Feliks
Romersk landshøvding over Judea
Òg kjend som: Felix
Antonius Feliks var en romersk prokurator (landshøvding) over Judea fra ca. 52 til 59 e.Kr. Han er kjent fra Bibelen for å ha holdt apostelen Paulus fengslet i Caesarea i to år, og for å ha hørt Paulus forkynne om tro, rettferdighet og den kommende dom. Han lot Paulus sitte i fengsel for å gjøre jødene til lags og i håp om bestikkelser.
Familie
Nøkkelhendingar
Paulus føres for Feliks
Etter at Paulus ble arrestert i Jerusalem, ble han sendt til Caesarea for å stilles for landshøvding Feliks. Øverstepresten Ananias og advokaten Tertullus fremførte anklagene mot Paulus.
23Så kalla han til seg to av offiserane og sa: «Gjer klare to hundre soldatar, sytti ryttarar og to hundre lettvæpna til å dra til Cæsarea ved den tredje timen i natt.
Καὶ προσκαλεσάμενός ⸂τινας δύο⸃ τῶν ἑκατονταρχῶν εἶπεν· Ἑτοιμάσατε στρατιώτας διακοσίους ὅπως πορευθῶσιν ἕως Καισαρείας, καὶ ἱππεῖς ἑβδομήκοντα καὶ δεξιολάβους διακοσίους, ἀπὸ τρίτης ὥρας τῆς νυκτός,
24Ha òg ridedyr klare, så de kan setja Paulus på og føre han trygt fram til statthaldar Feliks.»
κτήνη τε παραστῆσαι ἵνα ἐπιβιβάσαντες τὸν Παῦλον διασώσωσι πρὸς Φήλικα τὸν ἡγεμόνα,
25Han skreiv eit brev med dette innhaldet:
γράψας ἐπιστολὴν ⸀ἔχουσαν τὸν τύπον τοῦτον·
26«Claudius Lysias helsar den høgvørde statthaldar Feliks.
Κλαύδιος Λυσίας τῷ κρατίστῳ ἡγεμόνι Φήλικι χαίρειν.
27Denne mannen vart gripen av jødane og var i ferd med å bli drepen av dei. Då kom eg til med soldatane og reiv han ut, for eg hadde fått vita at han er romarborgar.
τὸν ἄνδρα τοῦτον συλλημφθέντα ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων καὶ μέλλοντα ἀναιρεῖσθαι ὑπʼ αὐτῶν ἐπιστὰς σὺν τῷ στρατεύματι ⸀ἐξειλάμην, μαθὼν ὅτι Ῥωμαῖός ἐστιν,
28Eg ville finna ut kva dei skulda han for, og førte han fram for Rådet deira.
βουλόμενός ⸀τε ⸀ἐπιγνῶναι τὴν αἰτίαν διʼ ἣν ἐνεκάλουν αὐτῷ, ⸀κατήγαγον εἰς τὸ συνέδριον αὐτῶν.
29Eg fann at han var skulda for spørsmål om deira eiga lov, men det var ikkje noko som fortente død eller fengsel.
ὃν εὗρον ἐγκαλούμενον περὶ ζητημάτων τοῦ νόμου αὐτῶν, μηδὲν ⸀δὲ ἄξιον θανάτου ἢ δεσμῶν ⸂ἔχοντα ἔγκλημα⸃.
30Då eg fekk melding om at det var lagt planar mot mannen, sende eg han straks til deg og gav ordre til dei som skuldar han, om å leggja fram saka si for deg.»
μηνυθείσης δέ μοι ἐπιβουλῆς εἰς τὸν ⸀ἄνδρα ἔσεσθαι ⸀ἐξαυτῆς ἔπεμψα πρὸς σέ, παραγγείλας καὶ τοῖς κατηγόροις ⸀λέγειν πρὸς αὐτὸν ἐπὶ ⸀σοῦ.
31Soldatane tok Paulus med seg, slik dei hadde fått ordre om, og førte han om natta til Antipatris.
Οἱ μὲν οὖν στρατιῶται κατὰ τὸ διατεταγμένον αὐτοῖς ἀναλαβόντες τὸν Παῦλον ἤγαγον ⸀διὰ νυκτὸς εἰς τὴν Ἀντιπατρίδα·
32Dagen etter lét dei ryttarane halda fram med han, medan dei sjølve vende tilbake til festninga.
