Ba'al-Sebub
Ekrons avgud
Òg kjend som: Beelzebub, Beelsebul, Ba'al-Zebub, Baal-Sebub, Baal-Zebub, Beelzebul, Djevelen, Lucifer, Den onde, Fristeren
Ba'al-Sebub ("fluenes herre") var en filistisk avgud som ble tilbedt i byen Ekron. Han er mest kjent fra beretningen der kong Akasja av Israel sendte budbærere for å rådspørre denne avguden om sin sykdom, noe som vakte Guds vrede og profeten Elias' fordømmelse. I Det nye testamente brukes den beslektede formen Beelzebul som et navn på demonenes fyrste.
Nøkkelhendingar
Kong Akasja rådspør Ba'al-Sebub
Etter at kong Akasja falt gjennom gitteret i sin sal i Samaria og ble syk, sendte han budbærere til Ekron for å rådspørre Ba'al-Sebub om han ville bli frisk igjen.
1Etter at Akab døydde, gjorde Moab opprør mot Israel.
וַיִּפְשַׁ֤ע מוֹאָב֙ בְּיִשְׂרָאֵ֔ל אַחֲרֵ֖י מ֥וֹת אַחְאָֽב׃
2Akasja fall gjennom gitteret i loftsstova si i Samaria og vart sjuk. Han sende bod og sa til dei: «Gå og spør Ba'al-Sebub, guden i Ekron, om eg kjem til å bli frisk att av denne sjukdomen.»
וַיִּפֹּ֨ל אֲחַזְיָ֜ה בְּעַ֣ד הַשְּׂבָכָ֗ה בַּעֲלִיָּ֛תוֹ אֲשֶׁ֥ר בְּשֹׁמְר֖וֹן וַיָּ֑חַל וַיִּשְׁלַ֣ח מַלְאָכִ֗ים וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵהֶם֙ לְכ֣וּ דִרְשׁ֗וּ בְּבַ֤עַל זְבוּב֙ אֱלֹהֵ֣י עֶקְר֔וֹן אִם־אֶחְיֶ֖ה מֵחֳלִ֥י זֶֽה׃ ס
Elias' fordømmelse
Herrens engel sendte profeten Elia for å møte Akasjas budbærere og spørre om det ikke fantes noen Gud i Israel, siden kongen henvendte seg til Ba'al-Sebub, Ekrons gud. Elia kunngjorde at Akasja ville dø.
3Men Herrens engel tala til Elia frå Tisjbe: «Stå opp, gå opp og møt sendeboda til kongen i Samaria, og sei til dei: Finst det ikkje nokon Gud i Israel, sidan de går for å spørja Ba'al-Sebub, guden i Ekron?»
וּמַלְאַ֣ךְ יְהוָ֗ה דִּבֶּר֙ אֶל־אֵלִיָּ֣ה הַתִּשְׁבִּ֔י ק֣וּם עֲלֵ֔ה לִקְרַ֖את מַלְאֲכֵ֣י מֶֽלֶךְ־שֹׁמְר֑וֹן וְדַבֵּ֣ר אֲלֵהֶ֔ם הַֽמִבְּלִ֤י אֵין־אֱלֹהִים֙ בְּיִשְׂרָאֵ֔ל אַתֶּם֙ הֹֽלְכִ֔ים לִדְרֹ֕שׁ בְּבַ֥עַל זְב֖וּב אֱלֹהֵ֥י עֶקְרֽוֹן׃
4Difor, så seier Herren: Du skal ikkje koma ned frå senga du har lagt deg i, for du skal visseleg døy.» Så gjekk Elia.
וְלָכֵן֙ כֹּֽה־אָמַ֣ר יְהוָ֔ה הַמִּטָּ֞ה אֲשֶׁר־עָלִ֥יתָ שָּׁ֛ם לֹֽא־תֵרֵ֥ד מִמֶּ֖נָּה כִּ֣י מ֣וֹת תָּמ֑וּת וַיֵּ֖לֶךְ אֵלִיָּֽה׃
5Då sendeboda kom attende til kongen, spurde han dei: «Kvifor har de kome attende?»
