Festus (landshøvding)
Romerrikets landshøvding i Judea
Porcius Festus var den romerske landshøvdingen som etterfulgte Felix i Judea. Han arvet Paulus' sak fra sin forgjenger og arrangerte det berømte rettsforhandlingen hvor Paulus forsvarte seg overfor kong Agrippa II, noe som til slutt førte til at Paulus ble sendt til Roma for å stå for keiseren.
Nøkkelhendingar
Overtar som landshøvding etter Felix
Festus overtok embetet som landshøvding i Judea etter Felix og arvet dermed den uavklarte saken mot Paulus.
27Då det var gått to år, fekk Feliks Porkius Festus til etterfølgjar. Og fordi Feliks ville gjera jødane til lags, lét han Paulus verta sitjande i fengsel.
Διετίας δὲ πληρωθείσης ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φῆλιξ Πόρκιον Φῆστον· θέλων τε ⸀χάριτα καταθέσθαι τοῖς Ἰουδαίοις ὁ Φῆλιξ κατέλιπε τὸν Παῦλον δεδεμένον.
Jødene fremlegger saken mot Paulus
Kort tid etter sin ankomst dro Festus til Jerusalem, hvor de jødiske lederne la frem sine anklager mot Paulus og bad om å få ham overført dit.
1Tre dagar etter at Festus hadde kome til provinsen, drog han frå Cæsarea opp til Jerusalem.
Φῆστος οὖν ἐπιβὰς τῇ ἐπαρχείᾳ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀνέβη εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπὸ Καισαρείας,
2Der la overprestane og dei fremste av jødane fram klagemåla sine mot Paulus og bad han inntrengjande
ἐνεφάνισάν ⸀τε αὐτῷ ⸂οἱ ἀρχιερεῖς⸃ καὶ οἱ πρῶτοι τῶν Ἰουδαίων κατὰ τοῦ Παύλου, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν
3om den velviljen at han ville senda Paulus til Jerusalem. Dei planla nemleg å drepa han på vegen.
αἰτούμενοι χάριν κατʼ αὐτοῦ ὅπως μεταπέμψηται αὐτὸν εἰς Ἰερουσαλήμ, ἐνέδραν ποιοῦντες ἀνελεῖν αὐτὸν κατὰ τὴν ὁδόν.
4Men Festus svara at Paulus skulle haldast i varetekt i Cæsarea, og at han sjølv snart skulle reisa dit.
ὁ μὲν οὖν Φῆστος ἀπεκρίθη τηρεῖσθαι τὸν Παῦλον ⸂εἰς Καισάρειαν⸃, ἑαυτὸν δὲ μέλλειν ἐν τάχει ἐκπορεύεσθαι·
5«Lat dei av dykk som har mynde, følgja med ned,» sa han, «og føra fram skuldingar mot mannen dersom han har gjort noko gale.»
Οἱ οὖν ⸂ἐν ὑμῖν, φησίν, δυνατοὶ⸃ συγκαταβάντες εἴ τί ἐστιν ἐν τῷ ἀνδρὶ ⸀ἄτοπον κατηγορείτωσαν αὐτοῦ.
Paulus appellerer til keiseren
Da Festus foreslo at Paulus skulle dømmes i Jerusalem, benyttet Paulus sin rett som romersk borger til å appellere direkte til keiseren i Roma.
9Men Festus ville gjera jødane til lags og spurde Paulus: «Er du villig til å dra opp til Jerusalem og bli dømd der framfor meg i denne saka?»
ὁ Φῆστος δὲ ⸂θέλων τοῖς Ἰουδαίοις⸃ χάριν καταθέσθαι ἀποκριθεὶς τῷ Παύλῳ εἶπεν· Θέλεις εἰς Ἱεροσόλυμα ἀναβὰς ἐκεῖ περὶ τούτων ⸀κριθῆναι ἐπʼ ἐμοῦ;
10Paulus svara: «Eg står for keisaren sin domstol, og det er der eg skal dømmast. Eg har ikkje gjort jødane nokon urett, slik du òg godt veit.»
