Ben-Hadad (Arams konge)
Arams mektige konge
Ben-Hadad var navnet på flere konger av Aram (Syria) med hovedstad i Damaskus. De var mektige motstandere av Israel og Juda, og spilte en betydelig rolle i regionens politiske og militære konflikter. Ben-Hadad I og II er mest fremtredende i de bibelske beretningene om krigene mot Israel.
Familie
Nøkkelhendingar
Allianse med Asa mot Israel
Ben-Hadad I inngikk en allianse med kong Asa av Juda mot kong Baesa av Israel, og angrep flere israelske byer.
18Då tok Asa alt sølvet og gullet som var att i skattkammera i Herrens hus og i skattkammera i kongsborga. Han gav det til tenarane sine og sende dei til Ben-Hadad, son til Tabrimmon, son til Hezjon, kongen i Aram, som budde i Damaskus, og sa:
וַיִּקַּ֣ח אָ֠סָא אֶת־כָּל־הַכֶּ֨סֶף וְהַזָּהָ֜ב הַֽנּוֹתָרִ֣ים ׀ בְּאוֹצְר֣וֹת בֵּית־יְהוָ֗ה וְאֶת־אֽוֹצְרוֹת֙ בֵּ֣ית *מלך **הַמֶּ֔לֶךְ וַֽיִּתְּנֵ֖ם בְּיַד־עֲבָדָ֑יו וַיִּשְׁלָחֵ֞ם הַמֶּ֣לֶךְ אָסָ֗א אֶל־בֶּן־הֲ֠דַד בֶּן־טַבְרִמֹּ֤ן בֶּן־חֶזְיוֹן֙ מֶ֣לֶךְ אֲרָ֔ם הַיֹּשֵׁ֥ב בְּדַמֶּ֖שֶׂק לֵאמֹֽר׃
19«Det er ei pakt mellom meg og deg, mellom far min og far din. Sjå, eg sender deg ei bestikkingsgåve: sølv og gull. Bryt pakta di med Basja, kongen i Israel, så han dreg bort frå meg.»
בְּרִית֙ בֵּינִ֣י וּבֵינֶ֔ךָ בֵּ֥ין אָבִ֖י וּבֵ֣ין אָבִ֑יךָ הִנֵּה֩ שָׁלַ֨חְתִּֽי לְךָ֥ שֹׁ֙חַד֙ כֶּ֣סֶף וְזָהָ֔ב לֵ֣ךְ הָפֵ֗רָה אֶת־בְּרִֽיתְךָ֙ אֶת־בַּעְשָׁ֣א מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵ֔ל וְיַעֲלֶ֖ה מֵעָלָֽי׃
20Ben-Hadad høyrde på kong Asa og sende hærførarane sine mot byane i Israel. Han slo Ijon, Dan, Abel-Bet-Maaka og heile Kinnerot, saman med heile Naftali-landet.
וַיִּשְׁמַ֨ע בֶּן־הֲדַ֜ד אֶל־הַמֶּ֣לֶךְ אָסָ֗א וַ֠יִּשְׁלַח אֶת־שָׂרֵ֨י הַחֲיָלִ֤ים אֲשֶׁר־לוֹ֙ עַל־עָרֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל וַיַּךְ֙ אֶת־עִיּ֣וֹן וְאֶת־דָּ֔ן וְאֵ֖ת אָבֵ֣ל בֵּֽית־מַעֲכָ֑ה וְאֵת֙ כָּל־כִּנְר֔וֹת עַ֖ל כָּל־אֶ֥רֶץ נַפְתָּלִֽי׃
Beleiring av Samaria
Ben-Hadad II beleiret Samaria med en stor hær, men ble slått av israelittene etter profetisk inngripen.
1Ben-Hadad, kongen av Aram, samla heile hæren sin. Trettito kongar var med han, og hestar og vogner. Han drog opp og kringsette Samaria og gjekk til åtak på byen.