וַיָּשׁ֥וּבוּ הַמַּלְאָכִ֖ים אֵלָ֑יו וַיֹּ֥אמֶר אֲלֵיהֶ֖ם מַה־זֶּ֥ה שַׁבְתֶּֽם׃
6Dei svara han: «Ein mann kom og møtte oss og sa til oss: Gå attende til kongen som sende dykk, og sei til han: Så seier Herren: Finst det ikkje nokon Gud i Israel, sidan du sender folk for å spørja Ba'al-Sebub, guden i Ekron? Difor skal du ikkje koma ned frå senga du har lagt deg i, for du skal visseleg døy.»
וַיֹּאמְר֨וּ אֵלָ֜יו אִ֣ישׁ ׀ עָלָ֣ה לִקְרָאתֵ֗נוּ וַיֹּ֣אמֶר אֵלֵינוּ֮ לְכ֣וּ שׁוּבוּ֮ אֶל־הַמֶּ֣לֶךְ אֲשֶׁר־שָׁלַ֣ח אֶתְכֶם֒ וְדִבַּרְתֶּ֣ם אֵלָ֗יו כֹּ֚ה אָמַ֣ר יְהוָ֔ה הַֽמִבְּלִ֤י אֵין־אֱלֹהִים֙ בְּיִשְׂרָאֵ֔ל אַתָּ֣ה שֹׁלֵ֔חַ לִדְרֹ֕שׁ בְּבַ֥עַל זְב֖וּב אֱלֹהֵ֣י עֶקְר֑וֹן לָ֠כֵן הַמִּטָּ֞ה אֲשֶׁר־עָלִ֥יתָ שָּׁ֛ם לֹֽא־תֵרֵ֥ד מִמֶּ֖נָּה כִּֽי־מ֥וֹת תָּמֽוּת׃
Akasjas gjentatte forsøk og dom
Akasja sendte tre grupper med soldater for å hente Elia, men de to første gruppene ble fortært av ild fra himmelen. Profetens dom over kongens avgudsdyrkelse av Ba'al-Sebub ble stadfestet da Akasja døde.
9Kongen sende ein høvedsmann over femti med dei femti mennene sine til han. Høvedsmannen gjekk opp til han der han sat på toppen av fjellet, og sa til han: «Gudsmann, kongen har sagt: Kom ned!»
וַיִּשְׁלַ֥ח אֵלָ֛יו שַׂר־חֲמִשִּׁ֖ים וַחֲמִשָּׁ֑יו וַיַּ֣עַל אֵלָ֗יו וְהִנֵּה֙ יֹשֵׁב֙ עַל־רֹ֣אשׁ הָהָ֔ר וַיְדַבֵּ֣ר אֵלָ֔יו אִ֚ישׁ הָֽאֱלֹהִ֔ים הַמֶּ֥לֶךְ דִּבֶּ֖ר רֵֽדָה׃
10Elia svara og sa til høvedsmannen over dei femti: «Om eg er ein gudsmann, så lat eld falla ned frå himmelen og fortæra deg og dei femti mennene dine!» Då fall det eld ned frå himmelen og fortærte han og dei femti mennene hans.
וַיַּעֲנֶ֣ה אֵלִיָּ֗הוּ וַיְדַבֵּר֮ אֶל־שַׂ֣ר הַחֲמִשִּׁים֒ וְאִם־אִ֤ישׁ אֱלֹהִים֙ אָ֔נִי תֵּ֤רֶד אֵשׁ֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וְתֹאכַ֥ל אֹתְךָ֖ וְאֶת־חֲמִשֶּׁ֑יךָ וַתֵּ֤רֶד אֵשׁ֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וַתֹּ֥אכַל אֹת֖וֹ וְאֶת־חֲמִשָּֽׁיו׃
11Kongen sende ein annan høvedsmann over femti med dei femti mennene sine til han. Han tok til orde og sa til han: «Gudsmann, så seier kongen: Skund deg og kom ned!»
