Johannes døperen

Ropet i ødemarken

Jesu tidProfetca. 5 f.Kr. - 30 e.Kr.

Johannes døperen var den siste profeten før Messias og Jesu forløper. Han ble født mirakuløst av presten Sakarja og den aldrende Elisabet. Han levde asketisk i ørkenen og forkynte omvendelse og dåp til syndenes forlatelse. Han pekte på Jesus som 'Guds lam' og ble henrettet av Herodes Antipas.

Familie

Nøkkelhendingar

Engelens budskap til Sakarja

Engelen Gabriel forkynte til presten Sakarja at hans aldrende kone Elisabet skulle føde en sønn som skulle forberede veien for Herren.

11Då synte ein Herrens engel seg for han og stod på høgre sida av røykjelsesaltaret.
ὤφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος κυρίου ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος.
13Men engelen sa til han: «Ver ikkje redd, Sakarja! For bøna di er høyrd. Kona di, Elisabet, skal føda deg ein son, og du skal gje han namnet Johannes.
εἶπεν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ἐλισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην·
14Han skal vera ei glede og ei fryd for deg, og mange skal gleda seg over at han vert fødd.
καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις, καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ ⸀γενέσει αὐτοῦ χαρήσονται·
15For han skal vera stor for Herren. Vin og sterk drikk skal han ikkje drikka, og han skal verta fylt av Den Heilage Ande alt frå morsliv.
ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον ⸀τοῦ κυρίου, καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ, καὶ πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ,
16Og mange av Israels born skal han venda om til Herren, deira Gud.
καὶ πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν·
17Han skal gå føre han i Elias sin ånd og kraft, for å venda fedrehjarte til borna og dei ulydige til rettferdig visdom, og gjera eit folk vel tilreidt for Herren.»
καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου, ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἑτοιμάσαι κυρίῳ λαὸν κατεσκευασμένον.

Forkynnelsen i ørkenen

Johannes trådte frem i ørkenen og forkynte omvendelsesdåp. Folk strømmet til fra hele Judea og Jerusalem.

1I dei dagane stod døyparen Johannes fram og forkynte i øydemarka i Judea.
Ἐν δὲ ταῖς ἡμέραις ἐκείναις παραγίνεται Ἰωάννης ὁ βαπτιστὴς κηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ τῆς Ἰουδαίας
2Han sa: «Vend om, for himmelriket er nær!»
⸀καὶ λέγων· Μετανοεῖτε, ἤγγικεν γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
3Det er han profeten Jesaja tala om då han sa: «Ei røyst ropar i øydemarka: Førebu vegen for Herren, gjer stigane hans rette!»
οὗτος γάρ ἐστιν ὁ ῥηθεὶς ⸀διὰ Ἠσαΐου τοῦ προφήτου λέγοντος· Φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ· Ἑτοιμάσατε τὴν ὁδὸν κυρίου, εὐθείας ποιεῖτε τὰς τρίβους αὐτοῦ.
5Folk frå Jerusalem og heile Judea og heile området kring Jordan drog ut til han.
τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν Ἱεροσόλυμα καὶ πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου,
6Dei vart døypte av han i Jordanelva medan dei sanna syndene sine.
καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ⸀ποταμῷ ὑπʼ αὐτοῦ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.
4Slik stod Johannes fram i øydemarka og forkynte ein omvendingsdåp til forlating for syndene.
ἐγένετο Ἰωάννης ⸀ὁ βαπτίζων ἐν τῇ ⸀ἐρήμῳ κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν.
5Heile Judea og alle i Jerusalem drog ut til han. Dei vedkjende syndene sine og vart døypte av han i Jordanelva.
καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία χώρα καὶ οἱ Ἱεροσολυμῖται ⸂πάντες, καὶ ἐβαπτίζοντο⸃ ⸂ὑπʼ αὐτοῦ ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ποταμῷ⸃ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.

Jesu dåp

Johannes døpte Jesus i Jordan. Himmelen åpnet seg, Ånden dalte ned som en due, og en røst lød: 'Dette er min Sønn.'

