Tiberius
Romerrikets keiser under Jesu virke
Òg kjend som: Tiberius Caesar, Keiser Tiberius
Tiberius Julius Caesar Augustus var den andre keiseren i Romerriket og regjerte fra 14 til 37 e.Kr. Han er nevnt i Bibelen som den keiseren under hvem Johannes døperen begynte sin tjeneste og Jesus Kristus utførte sitt offentlige virke. Hans styre danner den politiske rammen for evangeliefortellingene.
Nøkkelhendingar
Tiberius' regjeringstid daterer Jesu virke
Evangelisten Lukas daterer starten på Johannes døperens tjeneste til keiser Tiberius' femtende regjeringsår, noe som gir en viktig kronologisk referanse for Jesu offentlige virke.
1I det femtande året av regjeringstida til keisar Tiberius, medan Pontius Pilatus var landshovding i Judea, Herodes var landsfyrste i Galilea, Filip, bror hans, var landsfyrste i Iturea og Trakonitis-området, og Lysanias var landsfyrste i Abilene,
Ἐν ἔτει δὲ πεντεκαιδεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος, ἡγεμονεύοντος Ποντίου Πιλάτου τῆς Ἰουδαίας, καὶ τετρααρχοῦντος τῆς Γαλιλαίας Ἡρῴδου, Φιλίππου δὲ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ τετρααρχοῦντος τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος χώρας, καὶ Λυσανίου τῆς Ἀβιληνῆς τετρααρχοῦντος,
2medan Annas og Kaifas var øvsteprestar, då kom Guds ord til Johannes, son til Sakarja, i øydemarka.
ἐπὶ ἀρχιερέως Ἅννα καὶ Καϊάφα, ἐγένετο ῥῆμα θεοῦ ἐπὶ Ἰωάννην τὸν Ζαχαρίου υἱὸν ἐν τῇ ἐρήμῳ.
3Han kom til heile området rundt Jordan og forkynte ein omvendingsdåp til tilgjeving for syndene,
καὶ ἦλθεν εἰς ⸀πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν,
Skatt til keiseren
Jesus ble spurt om det var lovlig å betale skatt til keiseren (Tiberius). Jesus svarte med de berømte ordene om å gi keiseren det som tilhører keiseren, og Gud det som tilhører Gud.
17Sei oss difor kva du meiner: Er det rett å betala skatt til keisaren, eller ikkje?»
εἰπὸν οὖν ἡμῖν τί σοι δοκεῖ· ἔξεστιν δοῦναι κῆνσον Καίσαρι ἢ οὔ;
18Men Jesus kjende vondskapen deira og sa: «Kvifor set de meg på prøve, de hyklarar?
γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς τὴν πονηρίαν αὐτῶν εἶπεν· Τί με πειράζετε, ὑποκριταί;
19Vis meg mynten som skatten blir betalt med.» Dei rekte han ein denar.
ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου. οἱ δὲ προσήνεγκαν αὐτῷ δηνάριον.
20Han sa til dei: «Kven sitt bilete og innskrift er dette?»
καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνος ἡ εἰκὼν αὕτη καὶ ἡ ἐπιγραφή;
21«Keisarens,» svara dei. Då sa han til dei: «Så gjev keisaren det som høyrer keisaren til, og Gud det som høyrer Gud til.»
λέγουσιν ⸀αὐτῷ· Καίσαρος. τότε λέγει αὐτοῖς· Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ.
14Dei kom og sa til han: «Meister, vi veit at du er ærleg og ikkje lèt deg påverka av nokon. Du ser ikkje på kven folk er, men lærer Guds veg i sanning. Er det rett å betala skatt til keisaren, eller ikkje? Skal vi betala eller ikkje betala?»
⸀καὶ ἐλθόντες λέγουσιν αὐτῷ· Διδάσκαλε, οἴδαμεν ὅτι ἀληθὴς εἶ καὶ οὐ μέλει σοι περὶ οὐδενός, οὐ γὰρ βλέπεις εἰς πρόσωπον ἀνθρώπων, ἀλλʼ ἐπʼ ἀληθείας τὴν ὁδὸν τοῦ θεοῦ διδάσκεις· ἔξεστιν ⸂δοῦναι κῆνσον Καίσαρι⸃ ἢ οὔ; δῶμεν ἢ μὴ δῶμεν;
15Men han kjende hyklarskapen deira og sa til dei: «Kvifor set de meg på prøve? Kom hit med ein denar, så eg får sjå han.»
ὁ δὲ εἰδὼς αὐτῶν τὴν ὑπόκρισιν εἶπεν αὐτοῖς· Τί με πειράζετε; φέρετέ μοι δηνάριον ἵνα ἴδω.
16Dei gav han ein. Då sa han til dei: «Kven sitt bilete og innskrift er dette?» Dei svara: «Keisaren sitt.»
οἱ δὲ ἤνεγκαν. καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνος ἡ εἰκὼν αὕτη καὶ ἡ ἐπιγραφή; οἱ δὲ εἶπαν αὐτῷ· Καίσαρος.
17Då sa Jesus til dei: «Gjev keisaren det som høyrer keisaren til, og Gud det som høyrer Gud til.» Og dei undra seg storleg over han.
⸂ὁ δὲ⸃ Ἰησοῦς εἶπεν ⸀αὐτοῖς· ⸂Τὰ Καίσαρος ἀπόδοτε⸃ Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ. καὶ ⸀ἐξεθαύμαζον ἐπʼ αὐτῷ.
22Er det rett av oss å betala skatt til keisaren, eller ikkje?»