εἶπεν δὲ ὁ Παῦλος· ⸂Ἐπὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς⸃ εἰμι, οὗ με δεῖ κρίνεσθαι. Ἰουδαίους οὐδὲν ⸀ἠδίκησα, ὡς καὶ σὺ κάλλιον ἐπιγινώσκεις.
11«Om eg har gjort urett og har gjort noko som fortener døden, så nektar eg ikkje å døy. Men dersom det ikkje er noko i det desse skuldar meg for, kan ingen gje meg over til dei. Eg ankar til keisaren!»
εἰ μὲν ⸀οὖν ἀδικῶ καὶ ἄξιον θανάτου πέπραχά τι, οὐ παραιτοῦμαι τὸ ἀποθανεῖν· εἰ δὲ οὐδέν ἐστιν ὧν οὗτοι κατηγοροῦσίν μου, οὐδείς με δύναται αὐτοῖς χαρίσασθαι· Καίσαρα ἐπικαλοῦμαι.
12Etter å ha rådført seg med rådet sitt, svara Festus: «Du har anka til keisaren, og til keisaren skal du fara.»
τότε ὁ Φῆστος συλλαλήσας μετὰ τοῦ συμβουλίου ἀπεκρίθη· Καίσαρα ἐπικέκλησαι, ἐπὶ Καίσαρα πορεύσῃ.
Rådslår med kong Agrippa
Festus la Paulus' sak frem for kong Agrippa II og hans søster Berenike under deres besøk, da han var usikker på hva han skulle skrive til keiseren.
13Nokre dagar seinare kom kong Agrippa og Berenike til Cæsarea for å helsa på Festus.
Ἡμερῶν δὲ διαγενομένων τινῶν Ἀγρίππας ὁ βασιλεὺς καὶ Βερνίκη κατήντησαν εἰς Καισάρειαν ἀσπασάμενοι τὸν Φῆστον.
14Då dei hadde vore der i fleire dagar, la Festus saka mot Paulus fram for kongen og sa: «Det er ein mann her som Feliks lét etter seg som fange.
ὡς δὲ πλείους ἡμέρας ⸀διέτριβον ἐκεῖ, ὁ Φῆστος τῷ βασιλεῖ ἀνέθετο τὰ κατὰ τὸν Παῦλον λέγων· Ἀνήρ τίς ἐστιν καταλελειμμένος ὑπὸ Φήλικος δέσμιος,
15Då eg var i Jerusalem, kom overprestane og dei eldste av jødane til meg med skuldingar mot han og kravde at han skulle domfellast.
περὶ οὗ γενομένου μου εἰς Ἱεροσόλυμα ἐνεφάνισαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τῶν Ἰουδαίων, αἰτούμενοι κατʼ αὐτοῦ ⸀καταδίκην·
16Eg svara dei at det ikkje er skikk hjå romarane å gje frå seg nokon før den tiltalte har møtt anklagarane sine andlet til andlet og fått høve til å forsvara seg mot skuldingane.
πρὸς οὓς ἀπεκρίθην ὅτι οὐκ ἔστιν ἔθος Ῥωμαίοις χαρίζεσθαί τινα ⸀ἄνθρωπον πρὶν ἢ ὁ κατηγορούμενος κατὰ πρόσωπον ἔχοι τοὺς κατηγόρους τόπον τε ἀπολογίας λάβοι περὶ τοῦ ἐγκλήματος.
17Då dei så hadde kome hit, utsette eg ikkje saka, men sette meg på dommarstolen dagen etter og gav ordre om at mannen skulle førast fram.
συνελθόντων ⸀οὖν ἐνθάδε ἀναβολὴν μηδεμίαν ποιησάμενος τῇ ἑξῆς καθίσας ἐπὶ τοῦ βήματος ἐκέλευσα ἀχθῆναι τὸν ἄνδρα·
18Då anklagarane stilte seg opp, kom dei ikkje med nokon av dei skuldingane om vonde gjerningar som eg hadde venta.
περὶ οὗ σταθέντες οἱ κατήγοροι οὐδεμίαν αἰτίαν ⸀ἔφερον ὧν ⸂ἐγὼ ὑπενόουν⸃ ⸀πονηρῶν,
19Dei hadde berre nokre stridsspørsmål med han om deira eiga gudstru og om ein Jesus som er død, men som Paulus påstod lever.
