Tattenai
Stattholder vest for Eufrat
Òg kjend som: Tatnai
Tattenai var den persiske stattholderen over provinsen vest for Eufrat (Trans-Eufrat) på tiden da jødene gjenoppbygget tempelet i Jerusalem etter eksilet. Han stilte spørsmål ved jødenes rett til å bygge tempelet og sendte en rapport til kong Dareios, som deretter bekreftet Kyros' opprinnelige dekret og ga tillatelse til å fullføre byggverket. Tattenai spilte dermed en indirekte, men viktig rolle i gjenoppbyggingen av Guds tempel.
Nøkkelhendingar
Tattenai undersøker tempelbyggingen
Tattenai, stattholderen vest for Eufrat, og hans medarbeider Shetar-Bosnai kom til Jerusalem og spurte jødene hvem som hadde gitt dem tillatelse til å gjenoppbygge tempelet og fullføre murene.
3På same tid kom Tattenai, statthaldaren i landet bortenfor elva, og Sjetar-Bosenai og embetsmennene deira til dei og sa: «Kven har gjeve dykk løyve til å byggja dette huset og fullføra denne muren?»
בֵּהּ־זִמְנָא֩ אֲתָ֨א עֲלֵיה֜וֹן תַּ֠תְּנַי פַּחַ֧ת עֲבַֽר־נַהֲרָ֛ה וּשְׁתַ֥ר בּוֹזְנַ֖י וּכְנָוָתְה֑וֹן וְכֵן֙ אָמְרִ֣ין לְהֹ֔ם מַן־שָׂ֨ם לְכֹ֜ם טְעֵ֗ם בַּיְתָ֤א דְנָה֙ לִבְּנֵ֔א וְאֻשַּׁרְנָ֥א דְנָ֖ה לְשַׁכְלָלָֽה׃ ס
4Då sa vi òg til dei: «Kva er namna på mennene som byggjer på denne bygningen?»
אֱדַ֥יִן כְּנֵ֖מָא אֲמַ֣רְנָא לְּהֹ֑ם מַן־אִנּוּן֙ שְׁמָהָ֣ת גֻּבְרַיָּ֔א דִּֽי־דְנָ֥ה בִנְיָנָ֖א בָּנַֽיִן׃
5Men Guds auge vaka over dei eldste av jødane, så dei ikkje vart stogga før saka kunne koma fram for Dareios og det kom eit skriftleg svar på dette.
וְעֵ֣ין אֱלָהֲהֹ֗ם הֲוָת֙ עַל־שָׂבֵ֣י יְהוּדָיֵ֔א וְלָא־בַטִּ֣לוּ הִמּ֔וֹ עַד־טַעְמָ֖א לְדָרְיָ֣וֶשׁ יְהָ֑ךְ וֶאֱדַ֛יִן יְתִיב֥וּן נִשְׁתְּוָנָ֖א עַל־דְּנָֽה׃ פ
Jødenes svar til Tattenai
De jødiske eldste forklarte at de hadde fått tillatelse fra kong Kyros av Persia til å gjenoppbygge Guds hus, og de ga navnene på lederne som hadde ansvaret for byggingen.
11Slik svara dei oss: 'Vi er tenarar for himmelens og jorda sin Gud, og vi byggjer opp att det huset som vart bygt for mange år sidan, som ein stor israelittisk konge bygde og fullførte.
וּכְנֵ֥מָא פִתְגָמָ֖א הֲתִיב֣וּנָא לְמֵמַ֑ר אֲנַ֣חְנָא הִמּ֡וֹ עַבְדוֹהִי֩ דִֽי־אֱלָ֨הּ שְׁמַיָּ֜א וְאַרְעָ֗א וּבָנַ֤יִן בַּיְתָא֙ דִּֽי־הֲוָ֨א בְנֵ֜ה מִקַּדְמַ֤ת דְּנָה֙ שְׁנִ֣ין שַׂגִּיאָ֔ן וּמֶ֤לֶךְ לְיִשְׂרָאֵל֙ רַ֔ב בְּנָ֖הִי וְשַׁכְלְלֵֽהּ׃
12Men sidan fedrane våre vekte harmen til himmelens Gud, gav han dei i hendene på Nebukadnesar, den kaldeiske kongen av Babel, som øydela dette huset og førte folket i eksil til Babel.
