Akas (Jotams sønn)
Akas – Judas frafalne og avgudsdyrkende konge
Akas markerte et dypt åndelig sammenbrudd i Juda-rikets kongerekke. Til tross for sin far Jotams gudfryktige arv innførte han kanaaneisk avgudsdyrkelse i stor skala og gikk så langt som å ofre sine egne barn i ilden i Hinnom-dalen. Under den syrisk-efraimitiske krig, da Syria og Nordriket Israel truet Jerusalem, avviste han profeten Jesajas oppfordring om å stole på Gud. I stedet valgte han å underkaste seg assyrerkongen Tiglat-Pileser III som vasall, og betalte tributt med skatter fra både tempelet og det kongelige skattkammeret. Han lot dessuten reise et hedensk alter etter assyrisk-syrisk mønster i Herrens tempel og omorganiserte gudstjenesten der. Gjennom sine seksten regjeringsår erfarte Juda gjentatte militære nederlag fra flere kanter – Syria, Israel, Edom og filisterne – noe som ble tolket som Guds dom over kongens frafall. Fordømmelsen av Akas var så sterk at han ifølge Krønikebøkene ble nektet plass i kongegravene etter sin død.
Familie
Nøkkelhendingar
Blir konge over Juda
Akas ble konge som tjueåring og regjerte i seksten år i Jerusalem. Han fulgte ikke Herrens veier som sin stamfar David, men vandret på Israels kongers veier.
1I det syttande året til Pekah, son til Remalja, vart Ahas, son til Jotam, konge over Juda.
בִּשְׁנַת֙ שְׁבַֽע־עֶשְׂרֵ֣ה שָׁנָ֔ה לְפֶ֖קַח בֶּן־רְמַלְיָ֑הוּ מָלַ֛ךְ אָחָ֥ז בֶּן־יוֹתָ֖ם מֶ֥לֶךְ יְהוּדָֽה׃
2Ahas var tjue år gammal då han vart konge, og han styrte seksten år i Jerusalem. Han gjorde ikkje det som var rett i auga til Herren, sin Gud, slik David, forfaren hans, hadde gjort.
בֶּן־עֶשְׂרִ֤ים שָׁנָה֙ אָחָ֣ז בְּמָלְכ֔וֹ וְשֵׁשׁ־עֶשְׂרֵ֣ה שָׁנָ֔ה מָלַ֖ךְ בִּירוּשָׁלָ֑͏ִם וְלֹא־עָשָׂ֣ה הַיָּשָׁ֗ר בְּעֵינֵ֛י יְהוָ֥ה אֱלֹהָ֖יו כְּדָוִ֥ד אָבִֽיו׃
Ofrer sine barn til avgudene
Akas lot sin sønn gå gjennom ilden etter de avskyelige skikkene til folkeslagene som Herren hadde drevet ut for israelittene. Han ofret og brente røkelse på offerhaugene, på haugene og under hvert grønt tre.
3Han følgde vegen til Israel-kongane, og han lét til og med son sin gå gjennom elden, etter den avskyelege skikken til folkeslaga som Herren hadde drive ut føre israelittane.
וַיֵּ֕לֶךְ בְּדֶ֖רֶךְ מַלְכֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וְגַ֤ם אֶת־בְּנוֹ֙ הֶעֱבִ֣יר בָּאֵ֔שׁ כְּתֹֽעֲבוֹת֙ הַגּוֹיִ֔ם אֲשֶׁ֨ר הוֹרִ֤ישׁ יְהוָה֙ אֹתָ֔ם מִפְּנֵ֖י בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃
4Han ofra og brende røykjelse på offerhaugane og på haugane og under kvart grønt tre.
וַיְזַבֵּ֧חַ וַיְקַטֵּ֛ר בַּבָּמ֖וֹת וְעַל־הַגְּבָע֑וֹת וְתַ֖חַת כָּל־עֵ֥ץ רַעֲנָֽן׃
3Han tende offereld i Hinnom-dalen og brende sønene sine i elden, etter dei avskyelege skikkane til folkeslaga som HERREN hadde drive bort for israelittane.