ζητήματα δέ τινα περὶ τῆς ἰδίας δεισιδαιμονίας εἶχον πρὸς αὐτὸν καὶ περί τινος Ἰησοῦ τεθνηκότος, ὃν ἔφασκεν ὁ Παῦλος ζῆν.
20Sidan eg var rådvill om korleis eg skulle granska dette, spurde eg om han ville reisa til Jerusalem og bli dømd der i denne saka.
ἀπορούμενος δὲ ἐγὼ τὴν περὶ ⸀τούτων ζήτησιν ἔλεγον εἰ βούλοιτο πορεύεσθαι εἰς ⸀Ἱεροσόλυμα κἀκεῖ κρίνεσθαι περὶ τούτων.
21Men Paulus anka og bad om å bli halde i varetekt til Hans Majestet kunne avgjera saka hans. Så gav eg ordre om at han skulle haldast i varetekt til eg kan senda han til keisaren.»
τοῦ δὲ Παύλου ἐπικαλεσαμένου τηρηθῆναι αὐτὸν εἰς τὴν τοῦ Σεβαστοῦ διάγνωσιν, ἐκέλευσα τηρεῖσθαι αὐτὸν ἕως οὗ ⸀ἀναπέμψω αὐτὸν πρὸς Καίσαρα.
22Agrippa sa til Festus: «Eg ville gjerne høyra denne mannen sjølv.» «I morgon skal du få høyra han,» svara Festus.
Ἀγρίππας δὲ πρὸς τὸν ⸀Φῆστον· Ἐβουλόμην καὶ αὐτὸς τοῦ ἀνθρώπου ἀκοῦσαι. ⸀Αὔριον, φησίν, ἀκούσῃ αὐτοῦ.
Erklærer at Paulus er gal
Under Paulus' forsvarstale avbrøt Festus ham høylytt og erklærte at hans store lærdom hadde gjort ham gal, noe Paulus rolig avviste.
24Medan Paulus forsvara seg slik, ropa Festus med høg røyst: «Du er galen, Paulus! All lærda di driv deg til vanvit!»
Ταῦτα δὲ αὐτοῦ ἀπολογουμένου ὁ Φῆστος μεγάλῃ τῇ φωνῇ ⸀φησιν· Μαίνῃ, Παῦλε· τὰ πολλά σε γράμματα εἰς μανίαν περιτρέπει.
25Men Paulus svara: «Eg er ikkje galen, høgvørde Festus, men talar sanne og fornuftige ord.
ὁ δὲ ⸀Παῦλος· Οὐ μαίνομαι, φησίν, κράτιστε Φῆστε, ἀλλὰ ἀληθείας καὶ σωφροσύνης ῥήματα ἀποφθέγγομαι.
Erkjenner Paulus' uskyld
Etter høringen konkluderte Festus og Agrippa med at Paulus ikke hadde gjort noe som fortjente død eller fengsling, men måtte sendes til Roma siden han hadde appellert.
30Då reiste kongen seg, og med han landshøvdingen og Berenike og dei som sat med dei.
⸀Ἀνέστη ⸀τε ὁ βασιλεὺς καὶ ὁ ἡγεμὼν ἥ τε Βερνίκη καὶ οἱ συγκαθήμενοι αὐτοῖς,
31Dei gjekk til sides og snakka saman og sa: «Denne mannen gjer ikkje noko som fortener død eller fengsel.»
καὶ ἀναχωρήσαντες ἐλάλουν πρὸς ἀλλήλους λέγοντες ὅτι Οὐδὲν θανάτου ⸂ἢ δεσμῶν ἄξιον⸃ ⸀τι πράσσει ὁ ἄνθρωπος οὗτος.
32Agrippa sa til Festus: «Denne mannen kunne ha vorte sett fri om han ikkje hadde anka til keisaren.»
Ἀγρίππας δὲ τῷ Φήστῳ ἔφη· Ἀπολελύσθαι ἐδύνατο ὁ ἄνθρωπος οὗτος εἰ μὴ ἐπεκέκλητο Καίσαρα.