לָהֵ֗ן מִן־דִּ֨י הַרְגִּ֤זוּ אֲבָהֳתַ֙נָא֙ לֶאֱלָ֣הּ שְׁמַיָּ֔א יְהַ֣ב הִמּ֔וֹ בְּיַ֛ד נְבוּכַדְנֶצַּ֥ר מֶֽלֶךְ־בָּבֶ֖ל *כסדיא **כַּסְדָּאָ֑ה וּבַיְתָ֤ה דְנָה֙ סַתְרֵ֔הּ וְעַמָּ֖ה הַגְלִ֥י לְבָבֶֽל׃ ס
13Men i det fyrste året til kong Kyros av Babel, gav kong Kyros påbod om å byggja opp att dette Guds hus.
בְּרַם֙ בִּשְׁנַ֣ת חֲדָ֔ה לְכ֥וֹרֶשׁ מַלְכָּ֖א דִּ֣י בָבֶ֑ל כּ֤וֹרֶשׁ מַלְכָּא֙ שָׂ֣ם טְעֵ֔ם בֵּית־אֱלָהָ֥א דְנָ֖ה לִבְּנֵֽא׃
14Og gullkara og sølvkara frå Guds hus, som Nebukadnesar tok ut or tempelet i Jerusalem og førte til tempelet i Babel, dei tok kong Kyros ut or tempelet i Babel og gav dei til ein som heitte Sesbassar, som han hadde sett til statthaldar.
וְ֠אַף מָאנַיָּ֣א דִֽי־בֵית־אֱלָהָא֮ דִּ֣י דַהֲבָ֣ה וְכַסְפָּא֒ דִּ֣י נְבוּכַדְנֶצַּ֗ר הַנְפֵּק֙ מִן־הֵֽיכְלָא֙ דִּ֣י בִֽירוּשְׁלֶ֔ם וְהֵיבֵ֣ל הִמּ֔וֹ לְהֵיכְלָ֖א דִּ֣י בָבֶ֑ל הַנְפֵּ֨ק הִמּ֜וֹ כּ֣וֹרֶשׁ מַלְכָּ֗א מִן־הֵֽיכְלָא֙ דִּ֣י בָבֶ֔ל וִיהִ֙יבוּ֙ לְשֵׁשְׁבַּצַּ֣ר שְׁמֵ֔הּ דִּ֥י פֶחָ֖ה שָׂמֵֽהּ׃
15Han sa til han: 'Ta desse kara, gå og set dei inn i tempelet i Jerusalem, og lat Guds hus bli bygt opp att på staden sin.'
וַאֲמַר־לֵ֓הּ ׀ *אלה **אֵ֚ל מָֽאנַיָּ֔א שֵׂ֚א אֵֽזֶל־אֲחֵ֣ת הִמּ֔וֹ בְּהֵיכְלָ֖א דִּ֣י בִירוּשְׁלֶ֑ם וּבֵ֥ית אֱלָהָ֖א יִתְבְּנֵ֥א עַל־אַתְרֵֽהּ׃ ס
16Så kom denne Sesbassar og la grunnvollen for Guds hus i Jerusalem. Sidan den tid og fram til no har det vorte bygt, men det er enno ikkje fullført.'
