Elam
Sems sønn og stamfar til elamittene
Elam var den eldste sønnen til Sem, som var sønn av Noah. Han regnes som stamfar til elamittene, et oldtidsfolk som bodde i det sørvestlige Iran. Elam nevnes i Første Mosebok sin slektstavle og i flere profetiske tekster som omtaler elam-folkets skjebne.
Familie
Nøkkelhendingar
Elams fødsel og slektstavle
Elam nevnes som den førstefødte sønnen til Sem i slektstavlen etter syndfloden, som stamfar til ett av de store folkeslagene.
22Sønene til Sem var Elam, Assur, Arpaksjad, Lud og Aram.
בְּנֵ֥י שֵׁ֖ם עֵילָ֣ם וְאַשּׁ֑וּר וְאַרְפַּכְשַׁ֖ד וְל֥וּד וֽ͏ַאֲרָֽם׃
21Sem fekk òg born. Han var far til alle etterkomarane av Eber og bror til Jafet, den eldste.
וּלְשֵׁ֥ם יֻלַּ֖ד גַּם־ה֑וּא אֲבִי֙ כָּל־בְּנֵי־עֵ֔בֶר אֲחִ֖י יֶ֥פֶת הַגָּדֽוֹל׃
22Sønene til Sem var Elam, Assur, Arpaksjad, Lud og Aram.
בְּנֵ֥י שֵׁ֖ם עֵילָ֣ם וְאַשּׁ֑וּר וְאַרְפַּכְשַׁ֖ד וְל֥וּד וֽ͏ַאֲרָֽם׃
23Sønene til Aram var Us, Hul, Geter og Masj.
וּבְנֵ֖י אֲרָ֑ם ע֥וּץ וְח֖וּל וְגֶ֥תֶר וָמַֽשׁ׃
24Arpaksjad vart far til Sjelah, og Sjelah vart far til Eber.
וְאַרְפַּכְשַׁ֖ד יָלַ֣ד אֶת־שָׁ֑לַח וְשֶׁ֖לַח יָלַ֥ד אֶת־עֵֽבֶר׃
25Eber fekk to søner. Den eine heitte Peleg, for i hans dagar vart jorda delt. Bror hans heitte Joktan.
וּלְעֵ֥בֶר יֻלַּ֖ד שְׁנֵ֣י בָנִ֑ים שֵׁ֣ם הֽ͏ָאֶחָ֞ד פֶּ֗לֶג כִּ֤י בְיָמָיו֙ נִפְלְגָ֣ה הָאָ֔רֶץ וְשֵׁ֥ם אָחִ֖יו יָקְטָֽן׃
26Joktan vart far til Almodad, Sjelef, Hasarmavet og Jerah,
וְיָקְטָ֣ן יָלַ֔ד אֶת־אַלְמוֹדָ֖ד וְאֶת־שָׁ֑לֶף וְאֶת־חֲצַרְמָ֖וֶת וְאֶת־יָֽרַח׃
27Hadoram, Uzal og Dikla,
וְאֶת־הֲדוֹרָ֥ם וְאֶת־אוּזָ֖ל וְאֶת־דִּקְלָֽה׃
28Obal, Abimael og Sjeba,
וְאֶת־עוֹבָ֥ל וְאֶת־אֲבִֽימָאֵ֖ל וְאֶת־שְׁבָֽא׃
29Ofir, Havila og Jobab. Alle desse var søner av Joktan.
וְאֶת־אוֹפִ֥ר וְאֶת־חֲוִילָ֖ה וְאֶת־יוֹבָ֑ב כָּל־אֵ֖לֶּה בְּנֵ֥י יָקְטָֽן׃
30Dei budde i området frå Mesja mot Sefar, i fjellområdet i aust.
