Baalis
Ammonittenes konge
Baalis var kongen av ammonittene på tiden for Jerusalems fall og den babylonske eksilperioden. Han er kjent for å ha stått bak sammensvergelsen som førte til mordet på Gedalja, den babylonsk-utnevnte stattholder over Juda. Hans handlinger bidro til ytterligere destabilisering av den jødiske restbefolkningen i landet etter Jerusalems ødeleggelse.
Nøkkelhendingar
Sammensvergelsen mot Gedalja
Baalis, kongen av Ammon, sendte Ismael, sønn av Netanja, for å drepe Gedalja, som var blitt utnevnt av Nebukadnesar som stattholderen over de gjenværende i Juda.
14Dei sa til han: «Veit du at Baalis, kongen over ammonittane, har sendt Jismael, son til Netanja, for å ta livet ditt?» Men Gedalja, son til Ahikam, trudde dei ikkje.
וַיֹּאמְר֣וּ אֵלָ֗יו הֲיָדֹ֤עַ תֵּדַע֙ כִּ֞י בַּעֲלִ֣יס ׀ מֶ֣לֶךְ בְּנֵֽי־עַמּ֗וֹן שָׁלַח֙ אֶת־יִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֔ה לְהַכֹּתְךָ֖ נָ֑פֶשׁ וְלֹא־הֶאֱמִ֣ין לָהֶ֔ם גְּדַלְיָ֖הוּ בֶּן־אֲחִיקָֽם׃
Advarsel om mordplanen
Johanan, sønn av Kareah, advarte Gedalja om at Baalis hadde sendt Ismael for å ta hans liv, men Gedalja nektet å tro på advarselen.
13Johanan, son til Kareah, og alle hærførarane som var ute på markene, kom til Gedalja i Mispa.
וְיֽוֹחָנָן֙ בֶּן־קָרֵ֔חַ וְכָל־שָׂרֵ֥י הַחֲיָלִ֖ים אֲשֶׁ֣ר בַּשָּׂדֶ֑ה בָּ֥אוּ אֶל־גְּדַלְיָ֖הוּ הַמִּצְפָּֽתָה׃
14Dei sa til han: «Veit du at Baalis, kongen over ammonittane, har sendt Jismael, son til Netanja, for å ta livet ditt?» Men Gedalja, son til Ahikam, trudde dei ikkje.
וַיֹּאמְר֣וּ אֵלָ֗יו הֲיָדֹ֤עַ תֵּדַע֙ כִּ֞י בַּעֲלִ֣יס ׀ מֶ֣לֶךְ בְּנֵֽי־עַמּ֗וֹן שָׁלַח֙ אֶת־יִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֔ה לְהַכֹּתְךָ֖ נָ֑פֶשׁ וְלֹא־הֶאֱמִ֣ין לָהֶ֔ם גְּדַלְיָ֖הוּ בֶּן־אֲחִיקָֽם׃
15Johanan, son til Kareah, sa til Gedalja i løynd i Mispa: «Lat meg gå og slå i hel Jismael, son til Netanja, og ingen skal få vita det. Kvifor skal han ta livet ditt, så alle jødane som har samla seg hos deg, blir spreidde, og resten av Juda går til grunne?»
וְיוֹחָנָ֣ן בֶּן־קָרֵ֡חַ אָמַ֣ר אֶל־גְּדַלְיָהוּ֩ בַסֵּ֨תֶר בַּמִּצְפָּ֜ה לֵאמֹ֗ר אֵ֤לְכָה נָּא֙ וְאַכֶּה֙ אֶת־יִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֔ה וְאִ֖ישׁ לֹ֣א יֵדָ֑ע לָ֧מָּה יַכֶּ֣כָּה נֶּ֗פֶשׁ וְנָפֹ֙צוּ֙ כָּל־יְהוּדָ֔ה הַנִּקְבָּצִ֣ים אֵלֶ֔יךָ וְאָבְדָ֖ה שְׁאֵרִ֥ית יְהוּדָֽה׃
16Men Gedalja, son til Ahikam, sa til Johanan, son til Kareah: «Gjer ikkje dette! For det du seier om Jismael, er løgn.»
וַיֹּ֨אמֶר גְּדַלְיָ֤הוּ בֶן־אֲחִיקָם֙ אֶל־יוֹחָנָ֣ן בֶּן־קָרֵ֔חַ אַֽל־*תעש **תַּעֲשֵׂ֖ה אֶת־הַדָּבָ֣ר הַזֶּ֑ה כִּֽי־שֶׁ֛קֶר אַתָּ֥ה דֹבֵ֖ר אֶל־יִשְׁמָעֵֽאל׃ ס
Mordet på Gedalja
Ismael, sønn av Netanja, gjennomførte Baalis' plan og drepte Gedalja i Mispa sammen med de judeerne og kaldeerne som var der. Dette førte til ytterligere kaos blant den jødiske restbefolkningen.
