Bileam
Profeten med eselet
Bileam var en berømt hedensk profet fra Petor ved Eufrat. Kong Balak av Moab hyret ham til å forbanne Israel, men Gud tvang ham til å velsigne dem i stedet. Han er kjent for episoden der eselet hans talte til ham etter å ha sett en engel. Senere ga han råd som førte til Israels synd ved Ba'al-Peor.
Nøkkelhendingar
Balaks forespørsel
Kong Balak sendte bud på Bileam for å forbanne Israel, men Gud sa nei.
5Han sende bod til Bileam, son til Beor, i Petor ved elva, i landet til folket hans, og sa: «Sjå, eit folk har drege ut frå Egypt. Dei dekkjer heile landet og har slege seg ned rett imot meg.
וַיִּשְׁלַ֨ח מַלְאָכִ֜ים אֶל־בִּלְעָ֣ם בֶּן־בְּע֗וֹר פְּ֠תוֹרָה אֲשֶׁ֧ר עַל־הַנָּהָ֛ר אֶ֥רֶץ בְּנֵי־עַמּ֖וֹ לִקְרֹא־ל֑וֹ לֵאמֹ֗ר הִ֠נֵּה עַ֣ם יָצָ֤א מִמִּצְרַ֙יִם֙ הִנֵּ֤ה כִסָּה֙ אֶת־עֵ֣ין הָאָ֔רֶץ וְה֥וּא יֹשֵׁ֖ב מִמֻּלִֽי׃
6Kom no og forbann dette folket for meg, for dei er sterkare enn meg. Kanskje eg då kan slå dei og driva dei ut or landet. For eg veit at den du velsignar, er velsigna, og den du forbannar, er forbanna.»
וְעַתָּה֩ לְכָה־נָּ֨א אָֽרָה־לִּ֜י אֶת־הָעָ֣ם הַזֶּ֗ה כִּֽי־עָצ֥וּם הוּא֙ מִמֶּ֔נִּי אוּלַ֤י אוּכַל֙ נַכֶּה־בּ֔וֹ וַאֲגָרְשֶׁ֖נּוּ מִן־הָאָ֑רֶץ כִּ֣י יָדַ֗עְתִּי אֵ֤ת אֲשֶׁר־תְּבָרֵךְ֙ מְבֹרָ֔ךְ וַאֲשֶׁ֥ר תָּאֹ֖ר יוּאָֽר׃
7Dei eldste i Moab og dei eldste i Midjan drog av stad med spåmannsløn i hendene. Dei kom til Bileam og bar fram Balaks ord til han.
וַיֵּ֨לְכ֜וּ זִקְנֵ֤י מוֹאָב֙ וְזִקְנֵ֣י מִדְיָ֔ן וּקְסָמִ֖ים בְּיָדָ֑ם וַיָּבֹ֙אוּ֙ אֶל־בִּלְעָ֔ם וַיְדַבְּר֥וּ אֵלָ֖יו דִּבְרֵ֥י בָלָֽק׃
12Men Gud sa til Bileam: «Du skal ikkje gå med dei. Du skal ikkje forbanna folket, for dei er velsigna.»
וַיֹּ֤אמֶר אֱלֹהִים֙ אֶל־בִּלְעָ֔ם לֹ֥א תֵלֵ֖ךְ עִמָּהֶ֑ם לֹ֤א תָאֹר֙ אֶת־הָעָ֔ם כִּ֥י בָר֖וּךְ הֽוּא׃
18Men Bileam svara og sa til Balaks tenarar: «Om Balak gav meg huset sitt fullt av sølv og gull, kunne eg ikkje gå imot ordet frå Herren, min Gud, korkje i stort eller smått.
וַיַּ֣עַן בִּלְעָ֗ם וַיֹּ֙אמֶר֙ אֶל־עַבְדֵ֣י בָלָ֔ק אִם־יִתֶּן־לִ֥י בָלָ֛ק מְלֹ֥א בֵית֖וֹ כֶּ֣סֶף וְזָהָ֑ב לֹ֣א אוּכַ֗ל לַעֲבֹר֙ אֶת־פִּי֙ יְהוָ֣ה אֱלֹהָ֔י לַעֲשׂ֥וֹת קְטַנָּ֖ה א֥וֹ גְדוֹלָֽה׃
20Gud kom til Bileam om natta og sa til han: «Har desse mennene kome for å henta deg, så reis og gå med dei. Men berre det ordet eg seier til deg, skal du gjera.»
