Daniel
Profeten i eksilet
Òg kjend som: Beltsasar, Beltesassar
Daniel var en jødisk ungdom av adelsslekt som ble ført til Babylon i eksilet. Han ble kjent for sin visdom, sin evne til å tyde drømmer, og sine apokalyptiske syner. Han tjente under flere babylonske og persiske konger og forble trofast mot Gud gjennom alle prøvelser.
Nøkkelhendingar
Standhaftighet i mat
Daniel og vennene nektet å spise kongens urene mat og ble velsignet med bedre helse enn de andre.
8Men Daniel sette seg føre at han ikkje ville gjera seg urein med maten og vinen frå kongens bord. Han bad øvste hoffmannen om å sleppa å gjera seg urein.
וַיָּ֤שֶׂם דָּנִיֵּאל֙ עַל־לִבּ֔וֹ אֲשֶׁ֧ר לֹֽא־יִתְגָּאַ֛ל בְּפַתְבַּ֥ג הַמֶּ֖לֶךְ וּבְיֵ֣ין מִשְׁתָּ֑יו וַיְבַקֵּשׁ֙ מִשַּׂ֣ר הַסָּרִיסִ֔ים אֲשֶׁ֖ר לֹ֥א יִתְגָּאָֽל׃
12«Prøv tenarane dine i ti dagar. Lat dei gje oss belgfrukter å eta og vatn å drikka.»
נַס־נָ֥א אֶת־עֲבָדֶ֖יךָ יָמִ֣ים עֲשָׂרָ֑ה וְיִתְּנוּ־לָ֜נוּ מִן־הַזֵּרֹעִ֛ים וְנֹאכְלָ֖ה וּמַ֥יִם וְנִשְׁתֶּֽה׃
13Så kan du samanlikna utsjånaden vår med utsjånaden til dei unge gutane som et maten frå kongens bord. Gjer så med tenarane dine etter det du ser.»
וְיֵרָא֤וּ לְפָנֶ֙יךָ֙ מַרְאֵ֔ינוּ וּמַרְאֵה֙ הַיְלָדִ֔ים הָאֹ֣כְלִ֔ים אֵ֖ת פַּתְבַּ֣ג הַמֶּ֑לֶךְ וְכַאֲשֶׁ֣ר תִּרְאֵ֔ה עֲשֵׂ֖ה עִם־עֲבָדֶֽיךָ׃
14Han høyrde på dei i denne saka og prøvde dei i ti dagar.
וַיִּשְׁמַ֥ע לָהֶ֖ם לַדָּבָ֣ר הַזֶּ֑ה וַיְנַסֵּ֖ם יָמִ֥ים עֲשָׂרָֽה׃
15Då dei ti dagane var omme, såg dei betre ut og var meir velnærte enn alle dei unge gutane som åt maten frå kongens bord.
וּמִקְצָת֙ יָמִ֣ים עֲשָׂרָ֔ה נִרְאָ֤ה מַרְאֵיהֶם֙ ט֔וֹב וּבְרִיאֵ֖י בָּשָׂ֑ר מִן־כָּל־הַיְלָדִ֔ים הָאֹ֣כְלִ֔ים אֵ֖ת פַּתְבַּ֥ג הַמֶּֽלֶךְ׃
17Desse fire gutane gav Gud kunnskap og dugleik i all skrift og visdom. Og Daniel fekk evne til å tyda alle slags syner og draumar.
וְהַיְלָדִ֤ים הָאֵ֙לֶּה֙ אַרְבַּעְתָּ֔ם נָתַ֨ן לָהֶ֧ם הָֽאֱלֹהִ֛ים מַדָּ֥ע וְהַשְׂכֵּ֖ל בְּכָל־סֵ֣פֶר וְחָכְמָ֑ה וְדָנִיֵּ֣אל הֵבִ֔ין בְּכָל־חָז֖וֹן וַחֲלֹמֽוֹת׃
Nebukadnesars drøm
Daniel tydet kongens drøm om statuen som representerte verdensrikene.
27Daniel svara kongen: «Den løyndomen kongen spør om, kan ingen vise, magikarar, spåmenn eller stjernetydarar fortelja kongen.»