וַיָּ֜שָׁב וַיִּשְׁלַ֥ח אֵלָ֛יו שַׂר־חֲמִשִּׁ֥ים אַחֵ֖ר וַחֲמִשָּׁ֑יו וַיַּ֙עַן֙ וַיְדַבֵּ֣ר אֵלָ֔יו אִ֚ישׁ הָאֱלֹהִ֔ים כֹּֽה־אָמַ֥ר הַמֶּ֖לֶךְ מְהֵרָ֥ה רֵֽדָה׃
12Elia svara og sa til dei: «Om eg er ein gudsmann, så lat eld falla ned frå himmelen og fortæra deg og dei femti mennene dine!» Då fall Guds eld ned frå himmelen og fortærte han og dei femti mennene hans.
וַיַּ֣עַן אֵלִיָּה֮ וַיְדַבֵּ֣ר אֲלֵיהֶם֒ אִם־אִ֤ישׁ הֽ͏ָאֱלֹהִים֙ אָ֔נִי תֵּ֤רֶד אֵשׁ֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וְתֹאכַ֥ל אֹתְךָ֖ וְאֶת־חֲמִשֶּׁ֑יךָ וַתֵּ֤רֶד אֵשׁ־אֱלֹהִים֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וַתֹּ֥אכַל אֹת֖וֹ וְאֶת־חֲמִשָּֽׁיו׃
13Kongen sende ein tredje høvedsmann over femti med dei femti mennene sine. Den tredje høvedsmannen gjekk opp, og då han kom fram, fall han på kne framfor Elia og bad han og sa: «Gudsmann, lat livet mitt og livet til desse femti tenarane dine vera dyrebart i dine auge!»
וַיָּ֗שָׁב וַיִּשְׁלַ֛ח שַׂר־חֲמִשִּׁ֥ים שְׁלִשִׁ֖ים וַחֲמִשָּׁ֑יו וַיַּ֡עַל וַיָּבֹא֩ שַׂר־הַחֲמִשִּׁ֨ים הַשְּׁלִישִׁ֜י וַיִּכְרַ֥ע עַל־בִּרְכָּ֣יו ׀ לְנֶ֣גֶד אֵלִיָּ֗הוּ וַיִּתְחַנֵּ֤ן אֵלָיו֙ וַיְדַבֵּ֣ר אֵלָ֔יו אִ֚ישׁ הָֽאֱלֹהִ֔ים תִּֽיקַר־נָ֣א נַפְשִׁ֗י וְנֶ֨פֶשׁ עֲבָדֶ֥יךָֽ אֵ֛לֶּה חֲמִשִּׁ֖ים בְּעֵינֶֽיךָ׃
14Sjå, eld fall ned frå himmelen og fortærte dei to første høvedsmennane over femti og mennene deira. Men lat no livet mitt vera dyrebart i dine auge!
הִ֠נֵּה יָ֤רְדָה אֵשׁ֙ מִן־הַשָּׁמַ֔יִם וַ֠תֹּאכַל אֶת־שְׁנֵ֞י שָׂרֵ֧י הַחֲמִשִּׁ֛ים הָרִאשֹׁנִ֖ים וְאֶת־חֲמִשֵּׁיהֶ֑ם וְעַתָּ֕ה תִּיקַ֥ר נַפְשִׁ֖י בְּעֵינֶֽיךָ׃ ס
15Då sa Herrens engel til Elia: «Gå ned med han, ver ikkje redd han!» Så stod han opp og gjekk ned med han til kongen.
וַיְדַבֵּ֞ר מַלְאַ֤ךְ יְהוָה֙ אֶל־אֵ֣לִיָּ֔הוּ רֵ֣ד אוֹת֔וֹ אַל־תִּירָ֖א מִפָּנָ֑יו וַיָּ֛קָם וַיֵּ֥רֶד אוֹת֖וֹ אֶל־הַמֶּֽלֶךְ׃
16Han sa til kongen: «Så seier Herren: Fordi du sende bod for å spørja Ba'al-Sebub, guden i Ekron – som om det ikkje fanst nokon Gud i Israel å spørja – difor skal du ikkje koma ned frå senga du har lagt deg i, for du skal visseleg døy.»