אֱדַ֙יִן֙ שֵׁשְׁבַּצַּ֣ר דֵּ֔ךְ אֲתָ֗א יְהַ֧ב אֻשַּׁיָּ֛א דִּי־בֵ֥ית אֱלָהָ֖א דִּ֣י בִירוּשְׁלֶ֑ם וּמִן־אֱדַ֧יִן וְעַד־כְּעַ֛ן מִתְבְּנֵ֖א וְלָ֥א שְׁלִֽם׃
Tattenai sender brev til kong Dareios
Tattenai skrev et detaljert brev til kong Dareios der han rapporterte om tempelbyggingen og ba kongen om å undersøke i de kongelige arkivene om det virkelig fantes en tillatelse fra Kyros.
6Dette er ei avskrift av brevet som Tattenai, statthaldaren i landet bortenfor elva, og Sjetar-Bosenai og embetsmennene hans, afarsakittane som budde bortenfor elva, sende til kong Dareios.
פַּרְשֶׁ֣גֶן אִ֠גַּרְתָּא דִּֽי־שְׁלַ֞ח תַּתְּנַ֣י ׀ פַּחַ֣ת עֲבַֽר־נַהֲרָ֗ה וּשְׁתַ֤ר בּוֹזְנַי֙ וּכְנָ֣וָתֵ֔הּ אֲפַ֨רְסְכָיֵ֔א דִּ֖י בַּעֲבַ֣ר נַהֲרָ֑ה עַל־דָּרְיָ֖וֶשׁ מַלְכָּֽא׃
7Dei sende ei melding til han, og dette var skrive i henne: «Til kong Dareios, all fred!
פִּתְגָמָ֖א שְׁלַ֣חוּ עֲל֑וֹהִי וְכִדְנָה֙ כְּתִ֣יב בְּגַוֵּ֔הּ לְדָרְיָ֥וֶשׁ מַלְכָּ֖א שְׁלָמָ֥א כֹֽלָּא׃ ס
8Det skal vera kjent for kongen at vi drog til provinsen Juda, til huset åt den store Gud. Det vert bygt med store steinar, og tømmer vert lagt inn i veggene. Dette arbeidet går raskt fram og lukkast under hendene deira.
יְדִ֣יעַ ׀ לֶהֱוֵ֣א לְמַלְכָּ֗א דִּֽי־אֲזַ֜לְנָא לִיה֤וּד מְדִֽינְתָּא֙ לְבֵית֙ אֱלָהָ֣א רַבָּ֔א וְה֤וּא מִתְבְּנֵא֙ אֶ֣בֶן גְּלָ֔ל וְאָ֖ע מִתְּשָׂ֣ם בְּכֻתְלַיָּ֑א וַעֲבִ֥ידְתָּא דָ֛ךְ אָסְפַּ֥רְנָא מִתְעַבְדָ֖א וּמַצְלַ֥ח בְּיֶדְהֹֽם׃ ס
9Då spurde vi dei eldste og sa til dei: 'Kven har gjeve dykk løyve til å byggja dette huset og fullføra denne muren?'
אֱדַ֗יִן שְׁאֵ֙לְנָא֙ לְשָׂבַיָּ֣א אִלֵּ֔ךְ כְּנֵ֖מָא אֲמַ֣רְנָא לְּהֹ֑ם מַן־שָׂ֨ם לְכֹ֜ם טְעֵ֗ם בַּיְתָ֤א דְנָה֙ לְמִבְנְיָ֔ה וְאֻשַּׁרְנָ֥א דְנָ֖ה לְשַׁכְלָלָֽה׃
10Vi spurde dei òg om namna deira for å kunna melda deg det, så vi kunne skriva opp namna på mennene som er leiarane deira.
וְאַ֧ף שְׁמָהָתְהֹ֛ם שְׁאֵ֥לְנָא לְּהֹ֖ם לְהוֹדָעוּתָ֑ךְ דִּ֛י נִכְתֻּ֥ב שֻׁם־גֻּבְרַיָּ֖א דִּ֥י בְרָאשֵׁיהֹֽם׃ ס
17Om det no er til lags for kongen, lat det då verta granska i det kongelege skattkammeret der i Babel, om det er så at kong Kyros gav påbod om å byggja dette Guds hus i Jerusalem. Og lat kongen senda oss sin vilje i denne saka.»