וֽ͏ַיְהִ֥י מוֹשָׁבָ֖ם מִמֵּשָׁ֑א בֹּאֲכָ֥ה סְפָ֖רָה הַ֥ר הַקֶּֽדֶם׃
31Dette var sønene til Sem etter ættene og språka deira, i landa og folkeslaga deira.
אֵ֣לֶּה בְנֵי־שֵׁ֔ם לְמִשְׁפְּחֹתָ֖ם לִלְשֹׁנֹתָ֑ם בְּאַרְצֹתָ֖ם לְגוֹיֵהֶֽם׃
Gjentakelse i Sems slektstavle
Elam nevnes igjen i den detaljerte slektstavlen til Sem som den eldste av hans fem sønner.
10Dette er slektshistoria til Sem: Då Sem var hundre år gammal, fekk han sonen Arpaksjad, to år etter storflaumen.
אֵ֚לֶּה תּוֹלְדֹ֣ת שֵׁ֔ם שֵׁ֚ם בֶּן־מְאַ֣ת שָׁנָ֔ה וַיּ֖וֹלֶד אֶת־אַרְפַּכְשָׁ֑ד שְׁנָתַ֖יִם אַחַ֥ר הַמַּבּֽוּל׃
11Etter at Sem hadde fått Arpaksjad, levde han fem hundre år og fekk søner og døtrer.
וֽ͏ַיְחִי־שֵׁ֗ם אֽ͏ַחֲרֵי֙ הוֹלִיד֣וֹ אֶת־אַרְפַּכְשָׁ֔ד חֲמֵ֥שׁ מֵא֖וֹת שָׁנָ֑ה וַיּ֥וֹלֶד בָּנִ֖ים וּבָנֽוֹת׃ ס
Kedorlaomer, kongen av Elam
Kong Kedorlaomer av Elam ledet en koalisjon av konger som hersket over Sodoma-dalen og ble beseiret av Abram, noe som viser elamittenes tidlige militære makt.
1Det hende i den tida då Amrafel var konge i Sinear, Arjok var konge i Ellasar, Kedorlaomer var konge i Elam, og Tidal var konge over Gojim.
וַיְהִ֗י בִּימֵי֙ אַמְרָפֶ֣ל מֶֽלֶךְ־שִׁנְעָ֔ר אַרְי֖וֹךְ מֶ֣לֶךְ אֶלָּסָ֑ר כְּדָרְלָעֹ֙מֶר֙ מֶ֣לֶךְ עֵילָ֔ם וְתִדְעָ֖ל מֶ֥לֶךְ גּוֹיִֽם׃
2Dei gjekk til krig mot Bera, kongen i Sodoma, Birsja, kongen i Gomorra, Sjinab, kongen i Adma, Sjemeber, kongen i Sebojim, og kongen i Bela, det vil seia Soar.
עָשׂ֣וּ מִלְחָמָ֗ה אֶת־בֶּ֙רַע֙ מֶ֣לֶךְ סְדֹ֔ם וְאֶת־בִּרְשַׁ֖ע מֶ֣לֶךְ עֲמֹרָ֑ה שִׁנְאָ֣ב ׀ מֶ֣לֶךְ אַדְמָ֗ה וְשֶׁמְאֵ֙בֶר֙ מֶ֣לֶךְ *צביים **צְבוֹיִ֔ים וּמֶ֥לֶךְ בֶּ֖לַע הִיא־צֹֽעַר׃
3Alle desse slo seg saman i Siddim-dalen, der Saltsjøen no ligg.
כָּל־אֵ֙לֶּה֙ חָֽבְר֔וּ אֶל־עֵ֖מֶק הַשִּׂדִּ֑ים ה֖וּא יָ֥ם הַמֶּֽלַח׃
4I tolv år hadde dei vore underlagde Kedorlaomer, men i det trettande året gjorde dei opprør.