וַיָּבֹ֨א אֱלֹהִ֥ים ׀ אֶל־בִּלְעָם֮ לַיְלָה֒ וַיֹּ֣אמֶר ל֗וֹ אִם־לִקְרֹ֤א לְךָ֙ בָּ֣אוּ הָאֲנָשִׁ֔ים ק֖וּם לֵ֣ךְ אִתָּ֑ם וְאַ֗ךְ אֶת־הַדָּבָ֛ר אֲשֶׁר־אֲדַבֵּ֥ר אֵלֶ֖יךָ אֹת֥וֹ תַעֲשֶֽׂה׃
Eselet som talte
Bileams esel så Herrens engel og talte til Bileam da han slo det.
23Eselet såg Herrens engel stå på vegen med drege sverd i handa. Eselet bøygde av frå vegen og gjekk ut på marka. Då slo Bileam eselet for å få det inn på vegen att.
וַתֵּ֣רֶא הָאָתוֹן֩ אֶת־מַלְאַ֨ךְ יְהוָ֜ה נִצָּ֣ב בַּדֶּ֗רֶךְ וְחַרְבּ֤וֹ שְׁלוּפָה֙ בְּיָד֔וֹ וַתֵּ֤ט הָֽאָתוֹן֙ מִן־הַדֶּ֔[t]רֶךְ וַתֵּ֖לֶךְ בַּשָּׂדֶ֑ה וַיַּ֤ךְ בִּלְעָם֙ אֶת־הָ֣אָת֔וֹן לְהַטֹּתָ֖הּ הַדָּֽרֶךְ׃
25Då eselet såg Herrens engel, pressa det seg mot muren og klømde foten til Bileam mot muren. Då slo han det endå ein gong.
וַתֵּ֨רֶא הָאָת֜וֹן אֶת־מַלְאַ֣ךְ יְהוָ֗ה וַתִּלָּחֵץ֙ אֶל־הַקִּ֔יר וַתִּלְחַ֛ץ אֶת־רֶ֥גֶל בִּלְעָ֖ם אֶל־הַקִּ֑יר וַיֹּ֖סֶף לְהַכֹּתָֽהּ׃
27Då eselet såg Herrens engel, la det seg ned under Bileam. Då vart Bileam rasande og slo eselet med staven.
וַתֵּ֤רֶא הָֽאָתוֹן֙ אֶת־מַלְאַ֣ךְ יְהוָ֔ה וַתִּרְבַּ֖ץ תַּ֣חַת בִּלְעָ֑ם וַיִּֽחַר־אַ֣ף בִּלְעָ֔ם וַיַּ֥ךְ אֶת־הָאָת֖וֹן בַּמַּקֵּֽל׃
28Då opna Herren munnen på eselet, og det sa til Bileam: «Kva har eg gjort deg, sidan du har slege meg tre gonger?»
וַיִּפְתַּ֥ח יְהוָ֖ה אֶת־פִּ֣י הָאָת֑וֹן וַתֹּ֤אמֶר לְבִלְעָם֙ מֶה־עָשִׂ֣יתִֽי לְךָ֔ כִּ֣י הִכִּיתַ֔נִי זֶ֖ה שָׁלֹ֥שׁ רְגָלִֽים׃
30Eselet sa til Bileam: «Er ikkje eg eselet ditt, som du har ride på heile livet ditt til denne dag? Har eg nokon gong hatt for vane å gjera slik mot deg?» Han svara: «Nei.»
וַתֹּ֨אמֶר הָאָת֜וֹן אֶל־בִּלְעָ֗ם הֲלוֹא֩ אָנֹכִ֨י אֲתֹֽנְךָ֜ אֲשֶׁר־רָכַ֣בְתָּ עָלַ֗י מֵעֽוֹדְךָ֙ עַד־הַיּ֣וֹם הַזֶּ֔ה הַֽהַסְכֵּ֣ן הִסְכַּ֔נְתִּי לַעֲשׂ֥וֹת לְךָ֖ כֹּ֑ה וַיֹּ֖אמֶר לֹֽא׃
31Då opna Herren auga til Bileam, og han såg Herrens engel stå på vegen med drege sverd i handa. Han bøygde seg og kasta seg ned med andletet mot jorda.
וַיְגַ֣ל יְהוָה֮ אֶת־עֵינֵ֣י בִלְעָם֒ וַיַּ֞רְא אֶת־מַלְאַ֤ךְ יְהוָה֙ נִצָּ֣ב בַּדֶּ֔רֶךְ וְחַרְבּ֥וֹ שְׁלֻפָ֖ה בְּיָד֑וֹ וַיִּקֹּ֥ד וַיִּשְׁתַּ֖חוּ לְאַפָּֽיו׃
33Eselet såg meg og bøygde unna for meg desse tre gongene. Hadde det ikkje bøygd unna for meg, hadde eg no drepe deg, men late eselet leva.»