τῇ δὲ ἐπαύριον ἐάσαντες τοὺς ἱππεῖς ⸀ἀπέρχεσθαι σὺν αὐτῷ ὑπέστρεψαν εἰς τὴν παρεμβολήν·
33Då dei kom til Cæsarea, gav dei brevet til statthaldaren og førte Paulus fram for han.
οἵτινες εἰσελθόντες εἰς τὴν Καισάρειαν καὶ ἀναδόντες τὴν ἐπιστολὴν τῷ ἡγεμόνι παρέστησαν καὶ τὸν Παῦλον αὐτῷ.
34Han las brevet og spurde kva provins han var frå. Då han fekk vita at han var frå Kilikia,
ἀναγνοὺς ⸀δὲ καὶ ἐπερωτήσας ἐκ ποίας ⸀ἐπαρχείας ἐστὶν καὶ πυθόμενος ὅτι ἀπὸ Κιλικίας,
35sa han: «Eg skal høyra saka di når dei som skuldar deg, også kjem.» Og han gav ordre om at han skulle haldast i varetekt i Herodes' pretorrium.
Διακούσομαί σου, ἔφη, ὅταν καὶ οἱ κατήγοροί σου παραγένωνται· ⸀κελεύσας ἐν τῷ πραιτωρίῳ ⸀τοῦ Ἡρῴδου φυλάσσεσθαι ⸀αὐτόν.
1Fem dagar seinare kom øvstepresten Ananias ned med nokre av dei eldste og ein talar som heitte Tertullus. Dei la fram saka si mot Paulus for landshovdingen.
Μετὰ δὲ πέντε ἡμέρας κατέβη ὁ ἀρχιερεὺς Ἁνανίας μετὰ ⸂πρεσβυτέρων τινῶν⸃ καὶ ῥήτορος Τερτύλλου τινός, οἵτινες ἐνεφάνισαν τῷ ἡγεμόνι κατὰ τοῦ Παύλου.
2Då Paulus var kalla fram, byrja Tertullus med skuldingane og sa: «Gjennom deg har vi fått oppleva stor fred, og ved di omtanke er det gjort forbetringar for dette folket.
κληθέντος δὲ αὐτοῦ ἤρξατο κατηγορεῖν ὁ Τέρτυλλος λέγων· Πολλῆς εἰρήνης τυγχάνοντες διὰ σοῦ καὶ ⸀διορθωμάτων γινομένων τῷ ἔθνει τούτῳ διὰ τῆς σῆς προνοίας
3Dette tek vi imot alltid og alle stader med stor takksemd, høgvørde Feliks.
πάντῃ τε καὶ πανταχοῦ ἀποδεχόμεθα, κράτιστε Φῆλιξ, μετὰ πάσης εὐχαριστίας.
4Men for ikkje å ta opp meir av tida di, bed eg deg høyra på oss ei kort stund i din velvilje.
ἵνα δὲ μὴ ἐπὶ πλεῖόν σε ἐγκόπτω, παρακαλῶ ἀκοῦσαί σε ἡμῶν συντόμως τῇ σῇ ἐπιεικείᾳ.
5Vi har funne at denne mannen er ein pestbyll som vekkjer opprør blant alle jødane i heile verda, og ein førar for nasarear-sekta.
εὑρόντες γὰρ τὸν ἄνδρα τοῦτον λοιμὸν καὶ κινοῦντα ⸀στάσεις πᾶσι τοῖς Ἰουδαίοις τοῖς κατὰ τὴν οἰκουμένην πρωτοστάτην τε τῆς τῶν Ναζωραίων αἱρέσεως,
6Han prøvde òg å vanhelga tempelet, og difor greip vi han.
ὃς καὶ τὸ ἱερὸν ἐπείρασεν βεβηλῶσαι, ὃν καὶ ⸀ἐκρατήσαμεν,
7Men Lysias, kommandanten, kom og tok han frå oss med stor makt, og baud klagarane hans koma til deg.
παρελθὼν δὲ Λυσίας ὁ χιλίαρχος μετὰ πολλῆς βίας ἐκ τῶν χειρῶν ἡμῶν ἀπήγαγε, 8 κελεύσας τοὺς κατηγόρους αὐτοῦ ἔρχεσθαι ἐπὶ σέ·
8Når du sjølv forhøyrer han, vil du kunna få greie på alt det vi skuldar han for.
παρʼ οὗ δυνήσῃ αὐτὸς ἀνακρίνας περὶ πάντων τούτων ἐπιγνῶναι ὧν ἡμεῖς κατηγοροῦμεν αὐτοῦ.
9Jødane slutta seg til og hevda at det var slik.
συνεπέθεντο δὲ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι φάσκοντες ταῦτα οὕτως ἔχειν.
