Paulus
Hedningenes apostel
Òg kjend som: Saulus, Saul
Paulus, opprinnelig kalt Saulus, var først en forfølger av de kristne, men ble omvendt på veien til Damaskus. Han ble den viktigste misjonæren i den tidlige kirke og skrev mange av brevene i Det nye testamente.
Nøkkelhendingar
Forfølgelse av de kristne
Saulus var en ivrig forfølger av de kristne før sin omvendelse.
58Dei dreiv han ut av byen og steina han. Vitna la kleda sine ved føtene til ein ung mann som heitte Saulus.
καὶ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως ἐλιθοβόλουν. καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια ⸀αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουμένου Σαύλου.
1Saulus samtykte i drapet på han. Den dagen braut det ut ei stor forfølging mot forsamlinga i Jerusalem, og alle vart spreidde utover områda i Judea og Samaria, bortsett frå apostlane.
Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ. Ἐγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμὸς μέγας ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις· πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας πλὴν τῶν ἀποστόλων.
3Men Saulus herja forsamlinga. Han gjekk inn i hus etter hus, drog ut både menn og kvinner og kasta dei i fengsel.
Σαῦλος δὲ ἐλυμαίνετο τὴν ἐκκλησίαν κατὰ τοὺς οἴκους εἰσπορευόμενος, σύρων τε ἄνδρας καὶ γυναῖκας παρεδίδου εἰς φυλακήν.
Omvendelsen på Damaskus-veien
Jesus åpenbarte seg for Saulus på veien til Damaskus, og han ble blind i tre dager.
3Medan han var på veg og nærma seg Damaskus, stråla det brått eit lys frå himmelen rundt han.
ἐν δὲ τῷ πορεύεσθαι ἐγένετο αὐτὸν ἐγγίζειν τῇ Δαμασκῷ, ⸂ἐξαίφνης τε αὐτὸν περιήστραψεν⸃ φῶς ⸀ἐκ τοῦ οὐρανοῦ,
4Han fall til jorda og høyrde ei røyst som sa til han: «Saul, Saul, kvifor forfølgjer du meg?»
καὶ πεσὼν ἐπὶ τὴν γῆν ἤκουσεν φωνὴν λέγουσαν αὐτῷ Σαοὺλ Σαούλ, τί με διώκεις;
5Han sa: «Kven er du, Herre?» Og han svara: «Eg er Jesus, han som du forfølgjer.
εἶπεν δέ· Τίς εἶ, κύριε; ὁ ⸀δέ· Ἐγώ εἰμι Ἰησοῦς ὃν σὺ διώκεις·
6Men reis deg og gå inn i byen, så skal det verta sagt deg kva du skal gjera.»
ἀλλὰ ἀνάστηθι καὶ εἴσελθε εἰς τὴν πόλιν, καὶ λαληθήσεταί σοι ⸂ὅ τί⸃ σε δεῖ ποιεῖν.
8Saulus reiste seg frå jorda, men då han opna auga, kunne han ikkje sjå noko. Dei leidde han ved handa og førte han inn i Damaskus.
ἠγέρθη δὲ ⸀Σαῦλος ἀπὸ τῆς γῆς, ἀνεῳγμένων ⸀δὲ τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ⸀οὐδὲν ἔβλεπεν· χειραγωγοῦντες δὲ αὐτὸν εἰσήγαγον εἰς Δαμασκόν.
17Då gjekk Ananias av stad og kom inn i huset. Han la hendene på han og sa: «Saul, bror, Herren har sendt meg – Jesus, han som synte seg for deg på vegen du kom – så du kan få synet att og verta fylt av Den Heilage Ande.»
ἀπῆλθεν δὲ Ἁνανίας καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν, καὶ ἐπιθεὶς ἐπʼ αὐτὸν τὰς χεῖρας εἶπεν· Σαοὺλ ἀδελφέ, ὁ κύριος ἀπέσταλκέν με, ⸀Ἰησοῦς ὁ ὀφθείς σοι ἐν τῇ ὁδῷ ᾗ ἤρχου, ὅπως ἀναβλέψῃς καὶ πλησθῇς πνεύματος ἁγίου.
18Og straks fall det noko som skjel frå auga hans, og han fekk synet att. Han stod opp og vart døypt.