13Då kom Jesus frå Galilea til Jordan for å bli døypt av Johannes.
Τότε παραγίνεται ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας ἐπὶ τὸν Ἰορδάνην πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπʼ αὐτοῦ.
14Men Johannes ville hindra han og sa: «Eg treng å bli døypt av deg, og så kjem du til meg?»
ὁ δὲ ⸀Ἰωάννης διεκώλυεν αὐτὸν λέγων· Ἐγὼ χρείαν ἔχω ὑπὸ σοῦ βαπτισθῆναι, καὶ σὺ ἔρχῃ πρός με;
15Jesus svara han: «Lat det no skje! For slik høver det seg for oss å oppfylla all rettferd.» Då lét Johannes det skje.
ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν ⸂πρὸς αὐτόν⸃· Ἄφες ἄρτι, οὕτως γὰρ πρέπον ἐστὶν ἡμῖν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην. τότε ἀφίησιν αὐτόν.
16Då Jesus var døypt, steig han straks opp av vatnet. Og sjå, himmelen opna seg, og han såg Guds Ande koma ned over han som ei due.
⸂βαπτισθεὶς δὲ⸃ ὁ Ἰησοῦς ⸂εὐθὺς ἀνέβη⸃ ἀπὸ τοῦ ὕδατος· καὶ ἰδοὺ ⸀ἠνεῴχθησαν οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδεν ⸀πνεῦμα θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ ⸀περιστερὰν ἐρχόμενον ἐπʼ αὐτόν·
17Og sjå, ei røyst frå himmelen sa: «Dette er Son min, han som eg elskar. I han har eg velvilje.»
καὶ ἰδοὺ φωνὴ ἐκ τῶν οὐρανῶν λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ εὐδόκησα.

Guds lam

Johannes pekte på Jesus og sa: 'Se, Guds lam, som bærer bort verdens synd!' og 'Han skal vokse, jeg skal avta.'

29Dagen etter ser han Jesus koma mot seg og seier: «Sjå, Guds lam, som tek bort synda i verda!
Τῇ ἐπαύριον βλέπει τὸν Ἰησοῦν ἐρχόμενον πρὸς αὐτόν, καὶ λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ ὁ αἴρων τὴν ἁμαρτίαν τοῦ κόσμου.
36Då han såg Jesus koma gåande, sa han: «Sjå, Guds lam!»
καὶ ἐμβλέψας τῷ Ἰησοῦ περιπατοῦντι λέγει· Ἴδε ὁ ἀμνὸς τοῦ θεοῦ.
30Han må veksa, eg må minka.
ἐκεῖνον δεῖ αὐξάνειν, ἐμὲ δὲ ἐλαττοῦσθαι.

Martyrdøden

Johannes ble fengslet av Herodes fordi han kritiserte kongens ekteskap, og ble halshugget på forespørsel fra Herodias' datter.

3For Herodes hadde gripe Johannes, bunde han og sett han i fengsel på grunn av Herodias, kona til Filip, bror sin.
Ὁ γὰρ Ἡρῴδης κρατήσας τὸν Ἰωάννην ἔδησεν ⸀αὐτὸν καὶ ⸂ἐν φυλακῇ ἀπέθετο⸃ διὰ Ἡρῳδιάδα τὴν γυναῖκα Φιλίππου τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ,
4For Johannes hadde sagt til han: «Det er ikkje lov for deg å ha henne.»
ἔλεγεν γὰρ ⸂αὐτῷ ὁ Ἰωάννης⸃· Οὐκ ἔξεστίν σοι ἔχειν αὐτήν·
6Men då Herodes heldt fødselsdagsfest, dansa dottera til Herodias for dei, og ho fall i smak hos Herodes.
⸂γενεσίοις δὲ γενομένοις⸃ τοῦ Ἡρῴδου ὠρχήσατο ἡ θυγάτηρ τῆς Ἡρῳδιάδος ἐν τῷ μέσῳ καὶ ἤρεσεν τῷ Ἡρῴδῃ,
10Han sende bod og lét halshogga Johannes i fengselet.
καὶ πέμψας ἀπεκεφάλισεν ⸀τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ φυλακῇ·
11Hovudet hans vart bore inn på eit fat og gjeve til jenta, og ho bar det til mor si.
καὶ ἠνέχθη ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἐπὶ πίνακι καὶ ἐδόθη τῷ κορασίῳ, καὶ ἤνεγκεν τῇ μητρὶ αὐτῆς.

Nemnd i Bibelen (1)