וּבֶן־הֲדַ֣ד מֶֽלֶךְ־אֲרָ֗ם קָבַץ֙ אֶת־כָּל־חֵיל֔וֹ וּשְׁלֹשִׁ֨ים וּשְׁנַ֥יִם מֶ֛לֶךְ אִתּ֖וֹ וְס֣וּס וָרָ֑כֶב וַיַּ֗עַל וַיָּ֙צַר֙ עַל־שֹׁ֣מְר֔וֹן וַיִלָּ֖חֶם בָּֽהּ׃
2Han sende bod til Akab, kongen av Israel, inn i byen.
וַיִּשְׁלַ֧ח מַלְאָכִ֛ים אֶל־אַחְאָ֥ב מֶֽלֶךְ־יִשְׂרָאֵ֖ל הָעִֽירָה׃
3Han sa til han: «Så seier Ben-Hadad: Sølvet ditt og gullet ditt er mitt, og dei vakraste konene og borna dine er mine.»
וַיֹּ֣אמֶר ל֗וֹ כֹּ֚ה אָמַ֣ר בֶּן־הֲדַ֔ד כַּסְפְּךָ֥ וּֽזְהָבְךָ֖ לִֽי־ה֑וּא וְנָשֶׁ֧יךָ וּבָנֶ֛יךָ הַטּוֹבִ֖ים לִי־הֵֽם׃
20Kvar av dei slo sin motstandar, og aramarane flykta. Israelittane forfølgde dei, men Ben-Hadad, kongen av Aram, kom seg unna på hest saman med nokre ryttarar.
וַיַּכּוּ֙ אִ֣ישׁ אִישׁ֔וֹ וַיָּנֻ֣סוּ אֲרָ֔ם וַֽיִּרְדְּפֵ֖ם יִשְׂרָאֵ֑ל וַיִּמָּלֵ֗ט בֶּן־הֲדַד֙ מֶ֣לֶךְ אֲרָ֔ם עַל־ס֖וּס וּפָרָשִֽׁים׃
21Kongen av Israel drog ut og slo hestane og vognene, og påførte aramarane eit stort nederlag.
וַיֵּצֵא֙ מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל וַיַּ֥ךְ אֶת־הַסּ֖וּס וְאֶת־הָרָ֑כֶב וְהִכָּ֥ה בַאֲרָ֖ם מַכָּ֥ה גְדוֹלָֽה׃
Nederlaget ved Afek
Ben-Hadad led et stort nederlag mot kong Akab ved Afek og måtte overgi seg og be om nåde.
26Ved årsskiftet mønstra Ben-Hadad aramarane og drog opp til Afek for å kjempa mot Israel.
וַֽיְהִי֙ לִתְשׁוּבַ֣ת הַשָּׁנָ֔ה וַיִּפְקֹ֥ד בֶּן־הֲדַ֖ד אֶת־אֲרָ֑ם וַיַּ֣עַל אֲפֵ֔קָה לַמִּלְחָמָ֖ה עִם־יִשְׂרָאֵֽל׃
29Dei låg i leir mot kvarandre i sju dagar. På den sjuande dagen tok striden til, og israelittane slo ned hundre tusen aramaiske fotfolk på éin dag.
וַֽיַּחֲנ֧וּ אֵ֦לֶּה נֹֽכַח־אֵ֖לֶּה שִׁבְעַ֣ת יָמִ֑ים וַיְהִ֣י ׀ בַּיּ֣וֹם הַשְּׁבִיעִ֗י וַתִּקְרַב֙ הַמִּלְחָמָ֔ה וַיַּכּ֨וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֧ל אֶת־אֲרָ֛ם מֵאָה־אֶ֥לֶף רַגְלִ֖י בְּי֥וֹם אֶחָֽד׃
30Dei som var att, flykta til Afek, inn i byen. Der fall muren ned over tjuesju tusen mann som var att. Ben-Hadad flykta og kom inn i byen, frå rom til rom.