עָנֵ֧ה דָנִיֵּ֛אל קֳדָ֥ם מַלְכָּ֖א וְאָמַ֑ר רָזָה֙ דִּֽי־מַלְכָּ֣א שָׁאֵ֔ל לָ֧א חַכִּימִ֣ין אָֽשְׁפִ֗ין חַרְטֻמִּין֙ גָּזְרִ֔ין יָכְלִ֖ין לְהַֽחֲוָיָ֥ה לְמַלְכָּֽא׃
28«Men det finst ein Gud i himmelen som openberrar løyndommar. Han har kunngjort for kong Nebukadnesar kva som skal henda i dei siste dagar. Dette er draumen din og syna du hadde på senga di:
בְּרַ֡ם אִיתַ֞י אֱלָ֤הּ בִּשְׁמַיָּא֙ גָּלֵ֣א רָזִ֔ין וְהוֹדַ֗ע לְמַלְכָּא֙ נְבֽוּכַדְנֶצַּ֔ר מָ֛ה דִּ֥י לֶהֱוֵ֖א בְּאַחֲרִ֣ית יוֹמַיָּ֑א חֶלְמָ֨ךְ וְחֶזְוֵ֥י רֵאשָׁ֛ךְ עַֽל־מִשְׁכְּבָ֖ךְ דְּנָ֥ה הֽוּא׃ פ
31Du, konge, såg i synet, og sjå – ei stor bildestatue! Statua var veldig og hadde ein overlag sterk glans. Ho stod framfor deg, og utsjånaden hennar var skræmande.
אַ֣נְתְּה מַלְכָּ֗א חָזֵ֤ה הֲוַ֙יְתָ֙ וַאֲל֨וּ צְלֵ֥ם חַד֙ שַׂגִּ֔יא צַלְמָ֨א דִכֵּ֥ן רַ֛ב וְזִיוֵ֥הּ יַתִּ֖יר קָאֵ֣ם לְקָבְלָ֑ךְ וְרֵוֵ֖הּ דְּחִֽיל׃
44I desse kongane si tid skal Gud i himmelen oppreisa eit rike som aldri i æve skal gå til grunne. Dette riket skal ikkje overlatast til eit anna folk. Det skal knusa og gjera ende på alle desse rika, men sjølv skal det stå til evig tid.
וּֽבְיוֹמֵיה֞וֹן דִּ֧י מַלְכַיָּ֣א אִנּ֗וּן יְקִים֩ אֱלָ֨הּ שְׁמַיָּ֤א מַלְכוּ֙ דִּ֤י לְעָלְמִין֙ לָ֣א תִתְחַבַּ֔ל וּמַ֨לְכוּתָ֔ה לְעַ֥ם אָחֳרָ֖ן לָ֣א תִשְׁתְּבִ֑ק תַּדִּ֤ק וְתָסֵיף֙ כָּל־אִלֵּ֣ין מַלְכְוָתָ֔א וְהִ֖יא תְּק֥וּם לְעָלְמַיָּֽא׃
45Du såg at ein stein vart hoggen ut frå fjellet, ikkje av menneskehand, og han knuste jarnet, bronsen, leira, sølvet og gullet. Den store Gud har kunngjort for kongen kva som skal henda i framtida. Draumen er sann, og tydinga er påliteleg.»
כָּל־קֳבֵ֣ל דִּֽי־חֲזַ֡יְתָ דִּ֣י מִטּוּרָא֩ אִתְגְּזֶ֨רֶת אֶ֜בֶן דִּי־לָ֣א בִידַ֗יִן וְ֠הַדֶּקֶת פַּרְזְלָ֨א נְחָשָׁ֤א חַסְפָּא֙ כַּסְפָּ֣א וְדַהֲבָ֔א אֱלָ֥הּ רַב֙ הוֹדַ֣ע לְמַלְכָּ֔א מָ֛ה דִּ֥י לֶהֱוֵ֖א אַחֲרֵ֣י דְנָ֑ה וְיַצִּ֥יב חֶלְמָ֖א וּמְהֵימַ֥ן פִּשְׁרֵֽהּ׃ פ
47Kongen sa til Daniel: «Sanneleg, dykkar Gud er Gud over gudar og Herre over kongar, og han openberrar løyndommar, sidan du kunne openberra denne løyndomen.»
עָנֵה֩ מַלְכָּ֨א לְדָנִיֵּ֜אל וְאָמַ֗ר מִן־קְשֹׁט֙ דִּ֣י אֱלָהֲכ֗וֹן ה֣וּא אֱלָ֧הּ אֱלָהִ֛ין וּמָרֵ֥א מַלְכִ֖ין וְגָלֵ֣ה רָזִ֑ין דִּ֣י יְכֵ֔לְתָּ לְמִגְלֵ֖א רָזָ֥ה דְנָֽה׃
Skriften på veggen
Daniel tydet den mystiske skriften på veggen under Belsasars fest - et varsel om rikets fall.
25Og dette er skrifta som vart skriven: MENE, MENE, TEKEL OG PARSIN.