וַיְדַבֵּ֨ר אֵלָ֜יו כֹּֽה־אָמַ֣ר יְהוָ֗ה יַ֜עַן אֲשֶׁר־שָׁלַ֣חְתָּ מַלְאָכִים֮ לִדְרֹשׁ֮ בְּבַ֣עַל זְבוּב֮ אֱלֹהֵ֣י עֶקְרוֹן֒ הַֽמִבְּלִ֤י אֵין־אֱלֹהִים֙ בְּיִשְׂרָאֵ֔ל לִדְרֹ֖שׁ בִּדְבָר֑וֹ לָ֠כֵן הַמִּטָּ֞ה אֲשֶׁר־עָלִ֥יתָ שָּׁ֛ם לֹֽא־תֵרֵ֥ד מִמֶּ֖נָּה כִּֽי־מ֥וֹת תָּמֽוּת׃
17Så døydde han, etter Herrens ord som Elia hadde tala. Joram vart konge etter han i det andre året til Joram, son til Josjafat, kongen i Juda, for Akasja hadde ingen son.
וַיָּ֜מָת כִּדְבַ֥ר יְהוָ֣ה ׀ אֲשֶׁר־דִּבֶּ֣ר אֵלִיָּ֗הוּ וַיִּמְלֹ֤ךְ יְהוֹרָם֙ תַּחְתָּ֔יו פ בִּשְׁנַ֣ת שְׁתַּ֔יִם לִיהוֹרָ֥ם בֶּן־יְהוֹשָׁפָ֖ט מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֑ה כִּ֛י לֹֽא־הָ֥יָה ל֖וֹ בֵּֽן׃
Beelzebul-anklagen mot Jesus
Fariseerne anklaget Jesus for å drive ut demoner ved Beelzebul, demonenes fyrste – et navn beslektet med Ba'al-Sebub. Jesus avviste anklagen og viste at Satan ikke kan drive ut Satan.
24Men då farisearane høyrde det, sa dei: «Det er berre ved Beelsebul, herskaren over demonane, at han driv ut demonane.»
οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἀκούσαντες εἶπον· Οὗτος οὐκ ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια εἰ μὴ ἐν τῷ Βεελζεβοὺλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων.
25Jesus kjende tankane deira og sa til dei: «Kvart rike som er i strid med seg sjølv, blir lagt øyde, og kvar by eller heim som er i strid med seg sjølv, kan ikkje bli ståande.
εἰδὼς ⸀δὲ τὰς ἐνθυμήσεις αὐτῶν εἶπεν αὐτοῖς· Πᾶσα βασιλεία μερισθεῖσα καθʼ ἑαυτῆς ἐρημοῦται, καὶ πᾶσα πόλις ἢ οἰκία μερισθεῖσα καθʼ ἑαυτῆς οὐ σταθήσεται.
26Om Satan driv ut Satan, er han komen i strid med seg sjølv. Korleis kan då riket hans bli ståande?
καὶ εἰ ὁ Σατανᾶς τὸν Σατανᾶν ἐκβάλλει, ἐφʼ ἑαυτὸν ἐμερίσθη· πῶς οὖν σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ;
27Og om eg driv ut demonane ved Beelsebul, kven er det då borna dykkar driv dei ut ved? Difor skal dei vera domarane dykkar.
καὶ εἰ ἐγὼ ἐν Βεελζεβοὺλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσιν; διὰ τοῦτο αὐτοὶ ⸂κριταὶ ἔσονται ὑμῶν⸃.
Jesus advarer disiplene om Beelzebul
Jesus fortalte sine disipler at hvis de hadde kalt husets herre for Beelzebul, ville de i enda større grad kalle hans husfolk det, og han oppmuntret dem til ikke å frykte mennesker.