וְה֥וּא הִקְטִ֖יר בְּגֵ֣יא בֶן־הִנֹּ֑ם וַיַּבְעֵ֤ר אֶת־בָּנָיו֙ בָּאֵ֔שׁ כְּתֹֽעֲבוֹת֙ הַגּוֹיִ֔ם אֲשֶׁר֙ הֹרִ֣ישׁ יְהוָ֔ה מִפְּנֵ֖י בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃
4Han ofra og tende offereld på haugane og kollane og under kvart grønt tre.
וַיְזַבֵּ֧חַ וַיְקַטֵּ֛ר בַּבָּמ֖וֹת וְעַל־הַגְּבָע֑וֹת וְתַ֖חַת כָּל־עֵ֥ץ רַעֲנָֽן׃
Den syrisk-efraimitiske krig og Immanuel-tegnet
Kong Resin av Syria og kong Pekah av Israel truet Jerusalem. Profeten Jesaja møtte Akas med løfte om at fiendenes plan ikke skulle lykkes, og oppfordret ham til å be om et tegn fra Herren. Da Akas nektet, ga Jesaja det berømte Immanuel-tegnet.
1I dei dagane då Akas, son til Jotam, son til Ussia, var konge i Juda, drog Resin, kongen i Aram, og Pekah, son til Remalja, kongen i Israel, opp mot Jerusalem for å føra krig mot byen. Men dei greidde ikkje å vinna over han.
וַיְהִ֡י בִּימֵ֣י אָ֠חָז בֶּן־יוֹתָ֨ם בֶּן־עֻזִּיָּ֜הוּ מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֗ה עָלָ֣ה רְצִ֣ין מֶֽלֶךְ־אֲ֠רָם וּפֶ֨קַח בֶּן־רְמַלְיָ֤הוּ מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵל֙ יְר֣וּשָׁלִַ֔ם לַמִּלְחָמָ֖ה עָלֶ֑יהָ וְלֹ֥א יָכֹ֖ל לְהִלָּחֵ֥ם עָלֶֽיהָ׃
2Då Davids hus fekk melding om at Aram hadde slått leir i Efraim, skalv hjartet hans og hjartet til folket hans, slik trea i skogen skjelv for vinden.
וַיֻּגַּ֗ד לְבֵ֤ית דָּוִד֙ לֵאמֹ֔ר נָ֥חָֽה אֲרָ֖ם עַל־אֶפְרָ֑יִם וַיָּ֤נַע לְבָבוֹ֙ וּלְבַ֣ב עַמּ֔וֹ כְּנ֥וֹעַ עֲצֵי־יַ֖עַר מִפְּנֵי־רֽוּחַ׃
3Då sa Herren til Jesaja: «Gå ut og møt Akas, du og son din Sjear-Jasjub, ved enden av vassrenna frå den øvre dammen, på vegen til Vaskarvollen.
וַיֹּ֣אמֶר יְהוָה֮ אֶֽל־יְשַׁעְיָהוּ֒ צֵא־נָא֙ לִקְרַ֣את אָחָ֔ז אַתָּ֕ה וּשְׁאָ֖ר יָשׁ֣וּב בְּנֶ֑ךָ אֶל־קְצֵ֗ה תְּעָלַת֙ הַבְּרֵכָ֣ה הָעֶלְיוֹנָ֔ה אֶל־מְסִלַּ֖ת שְׂדֵ֥ה כוֹבֵֽס׃
4Sei til han: Ver på vakt og hald deg roleg! Ver ikkje redd, og lat ikkje hjartet ditt bli motlaust på grunn av desse to rykande vedstumpane, for den brennande vreiden til Resin og Aram og son til Remalja.
וְאָמַרְתָּ֣ אֵ֠לָיו הִשָּׁמֵ֨ר וְהַשְׁקֵ֜ט אַל־תִּירָ֗א וּלְבָבְךָ֙ אַל־יֵרַ֔ךְ מִשְּׁנֵ֨י זַנְב֧וֹת הָאוּדִ֛ים הָעֲשֵׁנִ֖ים הָאֵ֑לֶּה בָּחֳרִי־אַ֛ף רְצִ֥ין וַאֲרָ֖ם וּבֶן־רְמַלְיָֽהוּ׃
5For Aram har lagt vonde planar mot deg, saman med Efraim og son til Remalja, og sagt:
יַ֗עַן כִּֽי־יָעַ֥ץ עָלֶ֛יךָ אֲרָ֖ם רָעָ֑ה אֶפְרַ֥יִם וּבֶן־רְמַלְיָ֖הוּ לֵאמֹֽר׃
6'Lat oss dra opp mot Juda og skremma dei, bryta gjennom til oss, og setja son til Tabeal til konge over dei.'
