Abjatar (Akimelechs sønn)
Davids trofaste prest og Elis siste etterkommer i prestetjenesten
Da Doeg edomitten på kong Sauls befaling massakrerte presteskapet i Nob, var Abjatar den eneste som unnslapp med livet. Han brakte med seg efoden – det hellige orakelredskapet – til David og ble hans nærmeste prest gjennom de lange årene som flyktning. Gjennom efoden søkte Abjatar Guds vilje på Davids vegne i avgjørende øyeblikk, noe som ga David guddommelig veiledning i strategiske valg. Etter at David ble konge i Jerusalem, tjente Abjatar som prest sammen med Sadok, og de to representerte ulike prestelige slektslinjer. Under Absaloms opprør viste Abjatar sin lojalitet ved å forbli i den opprørskontrollerte hovedstaden som Davids etterretningsforbindelse, med sønnen Jonatan som budbærer. I Davids siste dager valgte Abjatar imidlertid feil side i arvefølgestriden ved å støtte Adonja, mens Sadok holdt med Salomo. Etter tronskiftet ble Abjatar fratatt prestetjenesten og forvist til levittbyen Anatot. De bibelske forfatterne forstår hans fall som den endelige oppfyllelsen av Guds dom over Elis hus, profetert generasjoner tidligere – med Abjatar opphørte Itamar-linjens prestetjeneste ved Israels sentrale helligdom, og Sadoks Eleasar-linje overtok.
Familie
Nøkkelhendingar
Flukten fra Nob
Abjatar var den eneste som unnslapp da Doeg edomitten drepte prestene i Nob på Sauls befaling. Han flyktet til David med efoden.
20Men ein son til Ahimelek, son til Ahitub, kom seg unna. Han heitte Ebjatar, og han rømde etter David.
וַיִּמָּלֵ֣ט בֵּן־אֶחָ֗ד לַאֲחִימֶ֙לֶךְ֙ בֶּן־אֲחִט֔וּב וּשְׁמ֖וֹ אֶבְיָתָ֑ר וַיִּבְרַ֖ח אַחֲרֵ֥י דָוִֽד׃
21Ebjatar fortalde David at Saul hadde drepe prestane til Herren.
וַיַּגֵּ֥ד אֶבְיָתָ֖ר לְדָוִ֑ד כִּ֚י הָרַ֣ג שָׁא֔וּל אֵ֖ת כֹּהֲנֵ֥י יְהוָֽה׃
22David sa til Ebjatar: «Eg visste den dagen, då Doeg frå Edom var der, at han heilt sikkert ville fortelja det til Saul. Eg har valda døden for kvar einaste sjel i farshuset ditt.
וַיֹּ֨אמֶר דָּוִ֜ד לְאֶבְיָתָ֗ר יָדַ֜עְתִּי בַּיּ֤וֹם הַהוּא֙ כִּֽי־שָׁם֙ *דויג **דּוֹאֵ֣ג הָאֲדֹמִ֔י כִּֽי־הַגֵּ֥ד יַגִּ֖יד לְשָׁא֑וּל אָנֹכִ֣י סַבֹּ֔תִי בְּכָל־נֶ֖פֶשׁ בֵּ֥ית אָבִֽיךָ׃
23Bli hos meg, ver ikkje redd! For den som vil ta livet mitt, vil også ta livet ditt. Hos meg er du under vern.»
שְׁבָ֤ה אִתִּי֙ אַל־תִּירָ֔א כִּ֛י אֲשֶׁר־יְבַקֵּ֥שׁ אֶת־נַפְשִׁ֖י יְבַקֵּ֣שׁ אֶת־נַפְשֶׁ֑ךָ כִּֽי־מִשְׁמֶ֥רֶת אַתָּ֖ה עִמָּדִֽי׃
Tjener David som prest
Abjatar fulgte David under hans flukt fra Saul og brukte efoden til å søke Guds vilje for David i viktige avgjørelser.
6Då Ebjatar, son til Ahimelek, rømde til David i Ke'ila, hadde han med seg efoden.
וַיְהִ֗י בִּ֠בְרֹחַ אֶבְיָתָ֧ר בֶּן־אֲחִימֶ֛לֶךְ אֶל־דָּוִ֖ד קְעִילָ֑ה אֵפ֖וֹד יָרַ֥ד בְּיָדֽוֹ׃
9David fekk vita at Saul planla vondt mot han, og han sa til presten Ebjatar: «Ber fram efoden!»