שְׁתֵּ֤ים עֶשְׂרֵה֙ שָׁנָ֔ה עָבְד֖וּ אֶת־כְּדָרְלָעֹ֑מֶר וּשְׁלֹשׁ־עֶשְׂרֵ֥ה שָׁנָ֖ה מָרָֽדוּ׃
5Dei slo refaittane i Asjterot-Karnajim, zusittane i Ham, og emittane i Sjave-Kirjatajim.
וּבְאַרְבַּע֩ עֶשְׂרֵ֨ה שָׁנָ֜ה בָּ֣א כְדָרְלָעֹ֗מֶר וְהַמְּלָכִים֙ אֲשֶׁ֣ר אִתּ֔וֹ וַיַּכּ֤וּ אֶת־רְפָאִים֙ בְּעַשְׁתְּרֹ֣ת קַרְנַ֔יִם וְאֶת־הַזּוּזִ֖ים בְּהָ֑ם וְאֵת֙ הֽ͏ָאֵימִ֔ים בְּשָׁוֵ֖ה קִרְיָתָֽיִם׃
9Dei kjempa mot Kedorlaomer, kongen i Elam, Tidal, kongen over Gojim, Amrafel, kongen i Sinear, og Arjok, kongen i Ellasar – fire kongar mot fem.
אֵ֣ת כְּדָרְלָעֹ֜מֶר מֶ֣לֶךְ עֵילָ֗ם וְתִדְעָל֙ מֶ֣לֶךְ גּוֹיִ֔ם וְאַמְרָפֶל֙ מֶ֣לֶךְ שִׁנְעָ֔ר וְאַרְי֖וֹךְ מֶ֣לֶךְ אֶלָּסָ֑ר אַרְבָּעָ֥ה מְלָכִ֖ים אֶת־הַחֲמִשָּֽׁה׃
17Då Abram kom tilbake etter sigeren over Kedorlaomer og kongane som var med han, drog kongen i Sodoma ut for å møta han i Sjave-dalen, det vil seia Kongedalen.
וַיֵּצֵ֣א מֶֽלֶךְ־סְדֹם֮ לִקְרָאתוֹ֒ אַחַרֵ֣י שׁוּב֗וֹ מֽ͏ֵהַכּוֹת֙ אֶת־כְּדָר־לָעֹ֔מֶר וְאֶת־הַמְּלָכִ֖ים אֲשֶׁ֣ר אִתּ֑וֹ אֶל־עֵ֣מֶק שָׁוֵ֔ה ה֖וּא עֵ֥מֶק הַמֶּֽלֶךְ׃
Jesajas profeti mot Elam
Profeten Jesaja uttaler profetier der Elam nevnes som en del av Guds plan for folkeslagene, både som redskap for dom og som mottaker av dom.
2Eit hardt syn er kunngjort for meg: Svikaren svik, og øydeleggaren øydelegg. Dra opp, Elam! Kringsett, Media! All sukking gjer eg ende på.
חָז֥וּת קָשָׁ֖ה הֻגַּד־לִ֑י הַבּוֹגֵ֤ד ׀ בּוֹגֵד֙ וְהַשּׁוֹדֵ֣ד ׀ שׁוֹדֵ֔ד עֲלִ֤י עֵילָם֙ צוּרִ֣י מָדַ֔י כָּל־אַנְחָתָ֖ה הִשְׁבַּֽתִּי׃
6Elam tok opp kogger, med stridsvogner og ryttarar, og Kir tok fram skjold.
וְעֵילָם֙ נָשָׂ֣א אַשְׁפָּ֔ה בְּרֶ֥כֶב אָדָ֖ם פָּֽרָשִׁ֑ים וְקִ֥יר עֵרָ֖ה מָגֵֽן׃
Jeremias dom over Elam
Profeten Jeremia uttaler en omfattende domsprofeti over Elam, der Gud sier han vil knekke Elams bue og spre folket, men også lover gjenopprettelse i de siste dager.