וַיָּנֻ֨סוּ הַנּוֹתָרִ֥ים ׀ אֲפֵקָה֮ אֶל־הָעִיר֒ וַתִּפֹּל֙ הַחוֹמָ֔ה עַל־עֶשְׂרִ֨ים וְשִׁבְעָ֥ה אֶ֛לֶף אִ֖ישׁ הַנּוֹתָרִ֑ים וּבֶן־הֲדַ֣ד נָ֔ס וַיָּבֹ֥א אֶל־הָעִ֖יר חֶ֥דֶר בְּחָֽדֶר׃ ס
31Tenarane hans sa til han: «Sjå, vi har høyrt at kongane i Israels hus er nådige kongar. Lat oss binda sekkestrie rundt livet og reip rundt hovudet og gå ut til kongen av Israel. Kanskje han lèt deg leva.»
וַיֹּאמְר֣וּ אֵלָיו֮ עֲבָדָיו֒ הִנֵּֽה־נָ֣א שָׁמַ֔עְנוּ כִּ֗י מַלְכֵי֙ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֔ל כִּֽי־מַלְכֵ֥י חֶ֖סֶד הֵ֑ם נָשִׂ֣ימָה נָּא֩ שַׂקִּ֨ים בְּמָתְנֵ֜ינוּ וַחֲבָלִ֣ים בְּרֹאשֵׁ֗נוּ וְנֵצֵא֙ אֶל־מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל אוּלַ֖י יְחַיֶּ֥ה אֶת־נַפְשֶֽׁךָ׃
32Så batt dei sekkestrie rundt livet og reip rundt hovudet, og dei kom til kongen av Israel og sa: «Tenaren din Ben-Hadad seier: Lat meg få leva!» Han svara: «Lever han enno? Han er bror min.»
וַיַּחְגְּרוּ֩ שַׂקִּ֨ים בְּמָתְנֵיהֶ֜ם וַחֲבָלִ֣ים בְּרָאשֵׁיהֶ֗ם וַיָּבֹ֙אוּ֙ אֶל־מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל וַיֹּ֣אמְר֔וּ עַבְדְּךָ֧ בֶן־הֲדַ֛ד אָמַ֖ר תְּחִֽי־נָ֣א נַפְשִׁ֑י וַיֹּ֛אמֶר הַעוֹדֶ֥נּוּ חַ֖י אָחִ֥י הֽוּא׃
33Mennene tok dette som eit godt teikn og skunda seg med å gripa ordet og sa: «Ja, Ben-Hadad er bror din!» Då sa han: «Gå og hent han.» Ben-Hadad kom ut til han, og han lét han stiga opp i vogna si.
וְהָאֲנָשִׁים֩ יְנַחֲשׁ֨וּ וַֽיְמַהֲר֜וּ וַיַּחְלְט֣וּ הֲמִמֶּ֗נּוּ וַיֹּֽאמְרוּ֙ אָחִ֣יךָ בֶן־הֲדַ֔ד וַיֹּ֖אמֶר בֹּ֣אוּ קָחֻ֑הוּ וַיֵּצֵ֤א אֵלָיו֙ בֶּן־הֲדַ֔ד וֽ͏ַיַּעֲלֵ֖הוּ עַל־הַמֶּרְכָּבָֽה׃
34Ben-Hadad sa til han: «Byane som far min tok frå far din, vil eg gje tilbake. Du kan oppretta handelskvarter for deg i Damaskus, slik far min gjorde i Samaria.» Akab sa: «Med denne pakta lèt eg deg gå.» Så gjorde han pakt med han og lét han fara.
וַיֹּ֣אמֶר אֵלָ֡יו הֶעָרִ֣ים אֲשֶׁר־לָֽקַח־אָבִי֩ מֵאֵ֨ת אָבִ֜יךָ אָשִׁ֗יב וְ֠חוּצוֹת תָּשִׂ֨ים לְךָ֤ בְדַמֶּ֙שֶׂק֙ כַּאֲשֶׁר־שָׂ֤ם אָבִי֙ בְּשֹׁ֣מְר֔וֹן וַאֲנִ֖י בַּבְּרִ֣ית אֲשַׁלְּחֶ֑ךָּ וַיִּכְרָת־ל֥וֹ בְרִ֖ית וַֽיְשַׁלְּחֵֽהוּ׃ ס
Den andre beleiringen av Samaria
Under Ben-Hadad II førte arameerene en brutal beleiring av Samaria som førte til hungersnød, men Gud grep inn og de flyktet.