ἔξεστιν ⸀ἡμᾶς Καίσαρι φόρον δοῦναι ἢ οὔ;
23Men han gjennomskoda sluheita deira og sa til dei:
κατανοήσας δὲ αὐτῶν τὴν πανουργίαν εἶπεν πρὸς ⸀αὐτούς·
24«Vis meg ein denar! Kven sitt bilete og innskrift er på han?» Dei svara: «Keisaren sitt.»
⸀Δείξατέ μοι δηνάριον· τίνος ἔχει εἰκόνα καὶ ἐπιγραφήν; ⸀ἀποκριθέντες δὲ εἶπαν· Καίσαρος.
25Han sa til dei: «Så gjev då keisaren det som høyrer keisaren til, og Gud det som høyrer Gud til.»
ὁ δὲ εἶπεν ⸂πρὸς αὐτούς· Τοίνυν ἀπόδοτε⸃ τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ.
Pontius Pilatus som Tiberius' representant
Pontius Pilatus tjente som Tiberius' prefekt i Judea og dømte Jesus til korsfestelse. Jødiske ledere presset Pilatus ved å antyde at han ikke var keiserens venn om han løslot Jesus.
12Etter dette prøvde Pilatus å sleppa han fri. Men jødane ropa: «Slepp du denne mannen fri, er du ikkje ven med keisaren. Kvar den som gjer seg sjølv til konge, set seg opp mot keisaren.»
ἐκ τούτου ⸂ὁ Πιλᾶτος ἐζήτει⸃ ἀπολῦσαι αὐτόν· οἱ δὲ Ἰουδαῖοι ⸀ἐκραύγασαν λέγοντες· Ἐὰν τοῦτον ἀπολύσῃς, οὐκ εἶ φίλος τοῦ Καίσαρος· πᾶς ὁ βασιλέα ἑαυτὸν ποιῶν ἀντιλέγει τῷ Καίσαρι.
13Då Pilatus høyrde desse orda, førte han Jesus ut og sette seg på dommarstolen, på ein stad som heiter Steinlagd plass, på hebraisk Gabbata.
Ὁ οὖν Πιλᾶτος ἀκούσας ⸂τῶν λόγων τούτων⸃ ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ⸀ἐπὶ βήματος εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, Ἑβραϊστὶ δὲ Γαββαθα.
14Det var førebuingsdagen før påske, og det var omkring den sjette timen. Han sa til jødane: «Sjå, her er kongen dykkar!»
ἦν δὲ παρασκευὴ τοῦ πάσχα, ὥρα ⸂ἦν ὡς⸃ ἕκτη. καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις· Ἴδε ὁ βασιλεὺς ὑμῶν.
15Då ropa dei: «Bort med han! Bort med han! Krossfest han!» Pilatus sa til dei: «Skal eg krossfesta kongen dykkar?» Overprestane svara: «Vi har ingen annan konge enn keisaren.»
⸂ἐκραύγασαν οὖν ἐκεῖνοι⸃· Ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· Τὸν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω; ἀπεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς· Οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα.
Keiserens mynt
Denaren som ble vist til Jesus under spørsmålet om skatt, bar Tiberius' bilde og innskrift, noe som illustrerte den romerske keisermaktens tilstedeværelse i det daglige livet i Judea.
19Vis meg mynten som skatten blir betalt med.» Dei rekte han ein denar.
ἐπιδείξατέ μοι τὸ νόμισμα τοῦ κήνσου. οἱ δὲ προσήνεγκαν αὐτῷ δηνάριον.
20Han sa til dei: «Kven sitt bilete og innskrift er dette?»
καὶ λέγει αὐτοῖς· Τίνος ἡ εἰκὼν αὕτη καὶ ἡ ἐπιγραφή;
21«Keisarens,» svara dei. Då sa han til dei: «Så gjev keisaren det som høyrer keisaren til, og Gud det som høyrer Gud til.»
λέγουσιν ⸀αὐτῷ· Καίσαρος. τότε λέγει αὐτοῖς· Ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ.
Appell til keiseren i tidlig kirke
Tradisjonen med å appellere til keiseren, som Paulus senere benyttet seg av, var etablert under Tiberius' styre. Tiberius' keiserdømme satte standarden for forholdet mellom romersk myndighet og den fremvoksende kristne bevegelsen.
10Paulus svara: «Eg står for keisaren sin domstol, og det er der eg skal dømmast. Eg har ikkje gjort jødane nokon urett, slik du òg godt veit.»
εἶπεν δὲ ὁ Παῦλος· ⸂Ἐπὶ τοῦ βήματος Καίσαρος ἑστώς⸃ εἰμι, οὗ με δεῖ κρίνεσθαι. Ἰουδαίους οὐδὲν ⸀ἠδίκησα, ὡς καὶ σὺ κάλλιον ἐπιγινώσκεις.
11«Om eg har gjort urett og har gjort noko som fortener døden, så nektar eg ikkje å døy. Men dersom det ikkje er noko i det desse skuldar meg for, kan ingen gje meg over til dei. Eg ankar til keisaren!»
εἰ μὲν ⸀οὖν ἀδικῶ καὶ ἄξιον θανάτου πέπραχά τι, οὐ παραιτοῦμαι τὸ ἀποθανεῖν· εἰ δὲ οὐδέν ἐστιν ὧν οὗτοι κατηγοροῦσίν μου, οὐδείς με δύναται αὐτοῖς χαρίσασθαι· Καίσαρα ἐπικαλοῦμαι.
12Etter å ha rådført seg med rådet sitt, svara Festus: «Du har anka til keisaren, og til keisaren skal du fara.»
τότε ὁ Φῆστος συλλαλήσας μετὰ τοῦ συμβουλίου ἀπεκρίθη· Καίσαρα ἐπικέκλησαι, ἐπὶ Καίσαρα πορεύσῃ.