נַעֲלֶ֤ה בִֽיהוּדָה֙ וּנְקִיצֶ֔נָּה וְנַבְקִעֶ֖נָּה אֵלֵ֑ינוּ וְנַמְלִ֥יךְ מֶ֙לֶךְ֙ בְּתוֹכָ֔הּ אֵ֖ת בֶּן־טָֽבְאַֽל׃ ס
7Så seier Herren Gud: Det skal ikkje lukkast, det skal ikkje henda.
כֹּ֥ה אָמַ֖ר אֲדֹנָ֣י יְהוִ֑ה לֹ֥א תָק֖וּם וְלֹ֥א תִֽהְיֶֽה׃
8For hovudet til Aram er Damaskus, og hovudet til Damaskus er Resin. Og innan sekstifem år skal Efraim bli knust og ikkje lenger vera eit folk.
כִּ֣י רֹ֤אשׁ אֲרָם֙ דַּמֶּ֔שֶׂק וְרֹ֥אשׁ דַּמֶּ֖שֶׂק רְצִ֑ין וּבְע֗וֹד שִׁשִּׁ֤ים וְחָמֵשׁ֙ שָׁנָ֔ה יֵחַ֥ת אֶפְרַ֖יִם מֵעָֽם׃
9Hovudet til Efraim er Samaria, og hovudet til Samaria er son til Remalja. Om de ikkje trur, skal de ikkje stå fast.»
וְרֹ֤אשׁ אֶפְרַ֙יִם֙ שֹׁמְר֔וֹן וְרֹ֥אשׁ שֹׁמְר֖וֹן בֶּן־רְמַלְיָ֑הוּ אִ֚ם לֹ֣א תַאֲמִ֔ינוּ כִּ֖י לֹ֥א תֵאָמֵֽנוּ׃ ס
10Herren tala vidare til Akas og sa:
וַיּ֣וֹסֶף יְהוָ֔ה דַּבֵּ֥ר אֶל־אָחָ֖ז לֵאמֹֽר׃
11«Be om eit teikn frå Herren din Gud, anten djupt som dødsriket eller høgt som himmelen.»
שְׁאַל־לְךָ֣ א֔וֹת מֵעִ֖ם יְהוָ֣ה אֱלֹהֶ֑יךָ הַעְמֵ֣ק שְׁאָ֔לָה א֖וֹ הַגְבֵּ֥הַּ לְמָֽעְלָה׃
12Men Akas svara: «Eg vil ikkje be, og eg vil ikkje setja Herren på prøve.»
וַיֹּ֖אמֶר אָחָ֑ז לֹא־אֶשְׁאַ֥ל וְלֹֽא־אֲנַסֶּ֖ה אֶת־יְהוָֽה׃
13Då sa Jesaja: «Høyr no, Davids hus! Er det ikkje nok at de trøyttar menneske? Må de trøytta min Gud òg?
וַיֹּ֕אמֶר שִׁמְעוּ־נָ֖א בֵּ֣ית דָּוִ֑ד הַמְעַ֤ט מִכֶּם֙ הַלְא֣וֹת אֲנָשִׁ֔ים כִּ֥י תַלְא֖וּ גַּ֥ם אֶת־אֱלֹהָֽי׃
14Difor skal Herren sjølv gje dykk eit teikn: Sjå, den unge kvinna skal bli med barn og føda ein son, og ho skal kalla han Immanuel.