24Ei tid etter samla Ben-Hadad, kongen i Aram, heile hæren sin og drog opp og kringsette Samaria.
וַֽיְהִי֙ אַחֲרֵי־כֵ֔ן וַיִּקְבֹּ֛ץ בֶּן־הֲדַ֥ד מֶֽלֶךְ־אֲרָ֖ם אֶת־כָּל־מַחֲנֵ֑הוּ וַיַּ֕עַל וַיָּ֖צַר עַל־שֹׁמְרֽוֹן׃
25Det vart stor hungersnaud i Samaria. Dei beleira byen så lenge at eit eselhovud kosta åtti sølvstykke, og ein fjerdedels kab duemøkk kosta fem sølvstykke.
וַיְהִ֨י רָעָ֤ב גָּדוֹל֙ בְּשֹׁ֣מְר֔וֹן וְהִנֵּ֖ה צָרִ֣ים עָלֶ֑יהָ עַ֣ד הֱי֤וֹת רֹאשׁ־חֲמוֹר֙ בִּשְׁמֹנִ֣ים כֶּ֔סֶף וְרֹ֛בַע הַקַּ֥ב *חרייונים **דִּבְיוֹנִ֖ים בַּחֲמִשָּׁה־כָֽסֶף׃
6For Herren hadde late den arameiske hæren høyra lyden av vogner, lyden av hestar og lyden av ein stor hær. Då sa dei til kvarandre: «Sjå, Israels konge har leigd hettittkongar og egyptarkongar til å koma mot oss!»
וַאדֹנָ֞י הִשְׁמִ֣יעַ ׀ אֶת־מַחֲנֵ֣ה אֲרָ֗ם ק֥וֹל רֶ֙כֶב֙ ק֣וֹל ס֔וּס ק֖וֹל חַ֣יִל גָּד֑וֹל וַיֹּאמְר֞וּ אִ֣ישׁ אֶל־אָחִ֗יו הִנֵּ֣ה שָֽׂכַר־עָלֵינוּ֩ מֶ֨לֶךְ יִשְׂרָאֵ֜ל אֶת־מַלְכֵ֧י הַחִתִּ֛ים וְאֶת־מַלְכֵ֥י מִצְרַ֖יִם לָב֥וֹא עָלֵֽינוּ׃
7Dei braut opp og flykta i skumringa. Dei lét etter seg telta sine, hestane sine og esla sine – heile leiren slik han stod – og flykta for livet.
וַיָּקוּמוּ֮ וַיָּנ֣וּסוּ בַנֶּשֶׁף֒ וַיַּעַזְב֣וּ אֶת־אָהֳלֵיהֶ֗ם וְאֶת־סֽוּסֵיהֶם֙ וְאֶת־חֲמֹ֣רֵיהֶ֔ם הַֽמַּחֲנֶ֖ה כַּאֲשֶׁר־הִ֑יא וַיָּנֻ֖סוּ אֶל־נַפְשָֽׁם׃
Ben-Hadads sykdom og død
Ben-Hadad ble syk og sendte Hasael til profeten Elisa for å spørre om han ville bli frisk. Hasael drepte senere Ben-Hadad og ble selv konge.
7Elisja kom til Damaskus medan Ben-Hadad, kongen i Aram, låg sjuk. Det vart meldt til kongen: «Gudsmannen har kome hit.»
וַיָּבֹ֤א אֱלִישָׁע֙ דַּמֶּ֔שֶׂק וּבֶן־הֲדַ֥ד מֶֽלֶךְ־אֲרָ֖ם חֹלֶ֑ה וַיֻּגַּד־ל֣וֹ לֵאמֹ֔ר בָּ֛א אִ֥ישׁ הָאֱלֹהִ֖ים עַד־הֵֽנָּה׃
8Då sa kongen til Hasael: «Ta med deg ei gåve og gå gudsmannen i møte. Spør Herren gjennom han om eg kjem til å bli frisk att av denne sjukdomen.»