Paulus forsvarer seg for Feliks
Paulus forsvarte seg mot anklagene og hevdet at han ikke hadde gjort noe galt, men at han tilba Gud i samsvar med Veien, som hans motstandere kalte en sekt.
10Då gav landshovdingen teikn til Paulus om at han kunne tala, og Paulus svara: «Eg veit at du i mange år har vore dommar for dette folket, og difor forsvarar eg meg med godt mot.
Ἀπεκρίθη ⸀τε ὁ Παῦλος νεύσαντος αὐτῷ τοῦ ἡγεμόνος λέγειν· Ἐκ πολλῶν ἐτῶν ὄντα σε κριτὴν τῷ ἔθνει τούτῳ ἐπιστάμενος ⸀εὐθύμως τὰ περὶ ἐμαυτοῦ ἀπολογοῦμαι,
11Du kan sjølv få stadfesta at det ikkje er meir enn tolv dagar sidan eg drog opp til Jerusalem for å tilbe.
δυναμένου σου ⸀ἐπιγνῶναι, ὅτι οὐ πλείους εἰσίν μοι ἡμέραι ⸀δώδεκα ἀφʼ ἧς ἀνέβην προσκυνήσων ⸀εἰς Ἰερουσαλήμ,
12Dei fann meg ikkje i tempelet medan eg diskuterte med nokon eller samla ei folkemengd, verken i synagogane eller andre stader i byen.
καὶ οὔτε ἐν τῷ ἱερῷ εὗρόν με πρός τινα διαλεγόμενον ἢ ⸀ἐπίστασιν ποιοῦντα ὄχλου οὔτε ἐν ταῖς συναγωγαῖς οὔτε κατὰ τὴν πόλιν,
13Dei kan heller ikkje prova for deg det dei no skuldar meg for.
⸀οὐδὲ ⸀παραστῆσαι δύνανταί ⸀σοι περὶ ὧν ⸀νυνὶ κατηγοροῦσίν μου.
14Men dette vedkjenner eg for deg: Etter Vegen, som dei kallar ei sekt, tener eg våre fedrar sin Gud. Eg trur alt som står skrive i lova og profetane.
ὁμολογῶ δὲ τοῦτό σοι ὅτι κατὰ τὴν ὁδὸν ἣν λέγουσιν αἵρεσιν οὕτως λατρεύω τῷ πατρῴῳ θεῷ, πιστεύων πᾶσι τοῖς κατὰ τὸν νόμον καὶ ⸂τοῖς ἐν⸃ τοῖς προφήταις γεγραμμένοις,
15Eg har det same håpet til Gud som dei sjølve har, at det skal koma ei oppstode for både rettferdige og urettferdige.
ἐλπίδα ἔχων εἰς τὸν θεόν, ἣν καὶ αὐτοὶ οὗτοι προσδέχονται, ἀνάστασιν μέλλειν ⸀ἔσεσθαι δικαίων τε καὶ ἀδίκων·
16Difor legg eg alltid vinn på å ha eit reint samvit for Gud og menneske.
ἐν τούτῳ ⸀καὶ αὐτὸς ἀσκῶ ἀπρόσκοπον συνείδησιν ⸀ἔχειν πρὸς τὸν θεὸν καὶ τοὺς ἀνθρώπους διὰ παντός.
17Etter mange år kom eg for å bringa almisser til folket mitt og bera fram offer.
διʼ ἐτῶν δὲ πλειόνων ⸂ἐλεημοσύνας ποιήσων εἰς τὸ ἔθνος μου παρεγενόμην⸃ καὶ προσφοράς,
18Under dette fann dei meg i tempelet etter at eg hadde reinsa meg – utan folkemengd og utan uro.
ἐν ⸀αἷς εὗρόν με ἡγνισμένον ἐν τῷ ἱερῷ, οὐ μετὰ ὄχλου οὐδὲ μετὰ θορύβου,
19Men nokre jødar frå Asia-provinsen burde ha vore her framfor deg for å koma med skuldingar, om dei hadde noko imot meg.
τινὲς δὲ ἀπὸ τῆς Ἀσίας Ἰουδαῖοι, οὓς ⸀ἔδει ἐπὶ σοῦ παρεῖναι καὶ κατηγορεῖν εἴ τι ἔχοιεν πρὸς ⸀ἐμέ,
20Eller lat desse sjølve seia kva urett dei fann då eg stod framfor Rådet,
ἢ αὐτοὶ οὗτοι εἰπάτωσαν τί ⸀εὗρον ἀδίκημα στάντος μου ἐπὶ τοῦ συνεδρίου
21anna enn dette eine eg ropa ut medan eg stod mellom dei: 'Det er for oppstoda av dei døde eg står for retten hjå dykk i dag.'»
