Stefanus
Den første martyr
Stefanus var en av de syv første diakonene, full av tro, nåde og kraft. Han gjorde store under blant folket og forsvarte troen så kraftig at ingen kunne stå imot ham. Han ble den første kristne martyr da han ble steinet etter en tale der han anklaget rådet for å drepe Messias.
Nøkkelhendingar
Valgt til diakon
Stefanus ble valgt som en av syv menn til å tjene ved bordene, full av Ånd og visdom.
3Vel difor ut, brør, sju menn blant dykk som har godt ord på seg og er fylte av Ande og visdom. Dei skal vi setja til denne oppgåva.
ἐπισκέψασθε ⸀δέ, ἀδελφοί, ἄνδρας ἐξ ὑμῶν μαρτυρουμένους ἑπτὰ πλήρεις ⸀πνεύματος καὶ σοφίας, οὓς ⸀καταστήσομεν ἐπὶ τῆς χρείας ταύτης·
5Forslaget fall i god jord hos heile forsamlinga, og dei valde Stefanus, ein mann full av tru og Den heilage ande, Filip, Prokorus, Nikanor, Timon, Parmenas og Nikolaus, ein proselytt frå Antiokia.
καὶ ἤρεσεν ὁ λόγος ἐνώπιον παντὸς τοῦ πλήθους, καὶ ἐξελέξαντο Στέφανον, ἄνδρα ⸀πλήρης πίστεως καὶ πνεύματος ἁγίου, καὶ Φίλιππον καὶ Πρόχορον καὶ Νικάνορα καὶ Τίμωνα καὶ Παρμενᾶν καὶ Νικόλαον προσήλυτον Ἀντιοχέα,
6Desse førte dei fram for apostlane, som bad og la hendene på dei.
οὓς ἔστησαν ἐνώπιον τῶν ἀποστόλων, καὶ προσευξάμενοι ἐπέθηκαν αὐτοῖς τὰς χεῖρας.
8Stefanus var full av nåde og kraft og gjorde store under og teikn mellom folket.
Στέφανος δὲ πλήρης ⸀χάριτος καὶ δυνάμεως ἐποίει τέρατα καὶ σημεῖα μεγάλα ἐν τῷ λαῷ.
Debattene
Stefanus debatterte med jøder fra flere synagoger, og ingen kunne motstå hans visdom.
9Då stod det fram nokre frå den synagogen som vart kalla «dei frigjevne», med folk frå Kyréne og Alexandria og frå Kilikia og Asia, og dei gav seg i ordskifte med Stefanus.
ἀνέστησαν δέ τινες τῶν ἐκ τῆς συναγωγῆς τῆς λεγομένης Λιβερτίνων καὶ Κυρηναίων καὶ Ἀλεξανδρέων καὶ τῶν ἀπὸ Κιλικίας καὶ Ἀσίας συζητοῦντες τῷ Στεφάνῳ,
10men dei makta ikkje å stå imot den visdomen og Anden han tala med.
καὶ οὐκ ἴσχυον ἀντιστῆναι τῇ σοφίᾳ καὶ τῷ πνεύματι ᾧ ἐλάλει.
11Då lokka dei nokre menn til å seia: «Vi har høyrt han tala spottande ord mot Moses og Gud.»
τότε ὑπέβαλον ἄνδρας λέγοντας ὅτι Ἀκηκόαμεν αὐτοῦ λαλοῦντος ῥήματα βλάσφημα εἰς Μωϋσῆν καὶ τὸν θεόν·
13Der stilte dei fram falske vitne som sa: «Denne mannen held ikkje opp med å tala mot denne heilage staden og mot lova.
ἔστησάν τε μάρτυρας ψευδεῖς λέγοντας· Ὁ ἄνθρωπος οὗτος οὐ παύεται ⸂λαλῶν ῥήματα⸃ κατὰ τοῦ τόπου τοῦ ⸀ἁγίου καὶ τοῦ νόμου,
14For vi har høyrt han seia at denne Jesus frå Nasaret skal riva ned denne staden og endra dei skikkane som Moses gav oss.»
ἀκηκόαμεν γὰρ αὐτοῦ λέγοντος ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος οὗτος καταλύσει τὸν τόπον τοῦτον καὶ ἀλλάξει τὰ ἔθη ἃ παρέδωκεν ἡμῖν Μωϋσῆς.
Talen for rådet
Stefanus holdt en lang tale om Israels historie og anklaget dem for å motsi Ånden.
2Stefanus svara: «Brør og fedrar, høyr på meg! Herlegdomens Gud synte seg for far vår Abraham medan han var i Mesopotamia, før han busette seg i Harran.