וַיֹּ֨אמֶר הַמֶּ֜לֶךְ אֶל־חֲזָהאֵ֗ל קַ֤ח בְּיָֽדְךָ֙ מִנְחָ֔ה וְלֵ֕ךְ לִקְרַ֖את אִ֣ישׁ הָאֱלֹהִ֑ים וְדָרַשְׁתָּ֨ אֶת־יְהוָ֤ה מֵֽאוֹתוֹ֙ לֵאמֹ֔ר הַאֶחְיֶ֖ה מֵחֳלִ֥י זֶֽה׃
9Hasael gjekk for å møta han og tok med seg ei gåve, det beste som fanst i Damaskus, så mykje som førti kamelar kunne bera. Han kom og stilte seg framfor han og sa: «Son din, Ben-Hadad, kongen i Aram, har sendt meg til deg og spør: Kjem eg til å bli frisk att av denne sjukdomen?»
וַיֵּ֣לֶךְ חֲזָאֵל֮ לִקְרָאתוֹ֒ וַיִּקַּ֨ח מִנְחָ֤ה בְיָדוֹ֙ וְכָל־ט֣וּב דַּמֶּ֔שֶׂק מַשָּׂ֖א אַרְבָּעִ֣ים גָּמָ֑ל וַיָּבֹא֙ וַיַּעֲמֹ֣ד לְפָנָ֔יו וַיֹּ֗אמֶר בִּנְךָ֨ בֶן־הֲדַ֤ד מֶֽלֶךְ־אֲרָם֙ שְׁלָחַ֤נִי אֵלֶ֙יךָ֙ לֵאמֹ֔ר הַאֶחְיֶ֖ה מֵחֳלִ֥י זֶֽה׃
10Elisja sa til han: «Gå og sei til han: Du skal bli frisk att. Men Herren har synt meg at han skal døy.»
וַיֹּ֤אמֶר אֵלָיו֙ אֱלִישָׁ֔ע לֵ֥ךְ אֱמָר־*לא **ל֖וֹ חָיֹ֣ה תִחְיֶ֑ה וְהִרְאַ֥נִי יְהוָ֖ה כִּֽי־מ֥וֹת יָמֽוּת׃
14Så gjekk han frå Elisja og kom til herren sin. Han spurde: «Kva sa Elisja til deg?» Han svara: «Han sa til meg at du skal bli frisk att.»
וַיֵּ֣לֶךְ ׀ מֵאֵ֣ת אֱלִישָׁ֗ע וַיָּבֹא֙ אֶל־אֲדֹנָ֔יו וַיֹּ֣אמֶר ל֔וֹ מָֽה־אָמַ֥ר לְךָ֖ אֱלִישָׁ֑ע וַיֹּ֕אמֶר אָ֥מַר לִ֖י חָיֹ֥ה תִחְיֶֽה׃
15Men dagen etter tok Hasael eit tjukt klede, duppa det i vatn og breidde det over andletet hans, så han døydde. Og Hasael vart konge etter han.
וַיְהִ֣י מִֽמָּחֳרָ֗ת וַיִּקַּ֤ח הַמַּכְבֵּר֙ וַיִּטְבֹּ֣ל בַּמַּ֔יִם וַיִּפְרֹ֥שׂ עַל־פָּנָ֖יו וַיָּמֹ֑ת וַיִּמְלֹ֥ךְ חֲזָהאֵ֖ל תַּחְתָּֽיו׃ פ
Nemnd i Bibelen (22)
1. Kongebok 15:181. Kongebok 15:201. Kongebok 20:11. Kongebok 20:31. Kongebok 20:51. Kongebok 20:101. Kongebok 20:121. Kongebok 20:161. Kongebok 20:201. Kongebok 20:261. Kongebok 20:321. Kongebok 20:331. Kongebok 20:342. Kongebok 6:242. Kongebok 8:72. Kongebok 8:92. Kongebok 13:32. Kongebok 13:242. Kongebok 13:252. Krønikebok 16:22. Krønikebok 16:4Amos 1:4