וּדְנָ֥ה כְתָבָ֖א דִּ֣י רְשִׁ֑ים מְנֵ֥א מְנֵ֖א תְּקֵ֥ל וּפַרְסִֽין׃
26Dette er tydinga av orda: MENE – Gud har talt dagane for riket ditt og gjort ende på det.
דְּנָ֖ה פְּשַֽׁר־מִלְּתָ֑א מְנֵ֕א מְנָֽה־אֱלָהָ֥א מַלְכוּתָ֖ךְ וְהַשְׁלְמַֽהּ׃
27TEKEL – du er vegen på vekta og funnen for lett.
תְּקֵ֑ל תְּקִ֥ילְתָּה בְמֹֽאזַנְיָ֖א וְהִשְׁתְּכַ֥חַתְּ חַסִּֽיר׃
28PERES – riket ditt er delt og gjeve til medarane og persarane.»
פְּרֵ֑ס פְּרִיסַת֙ מַלְכוּתָ֔ךְ וִיהִיבַ֖ת לְמָדַ֥י וּפָרָֽס׃
30Same natta vart Belsasar, kaldearkongen, drepen.
בֵּ֚הּ בְּלֵ֣ילְיָ֔א קְטִ֕יל בֵּלְאשַׁצַּ֖ר מַלְכָּ֥א *כשדיא **כַשְׂדָּאָֽה׃ פ
Løvehulen
Daniel ble kastet i løvehulen for å be til Gud, men ble mirakuløst bevart.
16Men mennene storma inn til kongen og sa: «Vit, konge, at det er lov hos medarane og persarane at ikkje noko forbod eller forordning som kongen har gjeve, kan endrast.»
בֵּאדַ֙יִן֙ גֻּבְרַיָּ֣א אִלֵּ֔ךְ הַרְגִּ֖שׁוּ עַל־מַלְכָּ֑א וְאָמְרִ֣ין לְמַלְכָּ֗א דַּ֤ע מַלְכָּא֙ דִּֽי־דָת֙ לְמָדַ֣י וּפָרַ֔ס דִּֽי־כָל־אֱסָ֥ר וּקְיָ֛ם דִּֽי־מַלְכָּ֥א יְהָקֵ֖ים לָ֥א לְהַשְׁנָיָֽה׃
20Tidleg om morgonen, med ein gong det grydde av dag, stod kongen opp og skunda seg til løvegrava.
בֵּאדַ֣יִן מַלְכָּ֔א בִּשְׁפַּרְפָּרָ֖א יְק֣וּם בְּנָגְהָ֑א וּבְהִ֨תְבְּהָלָ֔ה לְגֻבָּ֥א דִֽי־אַרְיָוָתָ֖א אֲזַֽל׃
21Då han kom nær grava, ropa han med sorgfull røyst på Daniel: «Daniel, du tenar til den levande Gud! Har din Gud, som du stadig tener, kunna berga deg frå løvene?»
וּכְמִקְרְבֵ֣הּ לְגֻבָּ֔א לְדָ֣נִיֵּ֔אל בְּקָ֥ל עֲצִ֖יב זְעִ֑ק עָנֵ֨ה מַלְכָּ֜א וְאָמַ֣ר לְדָנִיֵּ֗אל דָּֽנִיֵּאל֙ עֲבֵד֙ אֱלָהָ֣א חַיָּ֔א אֱלָהָ֗ךְ דִּ֣י *אנתה **אַ֤נְתְּ פָּֽלַֽח־לֵהּ֙ בִּתְדִירָ֔א הַיְכִ֥ל לְשֵׁיזָבוּתָ֖ךְ מִן־אַרְיָוָתָֽא׃
22Då tala Daniel til kongen: «Måtte kongen leva evig!
אֱדַ֙יִן֙ דָּנִיֶּ֔אל עִם־מַלְכָּ֖א מַלִּ֑ל מַלְכָּ֖א לְעָלְמִ֥ין חֱיִֽי׃
23Min Gud sende engelen sin og lukka kjeften på løvene, så dei ikkje skada meg. For eg vart funnen uskuldig for han, og heller ikkje mot deg, konge, har eg gjort noko gale.»
אֱלָהִ֞י שְׁלַ֣ח מַלְאֲכֵ֗הּ וּֽסֲגַ֛ר פֻּ֥ם אַרְיָוָתָ֖א וְלָ֣א חַבְּל֑וּנִי כָּל־קֳבֵ֗ל דִּ֤י קָֽדָמ֙וֹהִי֙ זָכוּ֙ הִשְׁתְּכַ֣חַת לִ֔י וְאַ֤ף *קדמיך **קָֽדָמָךְ֙ מַלְכָּ֔א חֲבוּלָ֖ה לָ֥א עַבְדֵֽת׃
Synet om de 70 ukene
Daniel mottok et profetisk syn om 70 åruker som pekte mot Messias' komme.
