Akimelek
Øverstepresten i Nob
Òg kjend som: Ahimelek, Ahimelech, Achimelech
Akimelek, sønn av Akitub, var øversteprest i prestebyen Nob og tilhørte Elis presteætt gjennom Itamar-linjen. Hans skjebne er uløselig knyttet til konflikten mellom Saul og David. Da David kom til Nob som flyktning, ga Akimelek ham i god tro skuebrødene fra helligdommen og Goliats sverd. Edomitten Doeg, som overvar hendelsen, angav Akimelek for Saul. Til tross for at Akimelek forsvarte sin uskyld ved å vise til Davids trofasthet og stilling som kongens svigersønn, dømte Saul ham og alle Nobs prester til døden. Da kongens egne soldater nektet å reise hånd mot Herrens salvede prester, utførte Doeg selv den grufulle massakren og drepte 85 prester. Denne hendelsen representerer et vendepunkt i Sauls moralske forfall og kan forstås som en delvis oppfyllelse av profetien om dommen over Elis hus. Akimeleks sønn Ebjatar overlevde som eneste prest og sluttet seg til David. Beretningen om skuebrødene ble senere brukt av Jesus for å illustrere at barmhjertighet og menneskelig nød veier tyngre enn seremonielle bestemmelser.
Familie
Nøkkelhendingar
Akimelek hjelper David i Nob
Da David flyktet fra Saul, kom han til prestebyen Nob der øverstepresten Akimelek ga ham hellig skuebrød å spise og Goliats sverd.
1Så reiste han seg og gjekk, medan Jonatan drog inn i byen.
וַיָּ֖קָם וַיֵּלַ֑ךְ וִיהוֹנָתָ֖ן בָּ֥א הָעִֽיר׃
2David kom til Nob, til presten Ahimelek. Ahimelek kom skjelvande mot David og sa til han: «Kvifor er du åleine, og ingen er med deg?»
וַיָּבֹ֤א דָוִד֙ נֹ֔בֶה אֶל־אֲחִימֶ֖לֶךְ הַכֹּהֵ֑ן וַיֶּחֱרַ֨ד אֲחִימֶ֜לֶךְ לִקְרַ֣את דָּוִ֗ד וַיֹּ֤אמֶר לוֹ֙ מַדּ֤וּעַ אַתָּה֙ לְבַדֶּ֔ךָ וְאִ֖ישׁ אֵ֥ין אִתָּֽךְ׃
3David svara presten Ahimelek: «Kongen har gjeve meg eit oppdrag og sa til meg: 'Ingen må få vita noko om det oppdraget eg sender deg ut på, og det eg har bode deg.' Eg har avtalt med tenarane mine å møtast på ein viss stad.
וַיֹּ֨אמֶר דָּוִ֜ד לַאֲחִימֶ֣לֶךְ הַכֹּהֵ֗ן הַמֶּלֶךְ֮ צִוַּ֣נִי דָבָר֒ וַיֹּ֣אמֶר אֵלַ֗י אִ֣ישׁ אַל־יֵ֧דַע מְא֛וּמָה אֶת־הַדָּבָ֛ר אֲשֶׁר־אָנֹכִ֥י שֹׁלֵֽחֲךָ֖ וַאֲשֶׁ֣ר צִוִּיתִ֑ךָ וְאֶת־הַנְּעָרִ֣ים יוֹדַ֔עְתִּי אֶל־מְק֥וֹם פְּלֹנִ֖י אַלְמוֹנִֽי׃
4Kva har du no for handa? Gjev meg fem brød, eller det som finst.»
וְעַתָּ֗ה מַה־יֵּ֧שׁ תַּֽחַת־יָדְךָ֛ חֲמִשָּׁה־לֶ֖חֶם תְּנָ֣ה בְיָדִ֑י א֖וֹ הַנִּמְצָֽא׃
5Presten svara David og sa: «Eg har ikkje vanleg brød for handa, berre heilagt brød – om berre mennene har halde seg borte frå kvinner.»
