Den Hellige Ånd
Guds Ånd og Talsmannen
Òg kjend som: Ånden, Guds Ånd, Den Hellige Ånd, Herrens Ånd
Den Hellige Ånd er den tredje personen i den treenige Gud. Ånden var virksom fra skapelsen av, inspirerte profeter og konger gjennom hele Det gamle testamentet, og ble utgytt over alle troende på pinsedagen. Den Hellige Ånd veileder, trøster, overbeviser om synd og utruster de troende med kraft og åndelige gaver.
Nøkkelhendingar
Ånden svever over vannene ved skapelsen
Ved verdens begynnelse svevde Guds Ånd over vannene, aktiv i skaperverket fra første stund.
1I byrjinga skapte Gud himmelen og jorda.
בְּרֵאשִׁ֖ית בָּרָ֣א אֱלֹהִ֑ים אֵ֥ת הַשָּׁמַ֖יִם וְאֵ֥ת הָאָֽרֶץ׃
2Jorda var aud og tom, og mørker låg over djupet. Guds Ande sveva over vassflata.
וְהָאָ֗רֶץ הָיְתָ֥ה תֹ֙הוּ֙ וָבֹ֔הוּ וְחֹ֖שֶׁךְ עַל־פְּנֵ֣י תְה֑וֹם וְר֣וּחַ אֱלֹהִ֔ים מְרַחֶ֖פֶת עַל־פְּנֵ֥י הַמָּֽיִם׃
Ånden utruster ledere i Det gamle testamentet
Den Hellige Ånd kom over utvalgte personer som David for å utruste dem til tjeneste. Da Samuel salvet David, kom Herrens Ånd over ham fra den dagen av.
13Samuel tok oljehornet og salva han midt blant brørne hans. Frå den dagen kom Herrens Ande over David med kraft. Så braut Samuel opp og drog til Rama.
וַיִּקַּ֨ח שְׁמוּאֵ֜ל אֶת־קֶ֣רֶן הַשֶּׁ֗מֶן וַיִּמְשַׁ֣ח אֹתוֹ֮ בְּקֶ֣רֶב אֶחָיו֒ וַתִּצְלַ֤ח רֽוּחַ־יְהוָה֙ אֶל־דָּוִ֔ד מֵהַיּ֥וֹם הַה֖וּא וָמָ֑עְלָה וַיָּ֣קָם שְׁמוּאֵ֔ל וַיֵּ֖לֶךְ הָרָמָֽתָה׃ ס
25Då kom Herren ned i skya og tala til han. Han tok av Anden som var over Moses, og la på dei sytti eldste. Då Anden kvilte over dei, profeterte dei, men dei gjorde det ikkje att.
וַיֵּ֨רֶד יְהוָ֥ה ׀ בֶּעָנָן֮ וַיְדַבֵּ֣ר אֵלָיו֒ וַיָּ֗אצֶל מִן־הָר֙וּחַ֙ אֲשֶׁ֣ר עָלָ֔יו וַיִּתֵּ֕ן עַל־שִׁבְעִ֥ים אִ֖ישׁ הַזְּקֵנִ֑ים וַיְהִ֗י כְּנ֤וֹחַ עֲלֵיהֶם֙ הָר֔וּחַ וַיִּֽתְנַבְּא֖וּ וְלֹ֥א יָסָֽפוּ׃
26To menn vart att i leiren, den eine heitte Eldad og den andre Medad. Anden kvilte over dei òg. Dei var mellom dei innskrivne, men hadde ikkje gått ut til teltet. Dei profeterte i leiren.
וַיִשָּׁאֲר֣וּ שְׁנֵֽי־אֲנָשִׁ֣ים ׀ בַּֽמַּחֲנֶ֡ה שֵׁ֣ם הָאֶחָ֣ד ׀ אֶלְדָּ֡ד וְשֵׁם֩ הַשֵּׁנִ֨י מֵידָ֜ד וַתָּ֧נַח עֲלֵיהֶ֣ם הָר֗וּחַ וְהֵ֙מָּה֙ בַּכְּתֻבִ֔ים וְלֹ֥א יָצְא֖וּ הָאֹ֑הֱלָה וַיִּֽתְנַבְּא֖וּ בּֽ͏ַמַּחֲנֶֽה׃
Jesu løfte om Talsmannen
Jesus lovet disiplene at han ville sende Den Hellige Ånd som Talsmann, som skulle veilede dem til hele sannheten og minne dem om alt Jesus hadde sagt.