ὁ δὲ ἔφη· Ἄνδρες ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ἀκούσατε· Ὁ θεὸς τῆς δόξης ὤφθη τῷ πατρὶ ἡμῶν Ἀβραὰμ ὄντι ἐν τῇ Μεσοποταμίᾳ πρὶν ἢ κατοικῆσαι αὐτὸν ἐν Χαρράν,
51De stivnakkar, uomskorne på hjarte og øyre! De set dykk alltid opp mot Den Heilage Ande, slik fedrane dykkar gjorde, slik gjer de òg.
Σκληροτράχηλοι καὶ ἀπερίτμητοι ⸀καρδίαις καὶ τοῖς ὠσίν, ὑμεῖς ἀεὶ τῷ πνεύματι τῷ ἁγίῳ ἀντιπίπτετε, ὡς οἱ πατέρες ὑμῶν καὶ ὑμεῖς.
52Kven av profetane forfølgde ikkje fedrane dykkar? Dei drap dei som føreåt fortalde om at Den rettferdige skulle koma. Og no har de vorte hans svikarar og mordarar,
τίνα τῶν προφητῶν οὐκ ἐδίωξαν οἱ πατέρες ὑμῶν; καὶ ἀπέκτειναν τοὺς προκαταγγείλαντας περὶ τῆς ἐλεύσεως τοῦ δικαίου οὗ νῦν ὑμεῖς προδόται καὶ φονεῖς ⸀ἐγένεσθε,
53de som tok imot lova gjennom englars formidling, men ikkje heldt henne.»
οἵτινες ἐλάβετε τὸν νόμον εἰς διαταγὰς ἀγγέλων, καὶ οὐκ ἐφυλάξατε.
54Då dei høyrde dette, vart dei rasande i hjarta sine og skar tenner mot han.
Ἀκούοντες δὲ ταῦτα διεπρίοντο ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ἔβρυχον τοὺς ὀδόντας ἐπʼ αὐτόν.
55Men Stefanus var fylt av Den Heilage Ande og stirde opp mot himmelen. Han såg Guds herlegdom og Jesus stå ved Guds høgre hand.
ὑπάρχων δὲ πλήρης πνεύματος ἁγίου ἀτενίσας εἰς τὸν οὐρανὸν εἶδεν δόξαν θεοῦ καὶ Ἰησοῦν ἑστῶτα ἐκ δεξιῶν τοῦ θεοῦ,
56Han sa: «Sjå, eg ser himmelen open og Menneskesonen stå ved Guds høgre hand!»
καὶ εἶπεν· Ἰδοὺ θεωρῶ τοὺς οὐρανοὺς ⸀διηνοιγμένους καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν ἑστῶτα τοῦ θεοῦ.
Steiningen
Stefanus ble steinet mens han ba for sine fiender, og Saulus så på og samtykket.
57Då skreik dei høgt, heldt seg for øyra og storma samstundes mot han.
κράξαντες δὲ φωνῇ μεγάλῃ συνέσχον τὰ ὦτα αὐτῶν, καὶ ὥρμησαν ὁμοθυμαδὸν ἐπʼ αὐτόν,
58Dei dreiv han ut av byen og steina han. Vitna la kleda sine ved føtene til ein ung mann som heitte Saulus.
καὶ ἐκβαλόντες ἔξω τῆς πόλεως ἐλιθοβόλουν. καὶ οἱ μάρτυρες ἀπέθεντο τὰ ἱμάτια ⸀αὐτῶν παρὰ τοὺς πόδας νεανίου καλουμένου Σαύλου.
59Medan dei steina Stefanus, bad han og sa: «Herre Jesus, tak imot anda mi!»
καὶ ἐλιθοβόλουν τὸν Στέφανον ἐπικαλούμενον καὶ λέγοντα· Κύριε Ἰησοῦ, δέξαι τὸ πνεῦμά μου·
60Så fall han på kne og ropa høgt: «Herre, tilrekna dei ikkje denne synda!» Då han hadde sagt dette, sovna han inn.
θεὶς δὲ τὰ γόνατα ἔκραξεν φωνῇ μεγάλῃ· Κύριε, μὴ στήσῃς αὐτοῖς ⸂ταύτην τὴν ἁμαρτίαν⸃· καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐκοιμήθη.
1Saulus samtykte i drapet på han. Den dagen braut det ut ei stor forfølging mot forsamlinga i Jerusalem, og alle vart spreidde utover områda i Judea og Samaria, bortsett frå apostlane.
Σαῦλος δὲ ἦν συνευδοκῶν τῇ ἀναιρέσει αὐτοῦ. Ἐγένετο δὲ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ διωγμὸς μέγας ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν τὴν ἐν Ἱεροσολύμοις· πάντες δὲ διεσπάρησαν κατὰ τὰς χώρας τῆς Ἰουδαίας καὶ Σαμαρείας πλὴν τῶν ἀποστόλων.