וַיַּ֨עַן הַכֹּהֵ֤ן אֶת־דָּוִד֙ וַיֹּ֔אמֶר אֵֽין־לֶ֥חֶם חֹ֖ל אֶל־תַּ֣חַת יָדִ֑י כִּֽי־אִם־לֶ֤חֶם קֹ֙דֶשׁ֙ יֵ֔שׁ אִם־נִשְׁמְר֥וּ הַנְּעָרִ֖ים אַ֥ךְ מֵאִשָּֽׁה׃ פ
6David svara presten og sa til han: «Vi har sanneleg halde oss borte frå kvinner, som alltid når eg dreg ut. Kroppane til mennene er reine, sjølv om dette er ei vanleg ferd – og kor mykje meir i dag, når brødet vert helga i karet!»
וַיַּעַן֩ דָּוִ֨ד אֶת־הַכֹּהֵ֜ן וַיֹּ֣אמֶר ל֗וֹ כִּ֣י אִם־אִשָּׁ֤ה עֲצֻֽרָה־לָ֙נוּ֙ כִּתְמ֣וֹל שִׁלְשֹׁ֔ם בְּצֵאתִ֕י וַיִּהְי֥וּ כְלֵֽי־הַנְּעָרִ֖ים קֹ֑דֶשׁ וְהוּא֙ דֶּ֣רֶךְ חֹ֔ל וְאַ֕ף כִּ֥י הַיּ֖וֹם יִקְדַּ֥שׁ בַּכֶּֽלִי׃
7Så gav presten han det heilage brødet, for det fanst ikkje anna brød der enn skodebrøda som var tekne bort frå Herrens åsyn, for å setja fram varmt brød den dagen dei vart tekne bort.
וַיִּתֶּן־ל֥וֹ הַכֹּהֵ֖ן קֹ֑דֶשׁ כִּי֩ לֹא־הָ֨יָה שָׁ֜ם לֶ֗חֶם כִּֽי־אִם־לֶ֤חֶם הַפָּנִים֙ הַמּֽוּסָרִים֙ מִלִּפְנֵ֣י יְהוָ֔ה לָשׂוּם֙ לֶ֣חֶם חֹ֔ם בְּי֖וֹם הִלָּקְחֽוֹ׃
8Den dagen var det ein av Sauls tenarar som var halden tilbake for Herrens åsyn. Han heitte Doeg, ein edomitt, den fremste av gjetarane til Saul.
וְשָׁ֡ם אִישׁ֩ מֵעַבְדֵ֨י שָׁא֜וּל בַּיּ֣וֹם הַה֗וּא נֶעְצָר֙ לִפְנֵ֣י יְהוָ֔ה וּשְׁמ֖וֹ דֹּאֵ֣ג הָאֲדֹמִ֑י אַבִּ֥יר הָרֹעִ֖ים אֲשֶׁ֥ר לְשָׁאֽוּל׃
9David sa til Ahimelek: «Har du ikkje eit spyd eller eit sverd her for handa? For eg tok korkje sverdet mitt eller andre våpen med meg, fordi oppdraget frå kongen hasta.»
וַיֹּ֤אמֶר דָּוִד֙ לַאֲחִימֶ֔לֶךְ וְאִ֛ין יֶשׁ־פֹּ֥ה תַֽחַת־יָדְךָ֖ חֲנִ֣ית אוֹ־חָ֑רֶב כִּ֣י גַם־חַרְבִּ֤י וְגַם־כֵּלַי֙ לֹֽא־לָקַ֣חְתִּי בְיָדִ֔י כִּֽי־הָיָ֥ה דְבַר־הַמֶּ֖לֶךְ נָחֽוּץ׃ ס
Doeg ser David hos Akimelek
Edomitten Doeg, en av Sauls tjenere, var til stede i Nob og overvar at Akimelek hjalp David.