ἢ περὶ μιᾶς ταύτης φωνῆς ἧς ἐκέκραξα ⸂ἐν αὐτοῖς ἑστὼς⸃ ὅτι Περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἐγὼ κρίνομαι σήμερον ⸀ἐφʼ ὑμῶν.
Feliks utsetter dommen
Feliks, som hadde god kjennskap til Veien, utsatte saken og sa at han ville avgjøre den når kommandanten Lysias kom ned.
22Men Feliks utsette saka deira, for han kjende godt til Vegen, og sa: «Når kommandanten Lysias kjem ned, skal eg avgjera saka dykkar.»
⸂Ἀνεβάλετο δὲ αὐτοὺς ὁ Φῆλιξ⸃, ἀκριβέστερον εἰδὼς τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ, ⸀εἴπας· Ὅταν Λυσίας ὁ χιλίαρχος καταβῇ διαγνώσομαι τὰ καθʼ ὑμᾶς·
23Han gav offiseren ordre om å halda Paulus i varetekt, men gje han lettingar, og ikkje hindra nokon av vennene hans i å hjelpa han.
⸀διαταξάμενος τῷ ἑκατοντάρχῃ τηρεῖσθαι ⸀αὐτὸν ἔχειν τε ἄνεσιν καὶ μηδένα κωλύειν τῶν ἰδίων αὐτοῦ ⸀ὑπηρετεῖν αὐτῷ.
Feliks hører Paulus tale om troen på Kristus
Feliks kom sammen med sin jødiske kone Drusilla og hørte Paulus tale om troen på Kristus Jesus. Da Paulus talte om rettferdighet, selvbeherskelse og den kommende dom, ble Feliks skremt og sendte Paulus bort.
24Nokre dagar seinare kom Feliks saman med kona si Drusilla, som var jødinne. Han sende bod på Paulus og høyrde han fortelja om trua på Kristus Jesus.
Μετὰ δὲ ἡμέρας τινὰς παραγενόμενος ὁ Φῆλιξ σὺν Δρουσίλλῃ τῇ ⸀ἰδίᾳ γυναικὶ οὔσῃ Ἰουδαίᾳ μετεπέμψατο τὸν Παῦλον καὶ ἤκουσεν αὐτοῦ περὶ τῆς εἰς Χριστὸν ⸀Ἰησοῦν πίστεως.
25Men då Paulus tala om rettferd, sjølvkontroll og den komande domen, vart Feliks redd og sa: «Gå no! Når eg får tid, skal eg kalla deg til meg att.»
διαλεγομένου δὲ αὐτοῦ περὶ δικαιοσύνης καὶ ἐγκρατείας καὶ τοῦ κρίματος τοῦ ⸀μέλλοντος ἔμφοβος γενόμενος ὁ Φῆλιξ ἀπεκρίθη· Τὸ νῦν ἔχον πορεύου, καιρὸν δὲ μεταλαβὼν μετακαλέσομαί σε·
Feliks håper på bestikkelser
Feliks sendte gjentatte ganger bud etter Paulus og samtalte med ham, men håpet i hemmelighet at Paulus ville tilby ham bestikkelser for å bli løslatt.
26Samstundes vona han at Paulus skulle gje han pengar. Difor sende han ofte bod på han og talte med han.
ἅμα καὶ ἐλπίζων ὅτι χρήματα δοθήσεται αὐτῷ ὑπὸ τοῦ ⸀Παύλου· διὸ καὶ πυκνότερον αὐτὸν μεταπεμπόμενος ὡμίλει αὐτῷ.
Feliks etterlater Paulus i fengsel
Etter to år ble Feliks avløst av Porkius Festus som landshøvding. For å gjøre jødene til lags lot Feliks Paulus bli sittende i fengsel.
27Då det var gått to år, fekk Feliks Porkius Festus til etterfølgjar. Og fordi Feliks ville gjera jødane til lags, lét han Paulus verta sitjande i fengsel.
Διετίας δὲ πληρωθείσης ἔλαβεν διάδοχον ὁ Φῆλιξ Πόρκιον Φῆστον· θέλων τε ⸀χάριτα καταθέσθαι τοῖς Ἰουδαίοις ὁ Φῆλιξ κατέλιπε τὸν Παῦλον δεδεμένον.