וַיֵּ֣דַע דָּוִ֔ד כִּ֣י עָלָ֔יו שָׁא֖וּל מַחֲרִ֣ישׁ הָרָעָ֑ה וַיֹּ֙אמֶר֙ אֶל־אֶבְיָתָ֣ר הַכֹּהֵ֔ן הַגִּ֖ישָׁה הָאֵפֽוֹד׃ ס
10David sa: «Herre, Israels Gud, tenaren din har høyrt at Saul vil koma til Ke'ila og øydeleggja byen på grunn av meg.
וַיֹּאמֶר֮ דָּוִד֒ יְהוָה֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל שָׁמֹ֤עַ שָׁמַע֙ עַבְדְּךָ֔ כִּֽי־מְבַקֵּ֥שׁ שָׁא֖וּל לָב֣וֹא אֶל־קְעִילָ֑ה לְשַׁחֵ֥ת לָעִ֖יר בַּעֲבוּרִֽי׃
11Vil borgarane i Ke'ila gje meg over i hans hand? Vil Saul koma ned, slik tenaren din har høyrt? Herre, Israels Gud, fortel det til tenaren din!» Herren svara: «Han vil koma ned.»
הֲיַסְגִּרֻ֣נִי בַעֲלֵי֩ קְעִילָ֨ה בְיָד֜וֹ הֲיֵרֵ֣ד שָׁא֗וּל כַּֽאֲשֶׁר֙ שָׁמַ֣ע עַבְדֶּ֔ךָ יְהוָה֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל הַגֶּד־נָ֖א לְעַבְדֶּ֑ךָ ס וַיֹּ֥אמֶר יְהוָ֖ה יֵרֵֽד׃
12David spurde: «Vil borgarane i Ke'ila gje meg og mennene mine over i hendene på Saul?» Herren svara: «Ja, dei vil gje dykk over.»
וַיֹּ֣אמֶר דָּוִ֔ד הֲיַסְגִּ֜רוּ בַּעֲלֵ֧י קְעִילָ֛ה אֹתִ֥י וְאֶת־אֲנָשַׁ֖י בְּיַד־שָׁא֑וּל וַיֹּ֥אמֶר יְהוָ֖ה יַסְגִּֽירוּ׃ ס
Prest i Jerusalem under David
Sammen med Sadok tjente Abjatar som prest under Davids regjeringstid i Jerusalem. De to prestene representerte ulike slektslinjer og fungerte side om side i tjenesten.
17Sadok, son til Ahitub, og Ahimelek, son til Abjatar, var prestar. Seraja var skrivar.
וְצָד֧וֹק בֶּן־אֲחִיט֛וּב וַאֲחִימֶ֥לֶךְ בֶּן־אֶבְיָתָ֖ר כֹּהֲנִ֑ים וּשְׂרָיָ֖ה סוֹפֵֽר׃
25Sjeva var skribent. Sadok og Abjatar var prestar.
*ושיא **וּשְׁוָ֖א סֹפֵ֑ר וְצָד֥וֹק וְאֶבְיָתָ֖ר כֹּהֲנִֽים׃
Lojal under Absaloms opprør
Da Absalom gjorde opprør, forble Abjatar lojal mot David. Sammen med Sadok sendte han paktens ark tilbake til Jerusalem og fungerte som Davids kontaktperson i byen, der sønnene Jonatan og Akimaas formidlet etterretning.
24Og sjå, Sadok var der, og alle levittane med han, og dei bar Guds paktkiste. Dei sette ned Guds kiste, og Abjatar steig opp til alt folket hadde kome seg ut frå byen.
וְהִנֵּ֨ה גַם־צָד֜וֹק וְכָֽל־הַלְוִיִּ֣ם אִתּ֗וֹ נֹֽשְׂאִים֙ אֶת־אֲרוֹן֙ בְּרִ֣ית הָאֱלֹהִ֔ים וַיַּצִּ֙קוּ֙ אֶת־אֲר֣וֹן הָאֱלֹהִ֔ים וַיַּ֖עַל אֶבְיָתָ֑ר עַד־תֹּ֥ם כָּל־הָעָ֖ם לַעֲב֥וֹר מִן־הָעִֽיר׃
29Så førte Sadok og Abjatar Guds kiste tilbake til Jerusalem, og dei vart verande der.
וַיָּ֨שֶׁב צָד֧וֹק וְאֶבְיָתָ֛ר אֶת־אֲר֥וֹן הָאֱלֹהִ֖ים יְרוּשָׁלָ֑͏ִם וַיֵּשְׁב֖וּ שָֽׁם׃
35Er ikkje prestane Sadok og Abjatar der saman med deg? Alt du får høyra frå kongens hus, skal du fortelja til prestane Sadok og Abjatar.