7Så gav presten han det heilage brødet, for det fanst ikkje anna brød der enn skodebrøda som var tekne bort frå Herrens åsyn, for å setja fram varmt brød den dagen dei vart tekne bort.
וַיִּתֶּן־ל֥וֹ הַכֹּהֵ֖ן קֹ֑דֶשׁ כִּי֩ לֹא־הָ֨יָה שָׁ֜ם לֶ֗חֶם כִּֽי־אִם־לֶ֤חֶם הַפָּנִים֙ הַמּֽוּסָרִים֙ מִלִּפְנֵ֣י יְהוָ֔ה לָשׂוּם֙ לֶ֣חֶם חֹ֔ם בְּי֖וֹם הִלָּקְחֽוֹ׃
Doeg anklager Akimelek for Saul
Doeg rapporterte til kong Saul at Akimelek hadde hjulpet David med mat og våpen, noe som vekket kongens raseri.
9Då svara Doeg frå Edom, som stod mellom tenarane til Saul, og sa: «Eg såg at sonen til Isai kom til Nob, til Ahimelek, son til Ahitub.
וַיַּ֜עַן דֹּאֵ֣ג הָאֲדֹמִ֗י וְה֛וּא נִצָּ֥ב עַל־עַבְדֵֽי־שָׁא֖וּל וַיֹּאמַ֑ר רָאִ֙יתִי֙ אֶת־בֶּן־יִשַׁ֔י בָּ֣א נֹ֔בֶה אֶל־אֲחִימֶ֖לֶךְ בֶּן־אֲחִטֽוּב׃
10Han spurde Herren for han, gav han mat og gav han sverdet til filistaren Goliat.»
וַיִּשְׁאַל־לוֹ֙ בַּֽיהוָ֔ה וְצֵידָ֖ה נָ֣תַן ל֑וֹ וְאֵ֗ת חֶ֛רֶב גָּלְיָ֥ת הַפְּלִשְׁתִּ֖י נָ֥תַן לֽוֹ׃
Akimelek forsvarer seg for Saul
Da Saul tilkalte Akimelek og prestene fra Nob, forsvarte Akimelek seg ved å påpeke at David var kongens trofaste tjener og svigersønn, og at han ikke visste om noen konflikt mellom David og kongen.
11Då sende kongen bod etter presten Ahimelek, son til Ahitub, og heile farshuset hans, prestane som var i Nob. Dei kom alle til kongen.
וַיִּשְׁלַ֣ח הַמֶּ֡לֶךְ לִקְרֹא֩ אֶת־אֲחִימֶ֨לֶךְ בֶּן־אֲחִיט֜וּב הַכֹּהֵ֗ן וְאֵ֨ת כָּל־בֵּ֥ית אָבִ֛יו הַכֹּהֲנִ֖ים אֲשֶׁ֣ר בְּנֹ֑ב וַיָּבֹ֥אוּ כֻלָּ֖ם אֶל־הַמֶּֽלֶךְ׃ ס
12Saul sa: «Høyr no, son til Ahitub!» Han svara: «Her er eg, herre.»
וַיֹּ֣אמֶר שָׁא֔וּל שְֽׁמַֽע־נָ֖א בֶּן־אֲחִיט֑וּב וַיֹּ֖אמֶר הִנְנִ֥י אֲדֹנִֽי׃
13Saul sa til han: «Kvifor har du og sonen til Isai samansverja dykk mot meg? Du gav han brød og sverd og spurde Gud for han, så han kunne reisa seg mot meg og liggja på lur, slik han gjer i dag.»
וַיֹּ֤אמֶר *אלו **אֵלָיו֙ שָׁא֔וּל לָ֚מָּה קְשַׁרְתֶּ֣ם עָלַ֔י אַתָּ֖ה וּבֶן־יִשָׁ֑י בְּתִתְּךָ֨ ל֜וֹ לֶ֣חֶם וְחֶ֗רֶב וְשָׁא֥וֹל לוֹ֙ בֵּֽאלֹהִ֔ים לָק֥וּם אֵלַ֛י לְאֹרֵ֖ב כַּיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ ס
14Ahimelek svara kongen og sa: «Kven mellom alle tenarane dine er så trufast som David? Han er svigersonen til kongen, går dit du sender han, og er æra i huset ditt.