καὶ εὐθέως ἀπέπεσαν ⸂αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ὀφθαλμῶν⸃ ⸀ὡς λεπίδες, ἀνέβλεψέν τε καὶ ἀναστὰς ἐβαπτίσθη,
Første misjonsreise
Paulus og Barnabas ble sendt ut på den første misjonsreisen.
2Medan dei heldt gudsteneste for Herren og fasta, sa Den Heilage Ande: «Set ut Barnabas og Saulus for meg til det arbeidet eg har kalla dei til.»
λειτουργούντων δὲ αὐτῶν τῷ κυρίῳ καὶ νηστευόντων εἶπεν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· Ἀφορίσατε δή μοι τὸν Βαρναβᾶν ⸀καὶ Σαῦλον εἰς τὸ ἔργον ὃ προσκέκλημαι αὐτούς.
3Då fasta dei og bad, la hendene på dei og sende dei av stad.
τότε νηστεύσαντες καὶ προσευξάμενοι καὶ ἐπιθέντες τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἀπέλυσαν.
4Dei vart utsendte av Den heilage Ande og drog ned til Seleukia, og derfrå segla dei til Kypros.
⸀Αὐτοὶ μὲν οὖν ἐκπεμφθέντες ὑπὸ τοῦ ⸂ἁγίου πνεύματος⸃ κατῆλθον ⸀εἰς Σελεύκειαν, ἐκεῖθέν ⸀τε ἀπέπλευσαν ⸁εἰς Κύπρον,
5Då dei kom til Salamis, forkynte dei Guds ord i synagogane til jødane. Dei hadde òg Johannes med som medhjelpar.
καὶ γενόμενοι ἐν Σαλαμῖνι κατήγγελλον τὸν λόγον τοῦ θεοῦ ἐν ταῖς συναγωγαῖς τῶν Ἰουδαίων· εἶχον δὲ καὶ Ἰωάννην ὑπηρέτην.
Apostelmøtet i Jerusalem
Paulus forsvarte evangeliet for hedningene på apostelmøtet.
7Etter mykje ordskifte reiste Peter seg og sa til dei: «Brør, de veit at Gud alt i dei fyrste dagane valde meg ut mellom dykk, så heidningane skulle få høyra evangelieordet frå min munn og koma til tru.
πολλῆς δὲ ⸀ζητήσεως γενομένης ἀναστὰς Πέτρος εἶπεν πρὸς αὐτούς· Ἄνδρες ἀδελφοί, ὑμεῖς ἐπίστασθε ὅτι ἀφʼ ἡμερῶν ἀρχαίων ⸂ἐν ὑμῖν ἐξελέξατο ὁ θεὸς⸃ διὰ τοῦ στόματός μου ἀκοῦσαι τὰ ἔθνη τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου καὶ πιστεῦσαι,
8Og Gud, som kjenner hjarta, vitna for dei ved å gje dei Den Heilage Ande, på same vis som til oss.
καὶ ὁ καρδιογνώστης θεὸς ἐμαρτύρησεν αὐτοῖς ⸀δοὺς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον καθὼς καὶ ἡμῖν,
9Han gjorde ingen skilnad mellom oss og dei, men reinsa hjarta deira ved trua.
καὶ ⸀οὐθὲν διέκρινεν μεταξὺ ἡμῶν τε καὶ αὐτῶν, τῇ πίστει καθαρίσας τὰς καρδίας αὐτῶν.
10Kvifor set de då Gud på prøve ved å leggja eit åk på nakken til læresveinane som korkje fedrane våre eller vi var i stand til å bera?
νῦν οὖν τί πειράζετε τὸν θεόν, ἐπιθεῖναι ζυγὸν ἐπὶ τὸν τράχηλον τῶν μαθητῶν ὃν οὔτε οἱ πατέρες ἡμῶν οὔτε ἡμεῖς ἰσχύσαμεν βαστάσαι;
11Nei, vi trur at vi vert frelste ved Herren Jesu nåde, på same måte som dei.»
ἀλλὰ διὰ τῆς χάριτος τοῦ κυρίου Ἰησοῦ πιστεύομεν σωθῆναι καθʼ ὃν τρόπον κἀκεῖνοι.