וַהֲל֤וֹא עִמְּךָ֙ שָׁ֔ם צָד֥וֹק וְאֶבְיָתָ֖ר הַכֹּהֲנִ֑ים וְהָיָ֗ה כָּל־הַדָּבָר֙ אֲשֶׁ֤ר תִּשְׁמַע֙ מִבֵּ֣ית הַמֶּ֔לֶךְ תַּגִּ֕יד לְצָד֥וֹק וּלְאֶבְיָתָ֖ר הַכֹּהֲנִֽים׃
36Sjå, dei har dei to sønene sine der, Ahimaas, son til Sadok, og Jonatan, son til Abjatar. Gjennom dei kan de senda meg bod om alt de får høyra.»
הִנֵּה־שָׁ֤ם עִמָּם֙ שְׁנֵ֣י בְנֵיהֶ֔ם אֲחִימַ֣עַץ לְצָד֔וֹק וִיהוֹנָתָ֖ן לְאֶבְיָתָ֑ר וּשְׁלַחְתֶּ֤ם בְּיָדָם֙ אֵלַ֔י כָּל־דָּבָ֖ר אֲשֶׁ֥ר תִּשְׁמָֽעוּ׃
15Husjai sa til prestane Sadok og Abjatar: «Slik og slik rådde Ahitofel Absalom og dei eldste i Israel, men slik og slik har eg gjeve råd.
וַיֹּ֣אמֶר חוּשַׁ֗י אֶל־צָד֤וֹק וְאֶל־אֶבְיָתָר֙ הַכֹּ֣הֲנִ֔ים כָּזֹ֣את וְכָזֹ֗את יָעַ֤ץ אֲחִיתֹ֙פֶל֙ אֶת־אַבְשָׁלֹ֔ם וְאֵ֖ת זִקְנֵ֣י יִשְׂרָאֵ֑ל וְכָזֹ֥את וְכָזֹ֖את יָעַ֥צְתִּי אָֽנִי׃
16Send no straks bod og sei til David: 'Bli ikkje verande i natt på øydemarkslettene, men ta deg over, elles blir kongen og alt folket med han slukt.'»
וְעַתָּ֡ה שִׁלְח֣וּ מְהֵרָה֩ וְהַגִּ֨ידוּ לְדָוִ֜ד לֵאמֹ֗ר אַל־תָּ֤לֶן הַלַּ֙יְלָה֙ בְּעַֽרְב֣וֹת הַמִּדְבָּ֔ר וְגַ֖ם עָב֣וֹר תַּעֲב֑וֹר פֶּ֚ן יְבֻלַּ֣ע לַמֶּ֔לֶךְ וּלְכָל־הָעָ֖ם אֲשֶׁ֥ר אִתּֽוֹ׃
Støttet Adonja
Da David var gammel, støttet Abjatar Adonjas krav på tronen, i motsetning til Sadok som støttet Salomo.
7Han samrådde seg med Joab, son til Seruja, og med presten Abjatar, og dei støtta Adonja.
וַיִּהְי֣וּ דְבָרָ֔יו עִ֚ם יוֹאָ֣ב בֶּן־צְרוּיָ֔ה וְעִ֖ם אֶבְיָתָ֣ר הַכֹּהֵ֑ן וַֽיַּעְזְר֔וּ אַחֲרֵ֖י אֲדֹנִיָּֽה׃
19Han har slakta oksar, gjøkalvar og mange sauer, og han har kalla saman alle kongssønene, presten Abjatar og hærføraren Joab. Men Salomo, tenaren din, har han ikkje kalla.
וַ֠יִּזְבַּח שׁ֥וֹר וּֽמְרִיא־וְצֹאן֮ לָרֹב֒ וַיִּקְרָא֙ לְכָל־בְּנֵ֣י הַמֶּ֔לֶךְ וּלְאֶבְיָתָר֙ הַכֹּהֵ֔ן וּלְיֹאָ֖ב שַׂ֣ר הַצָּבָ֑א וְלִשְׁלֹמֹ֥ה עַבְדְּךָ֖ לֹ֥א קָרָֽא׃
25For i dag har han gått ned og slakta oksar, gjøkalvar og mange sauer. Han har kalla saman alle kongssønene, hærførarane og presten Abjatar. Og sjå, dei et og drikk framfor han og ropar: 'Lenge leve kong Adonja!'