וַיַּ֧עַן אֲחִימֶ֛לֶךְ אֶת־הַמֶּ֖לֶךְ וַיֹּאמַ֑ר וּמִ֤י בְכָל־עֲבָדֶ֙יךָ֙ כְּדָוִ֣ד נֶאֱמָ֔ן וַחֲתַ֥ן הַמֶּ֛לֶךְ וְסָ֥ר אֶל־מִשְׁמַעְתֶּ֖ךָ וְנִכְבָּ֥ד בְּבֵיתֶֽךָ׃
15Er det i dag eg fyrst har spurt Gud for han? Langt ifrå! Kongen må ikkje leggja noko til last for tenaren sin eller heile farshuset mitt, for tenaren din visste ikkje noko om alt dette, korkje lite eller mykje.
הַיּ֧וֹם הַחִלֹּ֛תִי *לשאול־**לִשְׁאָל־ל֥וֹ בֵאלֹהִ֖ים חָלִ֣ילָה לִּ֑י אַל־יָשֵׂם֩ הַמֶּ֨לֶךְ בְּעַבְדּ֤וֹ דָבָר֙ בְּכָל־בֵּ֣ית אָבִ֔י כִּ֠י לֹֽא־יָדַ֤ע עַבְדְּךָ֙ בְּכָל־זֹ֔את דָּבָ֥ר קָטֹ֖ן א֥וֹ גָדֽוֹל׃
Massakren av prestene i Nob
Saul beordret henrettelsen av Akimelek og alle prestene i Nob. Da kongens egne menn nektet å legge hånd på Herrens prester, utførte edomitten Doeg massakren og drepte 85 prester som bar lineforkle.
16Men kongen sa: «Du skal døy, Ahimelek, du og heile farshuset ditt!»
וַיֹּ֣אמֶר הַמֶּ֔לֶךְ מ֥וֹת תָּמ֖וּת אֲחִימֶ֑לֶךְ אַתָּ֖ה וְכָל־בֵּ֥ית אָבִֽיךָ׃
17Kongen sa til livvaktene som stod ikring han: «Gå rundt og drep prestane til Herren, for dei heldt også med David. Dei visste at han var på flukt, men fortalde det ikkje til meg.» Men tenarane til kongen ville ikkje leggja hand på prestane til Herren.
וַיֹּ֣אמֶר הַמֶּ֡לֶךְ לָרָצִים֩ הַנִּצָּבִ֨ים עָלָ֜יו סֹ֥בּוּ וְהָמִ֣יתוּ ׀ כֹּהֲנֵ֣י יְהוָ֗ה כִּ֤י גַם־יָדָם֙ עִם־דָּוִ֔ד וְכִ֤י יָֽדְעוּ֙ כִּֽי־בֹרֵ֣חַ ה֔וּא וְלֹ֥א גָל֖וּ אֶת־*אזנו **אָזְנִ֑י וְלֹֽא־אָב֞וּ עַבְדֵ֤י הַמֶּ֙לֶךְ֙ לִשְׁלֹ֣חַ אֶת־יָדָ֔ם לִפְגֹ֖עַ בְּכֹהֲנֵ֥י יְהוָֽה׃ ס
18Då sa kongen til Doeg: «Gå du og hogg ned prestane!» Doeg frå Edom gjekk bort og hogg ned prestane. Den dagen drap han åttifem menn som bar linefod.