25Det er nok for læresveinen at han vert som meisteren sin, og for tenaren at han vert som herren sin. Har dei kalla husherren Beelsebul, kor mykje meir skal dei ikkje då kalla husfolket hans det!
ἀρκετὸν τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ, καὶ ὁ δοῦλος ὡς ὁ κύριος αὐτοῦ. εἰ τὸν οἰκοδεσπότην Βεελζεβοὺλ ⸀ἐπεκάλεσαν, πόσῳ μᾶλλον τοὺς οἰκιακοὺς αὐτοῦ.
Lukas' beretning om Beelzebul-kontroversen
Også i Lukasevangeliet gjengis anklagen om at Jesus drev ut demoner ved Beelzebul, og Jesus svarer med lignelsen om det delte riket som ikke kan bestå.
15Men nokre av dei sa: «Det er ved Beelsebul, herskaren over dei vonde åndene, han driv ut dei vonde åndene.»
τινὲς δὲ ἐξ αὐτῶν εἶπον· Ἐν Βεελζεβοὺλ ⸀τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια·
16Andre ville setja han på prøve og kravde eit teikn frå himmelen av han.
ἕτεροι δὲ πειράζοντες σημεῖον ⸂ἐξ οὐρανοῦ ἐζήτουν παρʼ αὐτοῦ⸃.
17Men han visste kva dei tenkte, og sa til dei: «Kvart rike som er i strid med seg sjølv, blir lagt øyde, og hus fell over hus.
αὐτὸς δὲ εἰδὼς αὐτῶν τὰ διανοήματα εἶπεν αὐτοῖς· Πᾶσα βασιλεία ἐφʼ ἑαυτὴν διαμερισθεῖσα ἐρημοῦται, καὶ οἶκος ἐπὶ οἶκον πίπτει.
18Om Satan er komen i strid med seg sjølv, korleis kan då riket hans bli ståande? De seier jo at eg driv ut dei vonde åndene ved Beelsebul.
εἰ δὲ καὶ ὁ Σατανᾶς ἐφʼ ἑαυτὸν διεμερίσθη, πῶς σταθήσεται ἡ βασιλεία αὐτοῦ; ὅτι λέγετε ἐν Βεελζεβοὺλ ἐκβάλλειν με τὰ δαιμόνια.
19Men om eg driv ut dei vonde åndene ved Beelsebul, kven er det då dykkar eigne folk driv dei ut ved? Difor skal dei dømma dykk.
εἰ δὲ ἐγὼ ἐν Βεελζεβοὺλ ἐκβάλλω τὰ δαιμόνια, οἱ υἱοὶ ὑμῶν ἐν τίνι ἐκβάλλουσιν; διὰ τοῦτο ⸂αὐτοὶ ὑμῶν κριταὶ⸃ ἔσονται.
Nemnd i Bibelen (51)
2. Kongebok 1:22. Kongebok 1:31. Krønikebok 21:1Job 1:7Job 1:8Job 1:9Job 2:2Job 2:3Job 2:4Job 2:7Sakarja 3:1Sakarja 3:2Matteus 4:1Matteus 4:8Matteus 4:10Matteus 13:39Matteus 16:23Matteus 25:41Markus 1:13Markus 3:23Markus 3:26Markus 4:15Markus 8:33Lukas 4:2Lukas 4:6Lukas 8:12Lukas 10:18Lukas 11:18Lukas 13:16Lukas 22:3Lukas 22:31Johannes 13:27Apostelgjerningane 5:3Apostelgjerningane 10:38Apostelgjerningane 26:18Romarane 16:201. Korintarane 5:51. Korintarane 7:52. Korintarane 2:112. Korintarane 11:14Efesarane 4:271. Tessalonikarane 2:182. Tessalonikarane 2:91. Timoteus 1:201. Timoteus 5:151. Peter 5:81. Johannes 3:8Openberringa 2:13Openberringa 20:2Openberringa 20:7Openberringa 20:10