verste av Judas konger. Han gjeninnførte avgudsdyrkelse, bygde altere for Ba'al, praktiserte barneofring i Hinnom-dalen og fylte Jerusalem med uskyldig blod. Selv om Josjia senere gjennomførte reformer, var Manasses synder så alvorlige at de ifølge bibelsk tradisjon gjorde dommen over Juda uunngåelig (2 Kong 24:3-4).

Hendelser og skikker

De fire straffene (v. 2-3) – død, sverd, hungersnød og fangenskap – utgjør en formelaktig oppregning av krigens konsekvenser som var velkjent i det gamle Midtøsten. Den videre beskrivelsen med sverd, hunder, fugler og villdyr refererer til den ultimate vanæren: å forbli ubegravd. For israelittene var ordentlig begravelse essensielt, og å bli spist av dyr var den verste skjebne man kunne tenke seg (jf. 5 Mos 28:26).

«Solen går ned mens det ennå er dag» (v. 9) er et poetisk bilde på at en mor som har født syv barn (symbolet på fullkommenhet og velsignelse) likevel opplever å miste dem alle. Dette snur fullstendig den kulturelle forventningen om at mange barn garanterte trygghet i alderdommen.

Nøkkelbegreper

*Å kaste med kasteskovl (מִזְרֶה, mizreh, v. 7)* – Kasteskovlen var et redskap brukt til å skille korn fra agner ved å kaste blandingen opp i luften så vinden kunne blåse bort agnene. Bildet av å bli «kastet» ved «landets porter» beskriver eksil og spredning – folket skal bli spredt som agner i vinden.

«Jern fra nord og bronse» (v. 12) er et vanskelig vers. Det kan referere til Babylons uovervinnelige militære styrke, eller det kan være et retorisk spørsmål om Judas rike kan knuse den nordlige fiendens jernharde makt. «Fra nord» var den tradisjonelle invasjonsruten til Palestina, og jern og bronse symboliserte uovervinnelig militærmakt.

«Å spise ordene» (v. 16) uttrykker fullstendig internalisering av Guds budskap. Dette bildet gjenfinnes også hos Esekiel (3:1-3). For Jeremia var Guds ord både en kilde til dyp glede og en byrde som førte til lidelse og isolasjon.

Personer5

Hiskia1 Judas (Judas, Jakobs sønn, stamfar til Juda stamme (patriark))1 Manasse (Josefs sønn)1 Moses1 Samuel1

Alle personer →

Viktige ord10

Jeremia — En profet i Det gamle testamente som mottok Guds budskap og formidlet det til Israels folk.
Herren — Et annet navn for Gud, den allmektige skaperen.
Dom — Guds rettferdige straff eller konsekvenser for menneskers handlinger, spesielt for deres ulydighet mot ham.
Anger — Følelsen av å angre på tidligere handlinger, ofte knyttet til erkjennelsen av synd og ønsket om å endre seg.
Fiender — Personer, nasjoner eller krefter som står imot Guds folk og hans vilje.
Landflyktighet — Tilstanden å være tvunget bort fra sitt hjemland, ofte som en konsekvens av krig eller Guds dom.
Babylon — En gammel by og rike i Mesopotamia som erobret Jerusalem og førte jødene i landflyktighet.
Nåde — Guds ufortjente gunst og barmhjertighet overfor mennesker, til tross for deres synd og ulydighet.
+ 2 til