לָ֠כֵן יִתֵּ֨ן אֲדֹנָ֥י ה֛וּא לָכֶ֖ם א֑וֹת הִנֵּ֣ה הָעַלְמָ֗ה הָרָה֙ וְיֹלֶ֣דֶת בֵּ֔ן וְקָרָ֥את שְׁמ֖וֹ עִמָּ֥נוּ אֵֽל׃
Søker hjelp hos Assyria
I stedet for å stole på Gud, sendte Akas gull og sølv fra tempelet og det kongelige skattkammeret til assyrerkongen Tiglat-Pileser III og underkastet seg som vasall for å få militær hjelp mot Syria og Israel.
7Ahas sende bod til Tiglat-Pileser, kongen av Assyria, og sa: «Eg er tenaren din og son din. Kom opp og frels meg frå handa til kongen av Aram og frå handa til kongen av Israel, som har reist seg mot meg.»
וַיִּשְׁלַ֨ח אָחָ֜ז מַלְאָכִ֗ים אֶל־תִּ֠גְלַת פְּלֶ֤סֶר מֶֽלֶךְ־אַשּׁוּר֙ לֵאמֹ֔ר עַבְדְּךָ֥ וּבִנְךָ֖ אָ֑נִי עֲלֵ֨ה וְהוֹשִׁעֵ֜נִי מִכַּ֣ף מֶֽלֶךְ־אֲרָ֗ם וּמִכַּף֙ מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל הַקּוֹמִ֖ים עָלָֽי׃
8Ahas tok sølvet og gullet som fanst i Herrens hus og i skattkammera i kongens hus, og sende det som tributt til kongen av Assyria.
וַיִּקַּ֨ח אָחָ֜ז אֶת־הַכֶּ֣סֶף וְאֶת־הַזָּהָ֗ב הַנִּמְצָא֙ בֵּ֣ית יְהוָ֔ה וּבְאֹֽצְר֖וֹת בֵּ֣ית הַמֶּ֑לֶךְ וַיִּשְׁלַ֥ח לְמֶֽלֶךְ־אַשּׁ֖וּר שֹֽׁחַד׃
9Kongen av Assyria høyrde på han og drog opp mot Damaskus og tok byen. Han førte folket bort til Kir og drap Resin.
וַיִּשְׁמַ֤ע אֵלָיו֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר וַיַּעַל֩ מֶ֨לֶךְ אַשּׁ֤וּר אֶל־דַּמֶּ֙שֶׂק֙ וַֽיִּתְפְּשֶׂ֔הָ וַיַּגְלֶ֖הָ קִ֑ירָה וְאֶת־רְצִ֖ין הֵמִֽית׃
Bygger hedensk alter i tempelet
Etter å ha sett et alter i Damaskus under et møte med assyrerkongen, fikk Akas presten Uria til å bygge en kopi og satte det opp i Herrens tempel. Han endret tempelets gudstjeneste og fjernet flere av tempelets hellige gjenstander.
10Kong Ahas drog til Damaskus for å møta Tiglat-Pileser, kongen av Assyria. Då han såg altaret som var i Damaskus, sende kong Ahas til presten Uria ei teikning av altaret og ein plan for utforminga, med alle detaljar.
וַיֵּ֣לֶךְ הַמֶּ֣לֶךְ אָחָ֡ז לִ֠קְרַאת תִּגְלַ֨ת פִּלְאֶ֤סֶר מֶֽלֶךְ־אַשּׁוּר֙ דּוּמֶּ֔שֶׂק וַיַּ֥רְא אֶת־הַמִּזְבֵּ֖חַ אֲשֶׁ֣ר בְּדַמָּ֑שֶׂק וַיִּשְׁלַח֩ הַמֶּ֨לֶךְ אָחָ֜ז אֶל־אוּרִיָּ֣ה הַכֹּהֵ֗ן אֶת־דְּמ֧וּת הַמִּזְבֵּ֛חַ וְאֶת־תַּבְנִית֖וֹ לְכָֽל־מַעֲשֵֽׂהוּ׃
11Presten Uria bygde altaret. Han gjorde det nøyaktig etter det kong Ahas hadde sendt frå Damaskus, og fekk det ferdig før kong Ahas kom tilbake frå Damaskus.