16Og eg skal be Far, og han skal gje dykk ein annan talsmann, som skal vera hos dykk for alltid:
κἀγὼ ἐρωτήσω τὸν πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον δώσει ὑμῖν ἵνα ⸀ᾖ μεθʼ ὑμῶν εἰς τὸν ⸀αἰῶνα,
17Sanningsanden, som verda ikkje kan ta imot, for verda ser han ikkje og kjenner han ikkje. De kjenner han, for han bur hos dykk og skal vera i dykk.
τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὐδὲ ⸀γινώσκει· ⸀ὑμεῖς γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρʼ ὑμῖν μένει καὶ ἐν ὑμῖν ⸀ἔσται.
26Men talsmannen, Den Heilage Ande, som Far skal senda i mitt namn, han skal læra dykk alt og minna dykk om alt det eg har sagt dykk.
ὁ δὲ παράκλητος, τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ὃ πέμψει ὁ πατὴρ ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὑμᾶς πάντα ἃ εἶπον ⸀ὑμῖν.
7Men eg seier dykk sanninga: Det er til gagn for dykk at eg går bort. For går eg ikkje bort, kjem ikkje Talsmannen til dykk. Men når eg går bort, skal eg senda han til dykk.
ἀλλʼ ἐγὼ τὴν ἀλήθειαν λέγω ὑμῖν, συμφέρει ὑμῖν ἵνα ἐγὼ ἀπέλθω. ἐὰν ⸀γὰρ μὴ ἀπέλθω, ὁ παράκλητος ⸂οὐ μὴ ἔλθῃ⸃ πρὸς ὑμᾶς· ἐὰν δὲ πορευθῶ, πέμψω αὐτὸν πρὸς ὑμᾶς.
8Og når han kjem, skal han avsløra for verda kva som er synd, rettferd og dom.
καὶ ἐλθὼν ἐκεῖνος ἐλέγξει τὸν κόσμον περὶ ἁμαρτίας καὶ περὶ δικαιοσύνης καὶ περὶ κρίσεως·
13Men når han kjem, Sanningsanden, skal han leia dykk fram til heile sanninga. For han skal ikkje tala av seg sjølv, men det han høyrer, skal han tala, og det som skal koma, skal han forkynna for dykk.
ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁδηγήσει ὑμᾶς ⸂ἐν τῇ ἀληθείᾳ πάσῃ⸃, οὐ γὰρ λαλήσει ἀφʼ ἑαυτοῦ, ἀλλʼ ὅσα ⸀ἀκούσει λαλήσει, καὶ τὰ ἐρχόμενα ἀναγγελεῖ ὑμῖν.
Åndens utgytelse på pinsedagen
På pinsedagen ble Den Hellige Ånd utgytt over de troende i Jerusalem med bruset av en voldsom vind og tunger som av ild. Dette markerte begynnelsen på menighetens tidsalder.
1Då pinsedagen kom, var dei alle samla på same stad.
Καὶ ἐν τῷ συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς πεντηκοστῆς ἦσαν ⸂πάντες ὁμοῦ⸃ ἐπὶ τὸ αὐτό,
2Brått kom det ein lyd frå himmelen, som av ein kraftig stormvind, og han fylte heile huset der dei sat.
καὶ ἐγένετο ἄφνω ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἦχος ὥσπερ φερομένης πνοῆς βιαίας καὶ ἐπλήρωσεν ὅλον τὸν οἶκον οὗ ἦσαν καθήμενοι,
3Og det synte seg for dei tunger som av eld, som delte seg og sette seg på kvar einskild av dei.
καὶ ὤφθησαν αὐτοῖς διαμεριζόμεναι γλῶσσαι ὡσεὶ πυρός, ⸂καὶ ἐκάθισεν⸃ ἐφʼ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν,
4Då vart dei alle fylte med Den Heilage Ande og tok til å tala på andre tungemål, alt etter som Anden gav dei ord å tala.
καὶ ἐπλήσθησαν ⸀πάντες πνεύματος ἁγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις καθὼς τὸ πνεῦμα ἐδίδου ⸂ἀποφθέγγεσθαι αὐτοῖς⸃.
17'I dei siste dagane, seier Gud, vil eg ausa ut av Anden min over alt kjøt. Sønene og døtrene dykkar skal profetera, dei unge mennene dykkar skal sjå syner, og dei eldste mellom dykk skal drøyma draumar.'
Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, λέγει ὁ θεός, ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου ἐπὶ πᾶσαν σάρκα, καὶ προφητεύσουσιν οἱ υἱοὶ ὑμῶν καὶ αἱ θυγατέρες ὑμῶν, καὶ οἱ νεανίσκοι ὑμῶν ὁράσεις ὄψονται, καὶ οἱ πρεσβύτεροι ὑμῶν ⸀ἐνυπνίοις ἐνυπνιασθήσονται·
18Ja, over tenarane og tenestejentene mine vil eg i dei dagane ausa ut av Anden min, og dei skal profetera.