וַתִּרְאַ֙נִי֙ הָֽאָת֔וֹן וַתֵּ֣ט לְפָנַ֔י זֶ֖ה שָׁלֹ֣שׁ רְגָלִ֑ים אוּלַי֙ נָטְתָ֣ה מִפָּנַ֔י כִּ֥י עַתָּ֛ה גַּם־אֹתְכָ֥ה הָרַ֖גְתִּי וְאוֹתָ֥הּ הֶחֱיֵֽיתִי׃
34Då sa Bileam til Herrens engel: «Eg har synda, for eg visste ikkje at du stod imot meg på vegen. Men no, om det er gale i dine auge, vil eg snu og fara heim att.»
וַיֹּ֨אמֶר בִּלְעָ֜ם אֶל־מַלְאַ֤ךְ יְהוָה֙ חָטָ֔אתִי כִּ֚י לֹ֣א יָדַ֔עְתִּי כִּ֥י אַתָּ֛ה נִצָּ֥ב לִקְרָאתִ֖י בַּדָּ֑רֶךְ וְעַתָּ֛ה אִם־רַ֥ע בְּעֵינֶ֖יךָ אָשׁ֥וּבָה לִּֽי׃
Velsignelsene over Israel
Tre ganger forsøkte Bileam å forbanne Israel, men endte opp med å velsigne dem.
7Då tok han opp si tale og sa: «Frå Aram har Balak henta meg, Moabs konge frå fjella i aust: Kom og forbann Jakob for meg, kom og ønsk ulukke over Israel!»
וַיִּשָּׂ֥א מְשָׁל֖וֹ וַיֹּאמַ֑ר מִן־אֲ֠רָם יַנְחֵ֨נִי בָלָ֤ק מֶֽלֶךְ־מוֹאָב֙ מֵֽהַרְרֵי־קֶ֔דֶם לְכָה֙ אָֽרָה־לִּ֣י יַעֲקֹ֔ב וּלְכָ֖ה זֹעֲמָ֥ה יִשְׂרָאֵֽל׃
8Korleis kan eg forbanna den Gud ikkje har forbanna? Korleis kan eg ønska ulukke over den Herren ikkje har ønska ulukke over?
מָ֣ה אֶקֹּ֔ב לֹ֥א קַבֹּ֖ה אֵ֑ל וּמָ֣ה אֶזְעֹ֔ם לֹ֥א זָעַ֖ם יְהוָֽה׃
11Då sa Balak til Bileam: «Kva har du gjort mot meg? Eg henta deg for å forbanna fiendane mine, men sjå, du har velsigna dei!»
וַיֹּ֤אמֶר בָּלָק֙ אֶל־בִּלְעָ֔ם מֶ֥ה עָשִׂ֖יתָ לִ֑י לָקֹ֤ב אֹיְבַי֙ לְקַחְתִּ֔יךָ וְהִנֵּ֖ה בֵּרַ֥כְתָּ בָרֵֽךְ׃
12Han svara og sa: «Må eg ikkje ta vare på det Herren legg i munnen min og tala det?»
וַיַּ֖עַן וַיֹּאמַ֑ר הֲלֹ֗א אֵת֩ אֲשֶׁ֨ר יָשִׂ֤ים יְהוָה֙ בְּפִ֔י אֹת֥וֹ אֶשְׁמֹ֖ר לְדַבֵּֽר׃
20Sjå, å velsigna har eg fått i oppdrag. Han har velsigna, og eg kan ikkje gjera det om.
הִנֵּ֥ה בָרֵ֖ךְ לָקָ֑חְתִּי וּבֵרֵ֖ךְ וְלֹ֥א אֲשִׁיבֶֽנָּה׃
5Kor vakre telta dine er, Jakob, bustadene dine, Israel!
מַה־טֹּ֥בוּ אֹהָלֶ֖יךָ יַעֲקֹ֑ב מִשְׁכְּנֹתֶ֖יךָ יִשְׂרָאֵֽל׃
9Han legg seg ned og kviler som ei løve, som ei løvinne – kven vågar å vekkja han? Velsigna er den som velsignar deg, og forbanna er den som forbannar deg.»
כָּרַ֨ע שָׁכַ֧ב כַּאֲרִ֛י וּכְלָבִ֖יא מִ֣י יְקִימֶ֑נּוּ מְבָרֲכֶ֣יךָ בָר֔וּךְ וְאֹרְרֶ֖יךָ אָרֽוּר׃
10Då vart Balak brennande harm på Bileam og slo hendene saman. Balak sa til Bileam: «Eg kalla deg hit for å forbanna fiendane mine, men sjå, du har velsigna dei tre gonger!»
וַיִּֽחַר־אַ֤ף בָּלָק֙ אֶל־בִּלְעָ֔ם וַיִּסְפֹּ֖ק אֶת־כַּפָּ֑יו וַיֹּ֨אמֶר בָּלָ֜ק אֶל־בִּלְעָ֗ם לָקֹ֤ב אֹֽיְבַי֙ קְרָאתִ֔יךָ וְהִנֵּה֙ בֵּרַ֣כְתָּ בָרֵ֔ךְ זֶ֖ה שָׁלֹ֥שׁ פְּעָמִֽים׃
Den messianske profeti
Bileam profeterte om en stjerne fra Jakob og en herskerstav fra Israel.