וּכְעַ֞ן הֵ֧ן עַל־מַלְכָּ֣א טָ֗ב יִ֠תְבַּקַּר בְּבֵ֨ית גִּנְזַיָּ֜א דִּי־מַלְכָּ֣א תַמָּה֮ דִּ֣י בְּבָבֶל֒ הֵ֣ן אִיתַ֗י דִּֽי־מִן־כּ֤וֹרֶשׁ מַלְכָּא֙ שִׂ֣ים טְעֵ֔ם לְמִבְנֵ֛א בֵּית־אֱלָהָ֥א דֵ֖ךְ בִּירוּשְׁלֶ֑ם וּרְע֥וּת מַלְכָּ֛א עַל־דְּנָ֖ה יִשְׁלַ֥ח עֲלֶֽינָא׃ ס
Kong Dareios finner Kyros' dekret
Kong Dareios befalte at det skulle gjøres undersøkelser i arkivene, og man fant Kyros' opprinnelige dekret i Ekbatana som bekreftet tillatelsen til å gjenoppbygge tempelet i Jerusalem.
1Då gav kong Dareios ordre om at dei skulle leita i arkivet der skattane var lagra i Babel.
בֵּאדַ֛יִן דָּרְיָ֥וֶשׁ מַלְכָּ֖א שָׂ֣ם טְעֵ֑ם וּבַקַּ֣רוּ ׀ בְּבֵ֣ית סִפְרַיָּ֗א דִּ֧י גִנְזַיָּ֛א מְהַחֲתִ֥ין תַּמָּ֖ה בְּבָבֶֽל׃
2I Ekbatana, borga i provinsen Media, fann dei ei skriftrull. I ho stod det skrive:
וְהִשְׁתְּכַ֣ח בְּאַחְמְתָ֗א בְּבִֽירְתָ֛א דִּ֛י בְּמָדַ֥י מְדִינְתָּ֖ה מְגִלָּ֣ה חֲדָ֑ה וְכֵן־כְּתִ֥יב בְּגַוַּ֖הּ דִּכְרוֹנָֽה׃ פ
3I det første året til kong Kyros gav kong Kyros denne ordren: Guds hus i Jerusalem skal byggjast opp att, på den staden der dei ber fram offer. Grunnvollane skal leggjast på nytt. Høgda skal vera seksti alner og breidda seksti alner.
בִּשְׁנַ֨ת חֲדָ֜ה לְכ֣וֹרֶשׁ מַלְכָּ֗א כּ֣וֹרֶשׁ מַלְכָּא֮ שָׂ֣ם טְעֵם֒ בֵּית־אֱלָהָ֤א בִֽירוּשְׁלֶם֙ בַּיְתָ֣א יִתְבְּנֵ֔א אֲתַר֙ דִּֽי־דָבְחִ֣ין דִּבְחִ֔ין וְאֻשּׁ֖וֹהִי מְסֽוֹבְלִ֑ין רוּמֵהּ֙ אַמִּ֣ין שִׁתִּ֔ין פְּתָיֵ֖הּ אַמִּ֥ין שִׁתִּֽין׃
4Det skal vera tre lag med store steinar og eitt lag med nytt tømmer. Kostnadene skal dekkjast av kongens skattkammer.
נִדְבָּכִ֞ין דִּי־אֶ֤בֶן גְּלָל֙ תְּלָתָ֔א וְנִדְבָּ֖ךְ דִּי־אָ֣ע חֲדַ֑ת וְנִ֨פְקְתָ֔א מִן־בֵּ֥ית מַלְכָּ֖א תִּתְיְהִֽב׃
5Og dei kara av gull og sølv frå Guds hus som Nebukadnesar tok frå tempelet i Jerusalem og førte til Babel, skal førast attende. Dei skal setjast på plassen sin i tempelet i Jerusalem og leggjast ned i Guds hus.