כִּ֣י ׀ יָרַ֣ד הַיּ֗וֹם וַ֠יִּזְבַּח שׁ֥וֹר וּֽמְרִיא־וְצֹאן֮ לָרֹב֒ וַיִּקְרָא֩ לְכָל־בְּנֵ֨י הַמֶּ֜לֶךְ וּלְשָׂרֵ֤י הַצָּבָא֙ וּלְאֶבְיָתָ֣ר הַכֹּהֵ֔ן וְהִנָּ֛ם אֹכְלִ֥ים וְשֹׁתִ֖ים לְפָנָ֑יו וַיֹּ֣אמְר֔וּ יְחִ֖י הַמֶּ֥לֶךְ אֲדֹנִיָּֽהוּ׃
Avsatt og forvist av Salomo
Etter at Salomo ble konge, ble Abjatar avsatt fra prestetjenesten og forvist til Anatot. Dette oppfylte dommen over Elis hus som var profetert generasjoner tidligere.
26Til presten Ebjatar sa kongen: «Gå til Anatot, til eigedomen din, for du fortener døden. Men i dag vil eg ikkje drepa deg, for du bar Herren Guds ark framfor David, far min, og du leid med i alt det far min leid.»
וּלְאֶבְיָתָ֨ר הַכֹּהֵ֜ן אָמַ֣ר הַמֶּ֗לֶךְ עֲנָתֹת֙ לֵ֣ךְ עַל־שָׂדֶ֔יךָ כִּ֛י אִ֥ישׁ מָ֖וֶת אָ֑תָּה וּבַיּ֨וֹם הַזֶּ֜ה לֹ֣א אֲמִיתֶ֗ךָ כִּֽי־נָשָׂ֜אתָ אֶת־אֲר֨וֹן אֲדֹנָ֤י יְהֹוִה֙ לִפְנֵי֙ דָּוִ֣ד אָבִ֔י וְכִ֣י הִתְעַנִּ֔יתָ בְּכֹ֥ל אֲשֶֽׁר־הִתְעַנָּ֖ה אָבִֽי׃
27Så dreiv Salomo Ebjatar bort frå å vera prest for Herren. Slik vart Herrens ord oppfylt, det han hadde tala om Elis hus i Sjilo.
וַיְגָ֤רֶשׁ שְׁלֹמֹה֙ אֶת־אֶבְיָתָ֔ר מִהְי֥וֹת כֹּהֵ֖ן לַֽיהוָ֑ה לְמַלֵּא֙ אֶת־דְּבַ֣ר יְהוָ֔ה אֲשֶׁ֥ר דִּבֶּ֛ר עַל־בֵּ֥ית עֵלִ֖י בְּשִׁלֹֽה׃ פ
27Ein gudsmann kom til Eli og sa til han: «Så seier Herren: Openberra eg meg ikkje for ætta til far din då dei var i Egypt, under faraos hus?
וַיָּבֹ֥א אִישׁ־אֱלֹהִ֖ים אֶל־עֵלִ֑י וַיֹּ֣אמֶר אֵלָ֗יו כֹּ֚ה אָמַ֣ר יְהוָ֔ה הֲנִגְלֹ֤ה נִגְלֵ֙יתִי֙ אֶל־בֵּ֣ית אָבִ֔יךָ בִּֽהְיוֹתָ֥ם בְּמִצְרַ֖יִם לְבֵ֥ית פַּרְעֹֽה׃
28Eg valde han ut frå alle Israels stammar til å vera prest for meg, til å stiga opp til altaret mitt, brenna røykjelse og bera efod framfor meg. Og eg gav ætta til far din alle eldoffera frå Israels born.
וּבָחֹ֣ר אֹ֠תוֹ מִכָּל־שִׁבְטֵ֨י יִשְׂרָאֵ֥ל לִי֙ לְכֹהֵ֔ן לַעֲל֣וֹת עַֽל־מִזְבְּחִ֗י לְהַקְטִ֥יר קְטֹ֛רֶת לָשֵׂ֥את אֵפ֖וֹד לְפָנָ֑י וָֽאֶתְּנָה֙ לְבֵ֣ית אָבִ֔יךָ אֶת־כָּל־אִשֵּׁ֖י בְּנֵ֥י יִשְׂרָאֵֽל׃
29Kvifor sparkar de mot slaktoffera og grødoffera mine som eg har påbode i min bustad? Du ærar sønene dine meir enn meg og gjer dykk feite på det beste av alle offera frå Israel, folket mitt.
לָ֣מָּה תִבְעֲט֗וּ בְּזִבְחִי֙ וּבְמִנְחָתִ֔י אֲשֶׁ֥ר צִוִּ֖יתִי מָע֑וֹן וַתְּכַבֵּ֤ד אֶת־בָּנֶ֙יךָ֙ מִמֶּ֔נִּי לְהַבְרִֽיאֲכֶ֗ם מֵרֵאשִׁ֛ית כָּל־מִנְחַ֥ת יִשְׂרָאֵ֖ל לְעַמִּֽי׃
30Difor seier Herren, Israels Gud: Eg sa nok at huset ditt og ætta til far din skulle ferdast for mitt åsyn til evig tid. Men no seier Herren: Det skal vera langt frå meg! For dei som ærar meg, vil eg æra, men dei som foraktar meg, skal verta til skamme.