12Då tagde heile forsamlinga og høyrde på Barnabas og Paulus, som fortalde om alle dei teikn og under Gud hadde gjort mellom heidningane gjennom dei.
Ἐσίγησεν δὲ πᾶν τὸ πλῆθος, καὶ ἤκουον Βαρναβᾶ καὶ Παύλου ἐξηγουμένων ὅσα ἐποίησεν ὁ θεὸς σημεῖα καὶ τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσιν διʼ αὐτῶν.
19Difor meiner eg at vi ikkje skal gjera det vanskeleg for dei av heidningane som vender om til Gud.
διὸ ἐγὼ κρίνω μὴ παρενοχλεῖν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἐπιστρέφουσιν ἐπὶ τὸν θεόν,
20Men vi skal skriva til dei at dei skal halda seg borte frå det som er ureina av avgudane, frå hor, frå det som er kvalt, og frå blod.
ἀλλὰ ἐπιστεῖλαι αὐτοῖς τοῦ ⸀ἀπέχεσθαι τῶν ἀλισγημάτων τῶν εἰδώλων καὶ τῆς πορνείας καὶ ⸀τοῦ πνικτοῦ καὶ τοῦ αἵματος·
Fangenskap i Roma
Paulus ble fengslet i Roma hvor han fortsatte å forkynne og skrive brev.
16Då vi kom inn i Roma, fekk Paulus lov til å bu for seg sjølv saman med den soldaten som vakta han.
Ὅτε δὲ ⸀εἰσήλθομεν εἰς Ῥώμην, ⸂ἐπετράπη τῷ Παύλῳ⸃ μένειν καθʼ ἑαυτὸν σὺν τῷ φυλάσσοντι αὐτὸν στρατιώτῃ.
30I to heile år vart han buande i eit leigd husvære. Han tok imot alle som kom til han,
⸀Ἐνέμεινεν ⸀δὲ διετίαν ὅλην ἐν ἰδίῳ μισθώματι, καὶ ἀπεδέχετο πάντας τοὺς εἰσπορευομένους πρὸς αὐτόν,
31og forkynte Guds rike og underviste om Herren Jesus Kristus med fullt frimod og utan hinder.
κηρύσσων τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ καὶ διδάσκων τὰ περὶ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ μετὰ πάσης παρρησίας ἀκωλύτως.
Formaninger til Timoteus
Paulus skrev sine siste brev til sin unge medarbeider Timoteus.
6For eg vert alt ofra som drikkoffer, og tida for min bortgang er komen.
Ἐγὼ γὰρ ἤδη σπένδομαι, καὶ ὁ καιρὸς τῆς ⸂ἀναλύσεώς μου⸃ ἐφέστηκεν.
7Eg har stridt den gode striden, eg har fullført løpet, eg har halde fast på trua.
τὸν ⸂καλὸν ἀγῶνα⸃ ἠγώνισμαι, τὸν δρόμον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα·
8No ligg rettferdskransen klar til meg. Herren, den rettferdige domaren, skal gje meg han på den dagen – og ikkje berre meg, men alle som har elska hans openberring.
λοιπὸν ἀπόκειταί μοι ὁ τῆς δικαιοσύνης στέφανος, ὃν ἀποδώσει μοι ὁ κύριος ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, ὁ δίκαιος κριτής, οὐ μόνον δὲ ἐμοὶ ἀλλὰ καὶ πᾶσιν τοῖς ἠγαπηκόσι τὴν ἐπιφάνειαν αὐτοῦ.