וְ֠אַף מָאנֵ֣י בֵית־אֱלָהָא֮ דִּ֣י דַהֲבָ֣ה וְכַסְפָּא֒ דִּ֣י נְבֽוּכַדְנֶצַּ֗ר הַנְפֵּ֛ק מִן־הֵיכְלָ֥א דִי־בִירוּשְׁלֶ֖ם וְהֵיבֵ֣ל לְבָבֶ֑ל יַהֲתִיב֗וּן וִ֠יהָךְ לְהֵיכְלָ֤א דִי־בִירֽוּשְׁלֶם֙ לְאַתְרֵ֔הּ וְתַחֵ֖ת בְּבֵ֥ית אֱלָהָֽא׃ ס
Tattenai får ordre om å støtte byggingen
Kong Dareios befalte Tattenai og Shetar-Bosnai å holde seg borte fra arbeidet og ikke hindre gjenoppbyggingen. De ble dessuten pålagt å støtte jødene med midler fra provinsens skatteinntekter.
6Difor skal du, Tattenai, statthaldar i landet vest for Eufrat, Sjetar-Bosenai og medarbeidarane dykkar, persiske embetsmenn i landet vest for Eufrat, halda dykk borte frå den staden.
כְּעַ֡ן תַּ֠תְּנַי פַּחַ֨ת עֲבַֽר־נַהֲרָ֜ה שְׁתַ֤ר בּוֹזְנַי֙ וּכְנָוָ֣תְה֔וֹן אֲפַרְסְכָיֵ֔א דִּ֖י בַּעֲבַ֣ר נַהֲרָ֑ה רַחִיקִ֥ין הֲו֖וֹ מִן־תַּמָּֽה׃
7Lat arbeidet på dette Guds hus vera i fred. Lat statthaldaren over jødane og dei eldste blant jødane byggja dette Guds hus på den staden det stod før.
שְׁבֻ֕קוּ לַעֲבִידַ֖ת בֵּית־אֱלָהָ֣א דֵ֑ךְ פַּחַ֤ת יְהוּדָיֵא֙ וּלְשָׂבֵ֣י יְהוּדָיֵ֔א בֵּית־אֱלָהָ֥א דֵ֖ךְ יִבְנ֥וֹן עַל־אַתְרֵֽהּ׃
8Og eg gjev ordre om kva de skal gjera for dei eldste blant jødane når dei byggjer dette Guds hus: Av kongens inntekter, det vil seia skatten frå landet vest for Eufrat, skal kostnadene straks betalast til desse mennene, så arbeidet ikkje blir hindra.
וּמִנִּי֮ שִׂ֣ים טְעֵם֒ לְמָ֣א דִֽי־תֽ͏ַעַבְד֗וּן עִם־שָׂבֵ֤י יְהוּדָיֵא֙ אִלֵּ֔ךְ לְמִבְנֵ֖א בֵּית־אֱלָהָ֣א דֵ֑ךְ וּמִנִּכְסֵ֣י מַלְכָּ֗א דִּ֚י מִדַּת֙ עֲבַ֣ר נַהֲרָ֔ה אָסְפַּ֗רְנָא נִפְקְתָ֛א תֶּהֱוֵ֧א מִֽתְיַהֲבָ֛א לְגֻבְרַיָּ֥א אִלֵּ֖ךְ דִּי־לָ֥א לְבַטָּלָֽא׃
9Det dei treng av unge oksar, vêrar og lam til brennoffer for himmelens Gud, og kveite, salt, vin og olje, slik prestane i Jerusalem seier, skal gjevast dei dag for dag utan avbrot.