17Eg ser han, men ikkje no, eg skimtar han, men ikkje nær. Ei stjerne stig opp frå Jakob, eit septer reiser seg frå Israel. Han skal knusa Moabs tinningar og slå ned alle Sets søner.
אֶרְאֶ֙נּוּ֙ וְלֹ֣א עַתָּ֔ה אֲשׁוּרֶ֖נּוּ וְלֹ֣א קָר֑וֹב דָּרַ֨ךְ כּוֹכָ֜ב מִֽיַּעֲקֹ֗ב וְקָ֥ם שֵׁ֙בֶט֙ מִיִּשְׂרָאֵ֔ל וּמָחַץ֙ פַּאֲתֵ֣י מוֹאָ֔ב וְקַרְקַ֖ר כָּל־בְּנֵי־שֵֽׁת׃
18Edom skal verta eigedom, og Seir, fiendane hans, skal verta eigedom, medan Israel viser si makt.
וְהָיָ֨ה אֱד֜וֹם יְרֵשָׁ֗ה וְהָיָ֧ה יְרֵשָׁ֛ה שֵׂעִ֖יר אֹיְבָ֑יו וְיִשְׂרָאֵ֖ל עֹ֥שֶׂה חָֽיִל׃
19Frå Jakob skal ein koma som herskar, og han skal rydja ut dei som er att frå byen.»
וְיֵ֖רְדְּ מִֽיַּעֲקֹ֑ב וְהֽ͏ֶאֱבִ֥יד שָׂרִ֖יד מֵעִֽיר׃
Bileams onde råd
Bileam ga råd som førte til at Israel syndet med moabittiske kvinner ved Ba'al-Peor.
16Det var jo dei som etter råd frå Bileam fekk israelittane til å vera trulause mot Herren i Peor-saka, så det kom ein plage over Herrens forsamling.
הֵ֣ן הֵ֜נָּה הָי֨וּ לִבְנֵ֤י יִשְׂרָאֵל֙ בִּדְבַ֣ר בִּלְעָ֔ם לִמְסָר־מַ֥עַל בַּיהוָ֖ה עַל־דְּבַר־פְּע֑וֹר וַתְּהִ֥י הַמַּגֵּפָ֖ה בַּעֲדַ֥ת יְהוָֽה׃
14Men eg har nokre få ting imot deg: Du har nokre der som held fast på Bileams lære, han som lærte Balak å leggja snublestein for Israels born, så dei åt avgudsoffer og dreiv hor.
ἀλλὰ ἔχω κατὰ σοῦ ὀλίγα, ὅτι ἔχεις ἐκεῖ κρατοῦντας τὴν διδαχὴν Βαλαάμ, ὃς ⸂ἐδίδασκεν τῷ⸃ Βαλὰκ βαλεῖν σκάνδαλον ἐνώπιον τῶν υἱῶν Ἰσραήλ, ⸀φαγεῖν εἰδωλόθυτα καὶ πορνεῦσαι·
Nemnd i Bibelen (60)
4. Mosebok 22:54. Mosebok 22:74. Mosebok 22:84. Mosebok 22:94. Mosebok 22:104. Mosebok 22:124. Mosebok 22:134. Mosebok 22:144. Mosebok 22:164. Mosebok 22:184. Mosebok 22:204. Mosebok 22:214. Mosebok 22:254. Mosebok 22:274. Mosebok 22:284. Mosebok 22:294. Mosebok 22:304. Mosebok 22:314. Mosebok 22:344. Mosebok 22:354. Mosebok 22:364. Mosebok 22:374. Mosebok 22:384. Mosebok 22:394. Mosebok 22:404. Mosebok 22:414. Mosebok 23:14. Mosebok 23:24. Mosebok 23:34. Mosebok 23:44. Mosebok 23:54. Mosebok 23:114. Mosebok 23:154. Mosebok 23:164. Mosebok 23:254. Mosebok 23:264. Mosebok 23:274. Mosebok 23:284. Mosebok 23:294. Mosebok 23:304. Mosebok 24:14. Mosebok 24:24. Mosebok 24:34. Mosebok 24:104. Mosebok 24:124. Mosebok 24:154. Mosebok 24:254. Mosebok 31:84. Mosebok 31:165. Mosebok 23:55. Mosebok 23:6Josva 13:22Josva 24:9Josva 24:101. Krønikebok 6:55Nehemja 13:2Mika 6:52. Peter 2:15Judas 1:11Openberringa 2:14