Nemnd i Bibelen (161)
Apostelgjerningane 7:58Apostelgjerningane 9:1Apostelgjerningane 9:4Apostelgjerningane 9:11Apostelgjerningane 9:17Apostelgjerningane 9:22Apostelgjerningane 9:24Apostelgjerningane 9:27Apostelgjerningane 11:25Apostelgjerningane 11:30Apostelgjerningane 12:25Apostelgjerningane 13:1Apostelgjerningane 13:2Apostelgjerningane 13:7Apostelgjerningane 13:9Apostelgjerningane 13:13Apostelgjerningane 13:21Apostelgjerningane 13:43Apostelgjerningane 13:45Apostelgjerningane 13:46Apostelgjerningane 14:9Apostelgjerningane 14:11Apostelgjerningane 14:12Apostelgjerningane 14:14Apostelgjerningane 15:2Apostelgjerningane 15:12Apostelgjerningane 15:22Apostelgjerningane 15:25Apostelgjerningane 15:35Apostelgjerningane 15:36Apostelgjerningane 15:38Apostelgjerningane 15:40Apostelgjerningane 16:3Apostelgjerningane 16:14Apostelgjerningane 16:17Apostelgjerningane 16:18Apostelgjerningane 16:19Apostelgjerningane 16:25Apostelgjerningane 16:28Apostelgjerningane 16:29Apostelgjerningane 16:36Apostelgjerningane 16:37Apostelgjerningane 17:2Apostelgjerningane 17:4Apostelgjerningane 17:10Apostelgjerningane 17:14Apostelgjerningane 17:15Apostelgjerningane 17:16Apostelgjerningane 17:33Apostelgjerningane 18:1Apostelgjerningane 18:2Apostelgjerningane 18:5Apostelgjerningane 18:9Apostelgjerningane 18:12Apostelgjerningane 18:14Apostelgjerningane 18:18Apostelgjerningane 19:1Apostelgjerningane 19:4Apostelgjerningane 19:6Apostelgjerningane 19:11Apostelgjerningane 19:13Apostelgjerningane 19:15Apostelgjerningane 19:26Apostelgjerningane 19:29Apostelgjerningane 19:30Apostelgjerningane 20:1Apostelgjerningane 20:7Apostelgjerningane 20:9Apostelgjerningane 20:10Apostelgjerningane 20:13Apostelgjerningane 20:37Apostelgjerningane 21:11Apostelgjerningane 21:13Apostelgjerningane 21:18Apostelgjerningane 21:26Apostelgjerningane 21:29Apostelgjerningane 21:30Apostelgjerningane 21:32Apostelgjerningane 21:34Apostelgjerningane 21:37Apostelgjerningane 21:39Apostelgjerningane 22:7Apostelgjerningane 22:13Apostelgjerningane 22:24Apostelgjerningane 22:25Apostelgjerningane 22:29Apostelgjerningane 23:1Apostelgjerningane 23:2Apostelgjerningane 23:3Apostelgjerningane 23:10Apostelgjerningane 23:12Apostelgjerningane 23:14Apostelgjerningane 23:16Apostelgjerningane 23:18Apostelgjerningane 23:20Apostelgjerningane 23:24Apostelgjerningane 23:31Apostelgjerningane 23:33Apostelgjerningane 24:1Apostelgjerningane 24:2Apostelgjerningane 24:10Apostelgjerningane 24:23Apostelgjerningane 24:24Apostelgjerningane 24:25Apostelgjerningane 24:26Apostelgjerningane 24:27Apostelgjerningane 25:3Apostelgjerningane 25:4Apostelgjerningane 25:6Apostelgjerningane 25:8Apostelgjerningane 25:9Apostelgjerningane 25:10Apostelgjerningane 25:14Apostelgjerningane 25:19Apostelgjerningane 25:21Apostelgjerningane 25:23Apostelgjerningane 26:1Apostelgjerningane 26:14Apostelgjerningane 26:24Apostelgjerningane 26:25Apostelgjerningane 26:28Apostelgjerningane 27:1Apostelgjerningane 27:3Apostelgjerningane 27:9Apostelgjerningane 27:11Apostelgjerningane 27:24Apostelgjerningane 27:31Apostelgjerningane 27:33Apostelgjerningane 27:43Apostelgjerningane 28:8Apostelgjerningane 28:16Apostelgjerningane 28:25Romarane 1:11. Korintarane 1:11. Korintarane 1:121. Korintarane 1:131. Korintarane 3:41. Korintarane 3:51. Korintarane 3:221. Korintarane 16:212. Korintarane 1:12. Korintarane 10:1Galatarane 1:1Galatarane 5:2Efesarane 1:1Efesarane 3:1Filipparane 1:1Kolossarane 1:1Kolossarane 1:23Kolossarane 4:181. Tessalonikarane 1:11. Tessalonikarane 2:182. Tessalonikarane 1:12. Tessalonikarane 3:171. Timoteus 1:12. Timoteus 1:1Titus 1:1Filemon 1:1Filemon 1:9Filemon 1:192. Peter 3:15