וַיִּ֛בֶן אוּרִיָּ֥ה הַכֹּהֵ֖ן אֶת־הַמִּזְבֵּ֑חַ כְּכֹ֣ל אֲשֶׁר־שָׁלַח֩ הַמֶּ֨לֶךְ אָחָ֜ז מִדַּמֶּ֗שֶׂק כֵּ֤ן עָשָׂה֙ אוּרִיָּ֣ה הַכֹּהֵ֔ן עַד־בּ֥וֹא הַמֶּֽלֶךְ־אָחָ֖ז מִדַּמָּֽשֶׂק׃
12Då kongen kom tilbake frå Damaskus og såg altaret, gjekk han bort til det og steig opp på det.
וַיָּבֹ֤א הַמֶּ֙לֶךְ֙ מִדַּמֶּ֔שֶׂק וַיַּ֥רְא הַמֶּ֖לֶךְ אֶת־הַמִּזְבֵּ֑חַ וַיִּקְרַ֥ב הַמֶּ֛לֶךְ עַל־הַמִּזְבֵּ֖חַ וַיַּ֥עַל עָלָֽיו׃
13Han tende brennofferet sitt og grødeofferet sitt, helte ut drikkofferet sitt og skvetta blodet av fredsoffera sine på altaret.
וַיַּקְטֵ֤ר אֶת־עֹֽלָתוֹ֙ וְאֶת־מִנְחָת֔וֹ וַיַּסֵּ֖ךְ אֶת־נִסְכּ֑וֹ וַיִּזְרֹ֛ק אֶת־דַּֽם־הַשְּׁלָמִ֥ים אֲשֶׁר־ל֖וֹ עַל־הַמִּזְבֵּֽחַ׃
14Bronsealtaret som stod framfor Herren, flytta han bort frå framsida av huset, frå plassen mellom det nye altaret og Herrens hus, og sette det på nordsida av altaret.
וְאֵ֨ת הַמִּזְבַּ֣ח הַנְּחֹשֶׁת֮ אֲשֶׁ֣ר לִפְנֵ֣י יְהוָה֒ וַיַּקְרֵ֗ב מֵאֵת֙ פְּנֵ֣י הַבַּ֔יִת מִבֵּין֙ הַמִּזְבֵּ֔חַ וּמִבֵּ֖ין בֵּ֣ית יְהוָ֑ה וַיִּתֵּ֥ן אֹת֛וֹ עַל־יֶ֥רֶךְ הַמִּזְבֵּ֖חַ צָפֽוֹנָה׃
15Kong Ahas gav presten Uria denne ordren: «På det store altaret skal du brenna morgonbrennofferet og kveldsgrødeofferet, brennofferet til kongen og grødeofferet hans, brennoffera til alt folket i landet og grødeoffera og drikkoffera deira. Alt blodet frå brennoffer og slaktoffer skal du skvetta på det. Men bronsealtaret vil eg tenkja over kva eg skal bruka til.»
*ויצוהו **וַיְצַוֶּ֣ה הַמֶּֽלֶךְ־אָ֠חָז אֶת־אוּרִיָּ֨ה הַכֹּהֵ֜ן לֵאמֹ֗ר עַ֣ל הַמִּזְבֵּ֣חַ הַגָּד֡וֹל הַקְטֵ֣ר אֶת־עֹֽלַת־הַבֹּקֶר֩ וְאֶת־מִנְחַ֨ת הָעֶ֜רֶב וְֽאֶת־עֹלַ֧ת הַמֶּ֣לֶךְ וְאֶת־מִנְחָת֗וֹ וְ֠אֵת עֹלַ֞ת כָּל־עַ֤ם הָאָ֙רֶץ֙ וּמִנְחָתָ֣ם וְנִסְכֵּיהֶ֔ם וְכָל־דַּ֥ם עֹלָ֛ה וְכָל־דַּם־זֶ֖בַח עָלָ֣יו תִּזְרֹ֑ק וּמִזְבַּ֧ח הַנְּחֹ֛שֶׁת יִֽהְיֶה־לִּ֖י לְבַקֵּֽר׃
16Presten Uria gjorde alt det kong Ahas hadde pålagt han.
וַיַּ֖עַשׂ אוּרִיָּ֣ה הַכֹּהֵ֑ן כְּכֹ֥ל אֲשֶׁר־צִוָּ֖ה הַמֶּ֥לֶךְ אָחָֽז׃
17Kong Ahas skar bort rammelistene på vognstillasa og tok kara av dei. Han tok havet ned frå bronseoksane som bar det, og sette det på eit steinlagt underlag.