34Herrens ord kom til profeten Jeremia om Elam, i byrjinga av regjeringstida til Sidkia, kongen i Juda:
אֲשֶׁ֨ר הָיָ֧ה דְבַר־יְהוָ֛ה אֶל־יִרְמְיָ֥הוּ הַנָּבִ֖יא אֶל־עֵילָ֑ם בְּרֵאשִׁ֗ית מַלְכ֛וּת צִדְקִיָּ֥ה מֶֽלֶךְ־יְהוּדָ֖ה לֵאמֹֽר׃
35Så seier Herren, Allhærs Gud: Sjå, eg bryt bogen til Elam, hovudstyrken deira.
כֹּ֤ה אָמַר֙ יְהוָ֣ה צְבָא֔וֹת הִנְנִ֥י שֹׁבֵ֖ר אֶת־קֶ֣שֶׁת עֵילָ֑ם רֵאשִׁ֖ית גְּבוּרָתָֽם׃
36Eg sender fire vindar mot Elam frå dei fire himmelhjørna og spreier dei for alle desse vindane. Det skal ikkje vera noko folkeslag dit ikkje dei bortdrivne frå Elam kjem.
וְהֵבֵאתִ֨י אֶל־עֵילָ֜ם אַרְבַּ֣ע רוּח֗וֹת מֵֽאַרְבַּע֙ קְצ֣וֹת הַשָּׁמַ֔יִם וְזֵ֣רִתִ֔ים לְכֹ֖ל הָרֻח֣וֹת הָאֵ֑לֶּה וְלֹֽא־יִהְיֶ֣ה הַגּ֔וֹי אֲשֶׁ֛ר לֹֽא־יָב֥וֹא שָׁ֖ם נִדְּחֵ֥י *עולם **עֵילָֽם׃
37Eg skal skremma Elam framfor fiendane deira og framfor dei som står dei etter livet. Eg sender ulukke over dei, min brennande vreide, seier Herren. Eg sender sverdet etter dei til eg har gjort ende på dei.
וְהַחְתַּתִּ֣י אֶת־עֵ֠ילָם לִפְנֵ֨י אֹיְבֵיהֶ֜ם וְלִפְנֵ֣י ׀ מְבַקְשֵׁ֣י נַפְשָׁ֗ם וְהֵבֵאתִ֨י עֲלֵיהֶ֧ם ׀ רָעָ֛ה אֶת־חֲר֥וֹן אַפִּ֖י נְאֻם־יְהוָ֑ה וְשִׁלַּחְתִּ֤י אַֽחֲרֵיהֶם֙ אֶת־הַחֶ֔רֶב עַ֥ד כַּלּוֹתִ֖י אוֹתָֽם׃
38Eg set trona mi i Elam og gjer ende på kongen og hovdingane der, seier Herren.
וְשַׂמְתִּ֥י כִסְאִ֖י בְּעֵילָ֑ם וְהַאֲבַדְתִּ֥י מִשָּׁ֛ם מֶ֥לֶךְ וְשָׂרִ֖ים נְאֻם־יְהוָֽה׃
39Men i dei siste dagane skal eg venda lagnaden til Elam, seier Herren.
וְהָיָ֣ה ׀ בְּאַחֲרִ֣ית הַיָּמִ֗ים *אשוב **אָשִׁ֛יב אֶת־*שבית **שְׁב֥וּת עֵילָ֖ם נְאֻם־יְהוָֽה׃ ס
Elamitter til stede på pinsedagen
Elamitter nevnes blant folkeslagene som var til stede i Jerusalem på pinsedagen og hørte evangeliet forkynt på sitt eget språk, noe som viser Elams etterkommeres fortsatte eksistens.
9Partarar og medarar og elamittar, dei som bur i Mesopotamia, Judea og Kappadokia, Pontos og Asia,
Πάρθοι καὶ Μῆδοι καὶ Ἐλαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν Μεσοποταμίαν, Ἰουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν, Πόντον καὶ τὴν Ἀσίαν,