1I den sjuande månaden kom Jismael, son til Netanja, son til Elisjama, av kongeleg ætt, og nokre av stormennene til kongen, med ti menn, til Gedalja, son til Ahikam, i Mispa. Der åt dei saman.
וַיְהִ֣י ׀ בַּחֹ֣דֶשׁ הַשְּׁבִיעִ֗י בָּ֣א יִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֣ה בֶן־אֱלִישָׁמָ֣ע מִזֶּ֣רַע הַ֠מְּלוּכָה וְרַבֵּ֨י הַמֶּ֜לֶךְ וַעֲשָׂרָ֨ה אֲנָשִׁ֥ים אִתּ֛וֹ אֶל־גְּדַלְיָ֥הוּ בֶן־אֲחִיקָ֖ם הַמִּצְפָּ֑תָה וַיֹּ֨אכְלוּ שָׁ֥ם לֶ֛חֶם יַחְדָּ֖ו בַּמִּצְפָּֽה׃
2Då reiste Jismael, son til Netanja, seg saman med dei ti mennene som var med han, og dei slo ned Gedalja, son til Ahikam, son til Sjafan, med sverd og drap han som kongen i Babel hadde sett over landet.
וַיָּקָם֩ יִשְׁמָעֵ֨אל בֶּן־נְתַנְיָ֜ה וַעֲשֶׂ֥רֶת הָאֲנָשִׁ֣ים ׀ אֲשֶׁר־הָי֣וּ אִתּ֗וֹ וַ֠יַּכּוּ אֶת־גְּדַלְיָ֨הוּ בֶן־אֲחִיקָ֧ם בֶּן־שָׁפָ֛ן בַּחֶ֖רֶב וַיָּ֣מֶת אֹת֑וֹ אֲשֶׁר־הִפְקִ֥יד מֶֽלֶךְ־בָּבֶ֖ל בָּאָֽרֶץ׃
3Jismael drap òg alle judeane som var hjå Gedalja i Mispa, og dei kaldearane som fanst der, krigsfolka.
וְאֵ֣ת כָּל־הַיְּהוּדִ֗ים אֲשֶׁר־הָי֨וּ אִתּ֤וֹ אֶת־גְּדַלְיָ֙הוּ֙ בַּמִּצְפָּ֔ה וְאֶת־הַכַּשְׂדִּ֖ים אֲשֶׁ֣ר נִמְצְאוּ־שָׁ֑ם אֵ֚ת אַנְשֵׁ֣י הַמִּלְחָמָ֔ה הִכָּ֖ה יִשְׁמָעֵֽאל׃
Ismaels flukt til Ammon
Etter mordet på Gedalja og påfølgende grusomheter flyktet Ismael med åtte av sine menn til ammonittene, tilbake til sin oppdragsgiver Baalis.
15Men Jismael, son til Netanja, kom seg unna frå Johanan med åtte menn og flykta til ammonittane.
וְיִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֗ה נִמְלַט֙ בִּשְׁמֹנָ֣ה אֲנָשִׁ֔ים מִפְּנֵ֖י יֽוֹחָנָ֑ן וַיֵּ֖לֶךְ אֶל־בְּנֵ֥י עַמּֽוֹן׃ ס
16Johanan, son til Kareach, og alle hærførarane som var med han, tok med seg heile resten av folket som han hadde vunne tilbake frå Jismael, son til Netanja, frå Mispa, etter at han hadde drepe Gedalja, son til Ahikam – krigarar, kvinner, born og hofftenestemenn som han hadde ført tilbake frå Gibeon.