וּמָ֣ה חַשְׁחָ֡ן וּבְנֵ֣י תוֹרִ֣ין וְדִכְרִ֣ין וְאִמְּרִ֣ין ׀ לַעֲלָוָ֣ן ׀ לֶאֱלָ֪הּ שְׁמַיָּ֟א חִנְטִ֞ין מְלַ֣ח ׀ חֲמַ֣ר וּמְשַׁ֗ח כְּמֵאמַ֨ר כָּהֲנַיָּ֤א דִי־בִירֽוּשְׁלֶם֙ לֶהֱוֵ֨א מִתְיְהֵ֥ב לְהֹ֛ם י֥וֹם ׀ בְּי֖וֹם דִּי־לָ֥א שָׁלֽוּ׃
10Då kan dei bera fram offer med god ange for himmelens Gud og be for livet til kongen og sønene hans.
דִּֽי־לֶהֱוֺ֧ן מְהַקְרְבִ֛ין נִיחוֹחִ֖ין לֶאֱלָ֣הּ שְׁמַיָּ֑א וּמְצַלַּ֕יִן לְחַיֵּ֥י מַלְכָּ֖א וּבְנֽוֹהִי׃
Tattenai adlyder kongens befaling
Tattenai og hans medarbeidere fulgte kong Dareios' befaling nøyaktig, og tempelet ble fullført med deres støtte. Dette førte til at Guds hus ble innviet med stor glede.
13Då gjorde Tattenai, statthaldaren i landet vest for Eufrat, Sjetar-Bosenai og medarbeidarane deira nøyaktig som kong Dareios hadde sendt bod om.
אֱ֠דַיִן תַּתְּנַ֞י פַּחַ֧ת עֲבַֽר־נַהֲרָ֛ה שְׁתַ֥ר בּוֹזְנַ֖י וּכְנָוָתְה֑וֹן לָקֳבֵ֗ל דִּֽי־שְׁלַ֞ח דָּרְיָ֧וֶשׁ מַלְכָּ֛א כְּנֵ֖מָא אָסְפַּ֥רְנָא עֲבַֽדוּ׃
14Dei eldste blant jødane heldt fram med å byggja, og dei hadde framgang gjennom profetiane til profeten Haggai og Sakarja, son til Iddo. Dei fullførte byggverket etter påbod frå Israels Gud og etter påbod frå Kyros, Dareios og Artaxerxes, kongen av Persia.
וְשָׂבֵ֤י יְהוּדָיֵא֙ בָּנַ֣יִן וּמַצְלְחִ֔ין בִּנְבוּאַת֙ חַגַּ֣י *נביאה **נְבִיָּ֔א וּזְכַרְיָ֖ה בַּר־עִדּ֑וֹא וּבְנ֣וֹ וְשַׁכְלִ֗לוּ מִן־טַ֙עַם֙ אֱלָ֣הּ יִשְׂרָאֵ֔ל וּמִטְּעֵם֙ כּ֣וֹרֶשׁ וְדָרְיָ֔וֶשׁ וְאַרְתַּחְשַׁ֖שְׂתְּא מֶ֥לֶךְ פָּרָֽס׃
15Tempelet stod ferdig den tredje dagen i månaden adar, i det sjette året av regjeringstida til kong Dareios.
וְשֵׁיצִיא֙ בַּיְתָ֣ה דְנָ֔ה עַ֛ד י֥וֹם תְּלָתָ֖ה לִירַ֣ח אֲדָ֑ר דִּי־הִ֣יא שְׁנַת־שֵׁ֔ת לְמַלְכ֖וּת דָּרְיָ֥וֶשׁ מַלְכָּֽא׃ פ
16Israelittane, prestane, levittane og dei andre som hadde vore i fangenskap, feira vigslingshøgtida for dette Guds hus med glede.
וַעֲבַ֣דוּ בְנֵֽי־יִ֠שְׂרָאֵל כָּהֲנַיָּ֨א וְלֵוָיֵ֜א וּשְׁאָ֣ר בְּנֵי־גָלוּתָ֗א חֲנֻכַּ֛ת בֵּית־אֱלָהָ֥א דְנָ֖ה בְּחֶדְוָֽה׃