24Sytti veker er fastsette for folket ditt og den heilage byen din, til å avslutta lovbrotet, forsegla synda, sona skuld, føra fram evig rettferd, forsegla syn og profet og salva det høgheilage.
שָׁבֻעִ֨ים שִׁבְעִ֜ים נֶחְתַּ֥ךְ עַֽל־עַמְּךָ֣ ׀ וְעַל־עִ֣יר קָדְשֶׁ֗ךָ לְכַלֵּ֨א הַפֶּ֜שַׁע *ולחתם **וּלְהָתֵ֤ם *חטאות **חַטָּאת֙ וּלְכַפֵּ֣ר עָוֺ֔ן וּלְהָבִ֖יא צֶ֣דֶק עֹֽלָמִ֑ים וְלַחְתֹּם֙ חָז֣וֹן וְנָבִ֔יא וְלִמְשֹׁ֖חַ קֹ֥דֶשׁ קָֽדָשִֽׁים׃
25Du skal vita og forstå: Frå ordet går ut om å gjenreisa og byggja Jerusalem, til ein salva fyrste kjem, skal det gå sju veker og sekstito veker. Byen skal byggjast opp att med torg og vollgravar, men i tider med trengsle.
וְתֵדַ֨ע וְתַשְׂכֵּ֜ל מִן־מֹצָ֣א דָבָ֗ר לְהָשִׁיב֙ וְלִבְנ֤וֹת יְרֽוּשָׁלִַ֙ם֙ עַד־מָשִׁ֣יחַ נָגִ֔יד שָׁבֻעִ֖ים שִׁבְעָ֑ה וְשָׁבֻעִ֞ים שִׁשִּׁ֣ים וּשְׁנַ֗יִם תָּשׁוּב֙ וְנִבְנְתָה֙ רְח֣וֹב וְחָר֔וּץ וּבְצ֖וֹק הָעִתִּֽים׃
26Etter dei sekstito vekene skal den salva rydjast bort og ikkje ha noko. Byen og heilagdomen skal øydeleggjast av folket til ein fyrste som kjem. Enden hans kjem med ei flaumvåg. Heilt til enden skal det vera krig; øydelegging er fastsett.
וְאַחֲרֵ֤י הַשָּׁבֻעִים֙ שִׁשִּׁ֣ים וּשְׁנַ֔יִם יִכָּרֵ֥ת מָשִׁ֖יחַ וְאֵ֣ין ל֑וֹ וְהָעִ֨יר וְהַקֹּ֜דֶשׁ יַ֠שְׁחִית עַ֣ם נָגִ֤יד הַבָּא֙ וְקִצּ֣וֹ בַשֶּׁ֔טֶף וְעַד֙ קֵ֣ץ מִלְחָמָ֔ה נֶחֱרֶ֖צֶת שֹׁמֵמֽוֹת׃
Nemnd i Bibelen (71)
2. Samuel 3:31. Krønikebok 3:1Esra 8:2Nehemja 10:7Esekiel 14:14Esekiel 14:20Esekiel 28:3Daniel 1:6Daniel 1:7Daniel 1:8Daniel 1:9Daniel 1:10Daniel 1:11Daniel 1:19Daniel 1:21Daniel 2:13Daniel 2:14Daniel 2:15Daniel 2:16Daniel 2:17Daniel 2:18Daniel 2:19Daniel 2:24Daniel 2:25Daniel 2:26Daniel 2:27Daniel 2:46Daniel 2:47Daniel 2:48Daniel 2:49Daniel 4:5Daniel 4:6Daniel 4:15Daniel 4:16Daniel 5:12Daniel 5:13Daniel 5:17Daniel 5:29Daniel 6:3Daniel 6:4Daniel 6:5Daniel 6:6Daniel 6:11Daniel 6:12Daniel 6:14Daniel 6:15Daniel 6:17Daniel 6:18Daniel 6:21Daniel 6:22Daniel 6:24Daniel 6:25Daniel 6:28Daniel 6:29Daniel 7:1Daniel 7:15Daniel 7:28Daniel 8:1Daniel 8:15Daniel 8:27Daniel 9:2Daniel 9:22Daniel 10:1Daniel 10:2Daniel 10:7Daniel 10:11Daniel 10:12Daniel 12:4Daniel 12:5Daniel 12:9Matteus 24:15