וַיִּקַּח֩ יוֹחָנָ֨ן בֶּן־קָרֵ֜חַ וְכָל־שָׂרֵ֧י הַחֲיָלִ֣ים אֲשֶׁר־אִתּ֗וֹ אֵ֣ת כָּל־שְׁאֵרִ֤ית הָעָם֙ אֲשֶׁ֣ר הֵ֠שִׁיב מֵאֵ֨ת יִשְׁמָעֵ֤אל בֶּן־נְתַנְיָה֙ מִן־הַמִּצְפָּ֔ה אַחַ֣ר הִכָּ֔ה אֶת־גְּדַלְיָ֖ה בֶּן־אֲחִיקָ֑ם גְּבָרִ֞ים אַנְשֵׁ֣י הַמִּלְחָמָ֗ה וְנָשִׁ֤ים וְטַף֙ וְסָ֣רִסִ֔ים אֲשֶׁ֥ר הֵשִׁ֖יב מִגִּבְעֽוֹן׃
17Dei drog av stad og slo seg ned i Kimhams herberge nær Betlehem, for å fara vidare til Egypt,
וַיֵּלְכ֗וּ וַיֵּֽשְׁבוּ֙ בְּגֵר֣וּת *כמוהם **כִּמְהָ֔ם אֲשֶׁר־אֵ֖צֶל בֵּ֣ית לָ֑חֶם לָלֶ֖כֶת לָב֥וֹא מִצְרָֽיִם׃
18på grunn av kaldearane. For dei var redde for dei fordi Jismael, son til Netanja, hadde drepe Gedalja, son til Ahikam, som kongen i Babel hadde sett over landet.
מִפְּנֵי֙ הַכַּשְׂדִּ֔ים כִּ֥י יָרְא֖וּ מִפְּנֵיהֶ֑ם כִּֽי־הִכָּ֞ה יִשְׁמָעֵ֣אל בֶּן־נְתַנְיָ֗ה אֶת־גְּדַלְיָ֙הוּ֙ בֶּן־אֲחִיקָ֔ם אֲשֶׁר־הִפְקִ֥יד מֶֽלֶךְ־בָּבֶ֖ל בָּאָֽרֶץ׃ ס
Konsekvensene for den jødiske restbefolkningen
Som følge av Baalis' sammensvergelse og mordet på Gedalja, flyktet den gjenværende jødiske befolkningen til Egypt i frykt for babylonsk gjengjeldelse, til tross for profeten Jeremias advarsler.
4Johanan, son til Kareach, og alle hærførarane og heile folket lydde ikkje Herrens røyst om å bli buande i Juda-landet.
וְלֹֽא־שָׁמַע֩ יוֹחָנָ֨ן בֶּן־קָרֵ֜חַ וְכָל־שָׂרֵ֧י הַחֲיָלִ֛ים וְכָל־הָעָ֖ם בְּק֣וֹל יְהוָ֑ה לָשֶׁ֖בֶת בְּאֶ֥רֶץ יְהוּדָֽה׃
5Johanan, son til Kareach, og alle hærførarane tok med seg heile resten av Juda, dei som hadde kome tilbake frå alle folkeslaga dei hadde vorte spreidde til, for å bu i Juda-landet:
וַיִּקַּ֞ח יוֹחָנָ֤ן בֶּן־קָרֵ֙חַ֙ וְכָל־שָׂרֵ֣י הַחֲיָלִ֔ים אֵ֖ת כָּל־שְׁאֵרִ֣ית יְהוּדָ֑ה אֲשֶׁר־שָׁ֗בוּ מִכָּל־הַגּוֹיִם֙ אֲשֶׁ֣ר נִדְּחוּ־שָׁ֔ם לָג֖וּר בְּאֶ֥רֶץ יְהוּדָֽה׃
6mennene og kvinnene og borna og kongsdøtrene og alle dei som Nebusaradan, kommandanten for livvakta, hadde late vera att hos Gedalja, son til Ahikam, son til Sjafan, og profeten Jeremia og Baruk, son til Nerija.
אֶֽת־הַ֠גְּבָרִים וְאֶת־הַנָּשִׁ֣ים וְאֶת־הַטַּף֮ וְאֶת־בְּנ֣וֹת הַמֶּלֶךְ֒ וְאֵ֣ת כָּל־הַנֶּ֗פֶשׁ אֲשֶׁ֤ר הִנִּ֙יחַ֙ נְבוּזַרְאֲדָ֣ן רַב־טַבָּחִ֔ים אֶת־גְּדַלְיָ֖הוּ בֶּן־אֲחִיקָ֣ם בֶּן־שָׁפָ֑ן וְאֵת֙ יִרְמְיָ֣הוּ הַנָּבִ֔יא וְאֶת־בָּר֖וּךְ בֶּן־נֵרִיָּֽהוּ׃
7Dei drog til Egypt, for dei lydde ikkje Herrens røyst, og dei kom til Tahpanhes.
וַיָּבֹ֙אוּ֙ אֶ֣רֶץ מִצְרַ֔יִם כִּ֛י לֹ֥א שָׁמְע֖וּ בְּק֣וֹל יְהוָ֑ה וַיָּבֹ֖אוּ עַד־תַּחְפַּנְחֵֽס׃ ס