לָכֵ֗ן נְאֻם־יְהוָה֮ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵל֒ אָמ֣וֹר אָמַ֔רְתִּי בֵּֽיתְךָ֙ וּבֵ֣ית אָבִ֔יךָ יִתְהַלְּכ֥וּ לְפָנַ֖י עַד־עוֹלָ֑ם וְעַתָּ֤ה נְאֻם־יְהוָה֙ חָלִ֣ילָה לִּ֔י כִּֽי־מְכַבְּדַ֥י אֲכַבֵּ֖ד וּבֹזַ֥י יֵקָֽלּוּ׃
31Sjå, det kjem dagar då eg skal hogga av armen din og armen til ætta til far din, så ingen i huset ditt skal verta gammal.
הִנֵּה֙ יָמִ֣ים בָּאִ֔ים וְגָֽדַעְתִּי֙ אֶת־זְרֹ֣עֲךָ֔ וְאֶת־זְרֹ֖עַ בֵּ֣ית אָבִ֑יךָ מִֽהְי֥וֹת זָקֵ֖ן בְּבֵיתֶֽךָ׃
32Du skal sjå naud i bustaden min, trass i alt det gode som skal henda Israel. Og det skal aldri vera nokon gammal mann i huset ditt.
וְהִבַּטְתָּ֙ צַ֣ר מָע֔וֹן בְּכֹ֥ל אֲשֶׁר־יֵיטִ֖יב אֶת־יִשְׂרָאֵ֑ל וְלֹֽא־יִהְיֶ֥ה זָקֵ֛ן בְּבֵיתְךָ֖ כָּל־הַיָּמִֽים׃
33Alle som veks fram i huset ditt, skal døy som menn.
וְאִ֗ישׁ לֹֽא־אַכְרִ֤ית לְךָ֙ מֵעִ֣ם מִזְבְּחִ֔י לְכַלּ֥וֹת אֶת־עֵינֶ֖יךָ וְלַאֲדִ֣יב אֶת־נַפְשֶׁ֑ךָ וְכָל־מַרְבִּ֥ית בֵּיתְךָ֖ יָמ֥וּתוּ אֲנָשִֽׁים׃
34Og dette skal vera teiknet for deg, det som skal henda dei to sønene dine, Hofni og Pinehas: Dei skal båe døy same dagen.
וְזֶה־לְּךָ֣ הָא֗וֹת אֲשֶׁ֤ר יָבֹא֙ אֶל־שְׁנֵ֣י בָנֶ֔יךָ אֶל־חָפְנִ֖י וּפִֽינְחָ֑ס בְּי֥וֹם אֶחָ֖ד יָמ֥וּתוּ שְׁנֵיהֶֽם׃
35Så vil eg reisa opp ein trufast prest for meg, ein som gjer det som er i mitt hjarte og min vilje. Eg vil byggja han eit varig hus, og han skal ferdast for den eg har salva, alle dagar.
וַהֲקִימֹתִ֥י לִי֙ כֹּהֵ֣ן נֶאֱמָ֔ן כַּאֲשֶׁ֛ר בִּלְבָבִ֥י וּבְנַפְשִׁ֖י יַעֲשֶׂ֑ה וּבָנִ֤יתִי לוֹ֙ בַּ֣יִת נֶאֱמָ֔ן וְהִתְהַלֵּ֥ךְ לִפְנֵֽי־מְשִׁיחִ֖י כָּל־הַיָּמִֽים׃
36Og alle som er att i huset ditt, skal koma og bøya seg for han for ei sølvmynt og eit brød, og seia: 'Set meg til ei av prestestillingane så eg kan få eit stykke brød å eta.'»
וְהָיָ֗ה כָּל־הַנּוֹתָר֙ בְּבֵ֣יתְךָ֔ יָבוֹא֙ לְהִשְׁתַּחֲוֺ֣ת ל֔וֹ לַאֲג֥וֹרַת כֶּ֖סֶף וְכִכַּר־לָ֑חֶם וְאָמַ֗ר סְפָחֵ֥נִי נָ֛א אֶל־אַחַ֥ת הַכְּהֻנּ֖וֹת לֶאֱכֹ֥ל פַּת־לָֽחֶם׃ ס