וַיְקַצֵּץ֩ הַמֶּ֨לֶךְ אָחָ֜ז אֶת־הַמִּסְגְּר֣וֹת הַמְּכֹנ֗וֹת וַיָּ֤סַר מֵֽעֲלֵיהֶם֙ *ואת־**אֶת־הַכִּיֹּ֔ר וְאֶת־הַיָּ֣ם הוֹרִ֔ד מֵעַ֛ל הַבָּקָ֥ר הַנְּחֹ֖שֶׁת אֲשֶׁ֣ר תַּחְתֶּ֑יהָ וַיִּתֵּ֣ן אֹת֔וֹ עַ֖ל מַרְצֶ֥פֶת אֲבָנִֽים׃
18Sabbatsgangen som dei hadde bygd ved tempelet, og den ytre kongsinnegangen endra han ved Herrens hus, av omsyn til assyrarkongen.
וְאֶת־*מיסך **מוּסַ֨ךְ הַשַּׁבָּ֜ת אֲשֶׁר־בָּנ֣וּ בַבַּ֗יִת וְאֶת־מְב֤וֹא הַמֶּ֙לֶךְ֙ הֽ͏ַחִיצ֔וֹנָה הֵסֵ֖ב בֵּ֣ית יְהוָ֑ה מִפְּנֵ֖י מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר׃
Akas' død og vanærende begravelse
Akas døde og ble begravet i Jerusalem, men ble ifølge Krønikebøkene ikke lagt i Juda-kongenes graver – et tydelig tegn på fordømmelse av hans styre. Hans sønn Hiskia ble konge etter ham.
27Ahas lagde seg til kvile hos fedrane sine, og dei gravla han i byen, i Jerusalem, for dei førte han ikkje til gravene åt Israel-kongane. Og Hiskia, son hans, vart konge etter han.
וַיִּשְׁכַּ֨ב אָחָ֜ז עִם־אֲבֹתָ֗יו וַֽיִּקְבְּרֻ֤הוּ בָעִיר֙ בִּיר֣וּשָׁלִַ֔ם כִּ֚י לֹ֣א הֱבִיאֻ֔הוּ לְקִבְרֵ֖י מַלְכֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וַיִּמְלֹ֛ךְ יְחִזְקִיָּ֥הֽוּ בְנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו׃ פ
19Det som elles er å fortelja om Ahas og det han gjorde, er skrive i krønikeboka til Juda-kongane.
וְיֶ֛תֶר דִּבְרֵ֥י אָחָ֖ז אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑ה הֲלֹא־הֵ֣ם כְּתוּבִ֗ים עַל־סֵ֛פֶר דִּבְרֵ֥י הַיָּמִ֖ים לְמַלְכֵ֥י יְהוּדָֽה׃
20Ahas lagde seg til kvile hos fedrane sine og vart gravlagd hos fedrane sine i Davidsbyen. Og Hiskia, son hans, vart konge etter han.
וַיִּשְׁכַּ֤ב אָחָז֙ עִם־אֲבֹתָ֔יו וַיִּקָּבֵ֥ר עִם־אֲבֹתָ֖יו בְּעִ֣יר דָּוִ֑ד וַיִּמְלֹ֛ךְ חִזְקִיָּ֥הוּ בְנ֖וֹ תַּחְתָּֽיו׃ פ
Nemnd i Bibelen (27)
2. Kongebok 16:12. Kongebok 16:22. Kongebok 16:52. Kongebok 16:72. Kongebok 16:102. Kongebok 16:112. Kongebok 16:152. Kongebok 16:162. Kongebok 16:202. Kongebok 17:12. Kongebok 18:12. Kongebok 20:111. Krønikebok 3:131. Krønikebok 8:351. Krønikebok 8:362. Krønikebok 27:92. Krønikebok 28:12. Krønikebok 28:192. Krønikebok 28:222. Krønikebok 28:272. Krønikebok 29:19Jesaja 1:1Jesaja 7:1Jesaja 7:3Hosea 1:1Mika 1:1Matteus 1:9