וַיֹּ֤אמֶר הַמֶּ֙לֶךְ֙ *לדויג **לְדוֹאֵ֔ג סֹ֣ב אַתָּ֔ה וּפְגַ֖ע בַּכֹּהֲנִ֑ים וַיִּסֹּ֞ב *דויג **דּוֹאֵ֣ג הָאֲדֹמִ֗י וַיִּפְגַּע־הוּא֙ בַּכֹּ֣הֲנִ֔ים וַיָּ֣מֶת ׀ בַּיּ֣וֹם הַה֗וּא שְׁמֹנִ֤ים וַחֲמִשָּׁה֙ אִ֔ישׁ נֹשֵׂ֖א אֵפ֥וֹד בָּֽד׃
19Nob, prestebyen, slo han med sverd, både mann og kvinne, barn og spedbarn, oksar, esel og sauer – alt slo han med sverd.
וְאֵ֨ת נֹ֤ב עִיר־הַכֹּֽהֲנִים֙ הִכָּ֣ה לְפִי־חֶ֔רֶב מֵאִישׁ֙ וְעַד־אִשָּׁ֔ה מֵעוֹלֵ֖ל וְעַד־יוֹנֵ֑ק וְשׁ֧וֹר וַחֲמ֛וֹר וָשֶׂ֖ה לְפִי־חָֽרֶב׃
Jesus refererer til hendelsen med skuebrødene
Jesus viste til hvordan David fikk skuebrødene av presten i Nob som eksempel på at menneskelige behov kan gå foran seremonielle forskrifter. Hendelsen er gjengitt i alle tre synoptiske evangelier.
3Han svara dei: «Har de ikkje lese kva David gjorde då han og følgjet hans var svoltne?
ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· Οὐκ ἀνέγνωτε τί ἐποίησεν Δαυὶδ ὅτε ⸀ἐπείνασεν καὶ οἱ μετʼ αὐτοῦ;
4Han gjekk inn i Guds hus og åt skodebrøda, som verken han eller dei som var med han hadde lov til å eta, men berre prestane.
πῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ⸂ἔφαγον, ὃ⸃ οὐκ ἐξὸν ἦν αὐτῷ φαγεῖν οὐδὲ τοῖς μετʼ αὐτοῦ, εἰ μὴ τοῖς ἱερεῦσιν μόνοις;
25Han svara dei: «Har de aldri lese kva David gjorde då han var i naud og svalt, han og dei som var med han?
καὶ ⸀λέγει αὐτοῖς· Οὐδέποτε ἀνέγνωτε τί ἐποίησεν Δαυὶδ ὅτε χρείαν ἔσχεν καὶ ἐπείνασεν αὐτὸς καὶ οἱ μετʼ αὐτοῦ;
26Korleis han gjekk inn i Guds hus, den tid Abjatar var øvsteprest, og åt skodebrøda som berre prestane har lov til å eta, og gav òg til dei som var med han?»
⸀πῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ ἐπὶ Ἀβιαθὰρ ἀρχιερέως καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ἔφαγεν, οὓς οὐκ ἔξεστιν φαγεῖν εἰ μὴ ⸂τοὺς ἱερεῖς⸃, καὶ ἔδωκεν καὶ τοῖς σὺν αὐτῷ οὖσιν;
3Jesus svara dei: «Har de ikkje lese kva David gjorde då han og følgjet hans var svoltne?
καὶ ἀποκριθεὶς πρὸς αὐτοὺς εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· Οὐδὲ τοῦτο ἀνέγνωτε ὃ ἐποίησεν Δαυὶδ ⸀ὁπότε ἐπείνασεν αὐτὸς καὶ οἱ μετʼ αὐτοῦ ⸀ὄντες;
4Han gjekk inn i Guds hus, tok skodebrøda og åt, og gav til dei som var med han – brød som ingen andre enn prestane har lov til å eta.»
⸀ὡς εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ θεοῦ καὶ τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως ⸀λαβὼν ἔφαγεν καὶ ⸀ἔδωκεν τοῖς μετʼ αὐτοῦ, οὓς οὐκ ἔξεστιν φαγεῖν εἰ μὴ μόνους τοὺς ἱερεῖς;