καί γε ἐπὶ τοὺς δούλους μου καὶ ἐπὶ τὰς δούλας μου ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις ἐκχεῶ ἀπὸ τοῦ πνεύματός μου, καὶ προφητεύσουσιν.
Åndens frukt og gaver
Paulus lærer at Den Hellige Ånd virker frukt i de troendes liv – kjærlighet, glede, fred – og gir åndelige gaver til oppbyggelse av menigheten.
22Men Andens frukt er kjærleik, glede, fred, langmod, velvilje, godleik, truskap,
Ὁ δὲ καρπὸς τοῦ πνεύματός ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις,
23audmjuk mildskap, sjølvkontroll. Mot slike ting finst det inga lov.
πραΰτης, ἐγκράτεια· κατὰ τῶν τοιούτων οὐκ ἔστιν νόμος.
4Det finst ulike nådegåver, men Anden er den same.
Διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσίν, τὸ δὲ αὐτὸ πνεῦμα·
7Kvar einskild får ei openberring av Anden til det som er til gagn for alle.
ἑκάστῳ δὲ δίδοται ἡ φανέρωσις τοῦ πνεύματος πρὸς τὸ συμφέρον.
8For til éin blir visdomsord gjeve ved Anden, til ein annan kunnskapsord ved den same Anden.
ᾧ μὲν γὰρ διὰ τοῦ πνεύματος δίδοται λόγος σοφίας, ἄλλῳ δὲ λόγος γνώσεως κατὰ τὸ αὐτὸ πνεῦμα,
9Til ein annan blir tru gjeven ved den same Anden, til endå ein annan nådegåver til å lækja ved den eine Anden.
⸀ἑτέρῳ πίστις ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι, ⸀ἄλλῳ χαρίσματα ἰαμάτων ἐν τῷ ⸀ἑνὶ πνεύματι,
10Til ein annan blir kraft til å gjera mektige gjerningar gjeven, til ein annan profetisk gåve, til ein annan evna til å skilja mellom ånder, til ein annan ulike slag tungetale, og til ein annan tyding av tungetale.
⸀ἄλλῳ ἐνεργήματα δυνάμεων, ⸁ἄλλῳ προφητεία, ⸀1ἄλλῳ διακρίσεις πνευμάτων, ⸀ἑτέρῳ γένη γλωσσῶν, ⸀2ἄλλῳ ἑρμηνεία γλωσσῶν·
11Alt dette verkar den eine og same Anden, som deler ut til kvar einskild slik han vil.
πάντα δὲ ταῦτα ἐνεργεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, διαιροῦν ἰδίᾳ ἑκάστῳ καθὼς βούλεται.
Ånden som pant og segl
Den Hellige Ånd er gitt som et segl og en garanti for de troendes arv, som bekrefter at de tilhører Gud og sikrer deres fremtidige forløsning.
13I han kom òg de til tru då de høyrde sanningsordet, evangeliet om frelsa dykkar. Og då de kom til tru, vart de merkte med eit segl: Den Heilage Ande, som var lova.
ἐν ᾧ καὶ ὑμεῖς ἀκούσαντες τὸν λόγον τῆς ἀληθείας, τὸ εὐαγγέλιον τῆς σωτηρίας ὑμῶν, ἐν ᾧ καὶ πιστεύσαντες ἐσφραγίσθητε τῷ πνεύματι τῆς ἐπαγγελίας τῷ ἁγίῳ,
14Han er pantet på arven vår, heilt til utløysinga kjem for Guds eigedomsfolk, til pris for hans herlegdom.
⸀ὅ ἐστιν ἀρραβὼν τῆς κληρονομίας ἡμῶν, εἰς ἀπολύτρωσιν τῆς περιποιήσεως, εἰς ἔπαινον τῆς δόξης αὐτοῦ.
21Men den som grunnfester oss saman med dykk i Kristus og har salva oss, det er Gud,
ὁ δὲ βεβαιῶν ἡμᾶς σὺν ὑμῖν εἰς Χριστὸν καὶ χρίσας ἡμᾶς θεός,
22han som òg har sett sitt segl på oss og gjeve oss Anden som pant i hjarta våre.
ὁ καὶ σφραγισάμενος ἡμᾶς καὶ δοὺς τὸν ἀρραβῶνα τοῦ πνεύματος ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν.