Hiram (Tyrus' konge)
Salomos fønikiske allierte
Hiram var konge av den fønikiske byen Tyrus og en nær alliert av både kong David og kong Salomo. Han bidro med materialer og håndverkere til byggingen av Salomos tempel i Jerusalem, og de to kongene inngikk omfattende handelsavtaler som brakte stor velstand til begge riker.
Familie
Nøkkelhendingar
Sendte materialer til Davids palass
Hiram sendte sedertre, tømmermenn og steinhuggere til David for å bygge hans palass i Jerusalem, som et tegn på vennskap mellom de to kongene.
11Hiram, kongen i Tyros, sende bodbringarar til David med sedertre, tømmermenn og steinhoggarar, og dei bygde eit hus for David.
וַ֠יִּשְׁלַח חִירָ֨ם מֶֽלֶךְ־צֹ֥ר מַלְאָכִים֮ אֶל־דָּוִד֒ וַעֲצֵ֣י אֲרָזִ֔ים וְחָרָשֵׁ֣י עֵ֔ץ וְחָֽרָשֵׁ֖י אֶ֣בֶן קִ֑יר וַיִּבְנֽוּ־בַ֖יִת לְדָוִֽד׃
Avtale med Salomo om tempelet
Da Salomo skulle bygge tempelet, inngikk han en avtale med Hiram om levering av sedertre og sypress fra Libanon, i bytte mot hvete og olje.
1Salomo rådde over alle rika frå Eufrat til filistarlandet og heilt til grensa mot Egypt. Dei kom med gåver og tente Salomo alle hans levedagar.
וּשְׁלֹמֹ֗ה הָיָ֤ה מוֹשֵׁל֙ בְּכָל־הַמַּמְלָכ֔וֹת מִן־הַנָּהָר֙ אֶ֣רֶץ פְּלִשְׁתִּ֔ים וְעַ֖ד גְּב֣וּל מִצְרָ֑יִם מַגִּשִׁ֥ים מִנְחָ֛ה וְעֹבְדִ֥ים אֶת־שְׁלֹמֹ֖ה כָּל־יְמֵ֥י חַיָּֽיו׃ פ
2Salomo trong til mat for ein dag: tretti kor fint mjøl og seksti kor vanleg mjøl,
וַיְהִ֥י לֶֽחֶם־שְׁלֹמֹ֖ה לְי֣וֹם אֶחָ֑ד שְׁלֹשִׁ֥ים כֹּר֙ סֹ֔לֶת וְשִׁשִּׁ֥ים כֹּ֖ר קָֽמַח׃
3ti gjødde oksar, tjue oksar frå beitet og hundre sauer, i tillegg til hjort, gasell, dådyr og gjødde fuglar.
עֲשָׂרָ֨ה בָקָ֜ר בְּרִאִ֗ים וְעֶשְׂרִ֥ים בָּקָ֛ר רְעִ֖י וּמֵ֣אָה צֹ֑אן לְ֠בַד מֵֽאַיָּ֤ל וּצְבִי֙ וְיַחְמ֔וּר וּבַרְבֻּרִ֖ים אֲבוּסִֽים׃
4For han rådde over heile området vest for Eufrat, frå Tifsah til Gaza, over alle kongane vest for elva. Og han hadde fred på alle kantar rundt seg.
כִּי־ה֞וּא רֹדֶ֣ה ׀ בְּכָל־עֵ֣בֶר הַנָּהָ֗ר מִתִּפְסַח֙ וְעַד־עַזָּ֔ה בְּכָל־מַלְכֵ֖י עֵ֣בֶר הַנָּהָ֑ר וְשָׁל֗וֹם הָ֥יָה ל֛וֹ מִכָּל־עֲבָרָ֖יו מִסָּבִֽיב׃
5Juda og Israel budde trygt, kvar mann under si vinranke og sitt fikentre, frå Dan til Beer-Sjeba, alle Salomos dagar.
וַיֵּשֶׁב֩ יְהוּדָ֨ה וְיִשְׂרָאֵ֜ל לָבֶ֗טַח אִ֣ישׁ תַּ֤חַת גַּפְנוֹ֙ וְתַ֣חַת תְּאֵֽנָת֔וֹ מִדָּ֖ן וְעַד־בְּאֵ֣ר שָׁ֑בַע כֹּ֖ל יְמֵ֥י שְׁלֹמֹֽה׃ ס
6Salomo hadde førti tusen stallplassar for hestane til vognene sine og tolv tusen ryttarar.
וַיְהִ֣י לִשְׁלֹמֹ֗ה אַרְבָּעִ֥ים אֶ֛לֶף אֻרְוֺ֥ת סוּסִ֖ים לְמֶרְכָּב֑וֹ וּשְׁנֵים־עָשָׂ֥ר אֶ֖לֶף פָּרָשִֽׁים׃
7Desse forvaltrarane sytte for mat til kong Salomo og alle som åt ved kong Salomos bord, kvar sin månad. Dei lét det ikkje mangla på noko.
וְכִלְכְּלוּ֩ הַנִּצָּבִ֨ים הָאֵ֜לֶּה אֶת־הַמֶּ֣לֶךְ שְׁלֹמֹ֗ה וְאֵ֧ת כָּל־הַקָּרֵ֛ב אֶל־שֻׁלְחַ֥ן הַמֶּֽלֶךְ־שְׁלֹמֹ֖ה אִ֣ישׁ חָדְשׁ֑וֹ לֹ֥א יְעַדְּר֖וּ דָּבָֽר׃
8Bygg og halm til hestane og ridedyra førte dei til den staden der det trengdest, kvar etter si plikt.
וְהַשְּׂעֹרִ֣ים וְהַתֶּ֔בֶן לַסּוּסִ֖ים וְלָרָ֑כֶשׁ יָבִ֗אוּ אֶל־הַמָּקוֹם֙ אֲשֶׁ֣ר יִֽהְיֶה־שָּׁ֔ם אִ֖ישׁ כְּמִשְׁפָּטֽוֹ׃ ס
9Gud gav Salomo visdom og stor forstand, og eit vidt hjarte som sanden ved havsens strand.
וַיִּתֵּן֩ אֱלֹהִ֨ים חָכְמָ֧ה לִשְׁלֹמֹ֛ה וּתְבוּנָ֖ה הַרְבֵּ֣ה מְאֹ֑ד וְרֹ֣חַב לֵ֔ב כַּח֕וֹל אֲשֶׁ֖ר עַל־שְׂפַ֥ת הַיָּֽם׃
10Salomos visdom var større enn visdomen til alle i Austen og all visdomen i Egypt.
וַתֵּ֙רֶב֙ חָכְמַ֣ת שְׁלֹמֹ֔ה מֵֽחָכְמַ֖ת כָּל־בְּנֵי־קֶ֑דֶם וּמִכֹּ֖ל חָכְמַ֥ת מִצְרָֽיִם׃
11Han var visare enn alle menneske, visare enn esrahitten Etan, og Heman, Kalkol og Darda, sønene til Mahol. Namnet hans vart kjent mellom alle folkeslag rundt omkring.
וַיֶּחְכַּם֮ מִכָּל־הָֽאָדָם֒ מֵאֵיתָ֣ן הָאֶזְרָחִ֗י וְהֵימָ֧ן וְכַלְכֹּ֛ל וְדַרְדַּ֖ע בְּנֵ֣י מָח֑וֹל וַיְהִֽי־שְׁמ֥וֹ בְכָֽל־הַגּוֹיִ֖ם סָבִֽיב׃
12Han tala tre tusen ordtak, og songane hans var eitt tusen og fem.
וַיְדַבֵּ֕ר שְׁלֹ֥שֶׁת אֲלָפִ֖ים מָשָׁ֑ל וַיְהִ֥י שִׁיר֖וֹ חֲמִשָּׁ֥ה וָאָֽלֶף׃
Leverte dyktige håndverkere
Hiram sendte sine beste håndverkere, inkludert en mesterarbeider i bronse som også het Hiram, for å hjelpe med templets konstruksjon og utsmykning.
13Kong Salomo sende bod og henta Hiram frå Tyrus.
וַיִּשְׁלַח֙ הַמֶּ֣לֶךְ שְׁלֹמֹ֔ה וַיִּקַּ֥ח אֶת־חִירָ֖ם מִצֹּֽר׃
14Han var son til ei enkje frå Naftali-stammen, og faren hans var ein mann frå Tyrus, ein koparsmed. Han var fylt med visdom, forstand og kunnskap til å utføra alt slags arbeid i kopar. Han kom til kong Salomo og utførte alt arbeidet hans.
בֶּן־אִשָּׁה֩ אַלְמָנָ֨ה ה֜וּא מִמַּטֵּ֣ה נַפְתָּלִ֗י וְאָבִ֣יו אִישׁ־צֹרִי֮ חֹרֵ֣שׁ נְחֹשֶׁת֒ וַ֠יִּמָּלֵא אֶת־הַחָכְמָ֤ה וְאֶת־הַתְּבוּנָה֙ וְאֶת־הַדַּ֔עַת לַעֲשׂ֥וֹת כָּל־מְלָאכָ֖ה בַּנְּחֹ֑שֶׁת וַיָּבוֹא֙ אֶל־הַמֶּ֣לֶךְ שְׁלֹמֹ֔ה וַיַּ֖עַשׂ אֶת־כָּל־מְלַאכְתּֽוֹ׃
Felles handelsekspedisjoner
Hiram og Salomo samarbeidet om å sende skipsflåter til Ofir for å hente gull, sølv, elfenben og andre verdifulle varer.
26Kong Salomo bygde òg skip i Esjon-Geber, som ligg ved Elat på stranda av Raudehavet, i Edom-landet.
וָאֳנִ֡י עָשָׂה֩ הַמֶּ֨לֶךְ שְׁלֹמֹ֜ה בְּעֶצְיֽוֹן־גֶּ֨בֶר אֲשֶׁ֧ר אֶת־אֵל֛וֹת עַל־שְׂפַ֥ת יַם־ס֖וּף בְּאֶ֥רֶץ אֱדֽוֹם׃
27Hiram sende tenarane sine med skipa, sjøfolk som kjende havet, saman med Salomos tenarar.
וַיִּשְׁלַ֨ח חִירָ֤ם בּֽ͏ָאֳנִי֙ אֶת־עֲבָדָ֔יו אַנְשֵׁ֣י אֳנִיּ֔וֹת יֹדְעֵ֖י הַיָּ֑ם עִ֖ם עַבְדֵ֥י שְׁלֹמֹֽה׃
28Dei kom til Ofir og henta fire hundre og tjue talentar gull derifrå, og førte det til kong Salomo.
וַיָּבֹ֣אוּ אוֹפִ֔ירָה וַיִּקְח֤וּ מִשָּׁם֙ זָהָ֔ב אַרְבַּע־מֵא֥וֹת וְעֶשְׂרִ֖ים כִּכָּ֑ר וַיָּבִ֖אוּ אֶל־הַמֶּ֥לֶךְ שְׁלֹמֹֽה׃ פ
Mottok tjue byer i Galilea
Etter at tempelet og kongepalasset var ferdig, ga Salomo tjue byer i Galilea-området til Hiram som betaling, men Hiram var ikke fornøyd med dem.
10Då tjue år var gått, og Salomo hadde bygt dei to husa – Herrens hus og kongens palass –
וַיְהִ֗י מִקְצֵה֙ עֶשְׂרִ֣ים שָׁנָ֔ה אֲשֶׁר־בָּנָ֥ה שְׁלֹמֹ֖ה אֶת־שְׁנֵ֣י הַבָּתִּ֑ים אֶת־בֵּ֥ית יְהוָ֖ה וְאֶת־בֵּ֥ית הַמֶּֽלֶךְ׃
11og Hiram, kongen i Tyrus, hadde hjelpt Salomo med sedertre, sypresstre og gull, så mykje han ville ha, då gav kong Salomo Hiram tjue byar i Galilea-landet.
חִירָ֣ם מֶֽלֶךְ־צֹ֠ר נִשָּׂ֨א אֶת־שְׁלֹמֹ֜ה בַּעֲצֵי֩ אֲרָזִ֨ים וּבַעֲצֵ֧י בְרוֹשִׁ֛ים וּבַזָּהָ֖ב לְכָל־חֶפְצ֑וֹ אָ֡ז יִתֵּן֩ הַמֶּ֨לֶךְ שְׁלֹמֹ֤ה לְחִירָם֙ עֶשְׂרִ֣ים עִ֔יר בְּאֶ֖רֶץ הַגָּלִֽיל׃
12Hiram drog frå Tyrus for å sjå på byane Salomo hadde gjeve han, men han var ikkje nøgd med dei.
וַיֵּצֵ֤א חִירָם֙ מִצֹּ֔ר לִרְאוֹת֙ אֶת־הֶ֣עָרִ֔ים אֲשֶׁ֥ר נָתַן־ל֖וֹ שְׁלֹמֹ֑ה וְלֹ֥א יָשְׁר֖וּ בְּעֵינָֽיו׃
13Han sa: «Kva slags byar er det du har gjeve meg, bror min?» Og han kalla dei Kabul-landet, og det heiter så den dag i dag.
וַיֹּ֕אמֶר מָ֚ה הֶעָרִ֣ים הָאֵ֔לֶּה אֲשֶׁר־נָתַ֥תָּה לִּ֖י אָחִ֑י וַיִּקְרָ֤א לָהֶם֙ אֶ֣רֶץ כָּב֔וּל עַ֖ד הַיּ֥וֹם הַזֶּֽה׃ פ
14Hiram sende kongen hundre og tjue talentar gull.
וַיִּשְׁלַ֥ח חִירָ֖ם לַמֶּ֑לֶךְ מֵאָ֥ה וְעֶשְׂרִ֖ים כִּכַּ֥ר זָהָֽב׃