Gabriel
Guds budbringer-engel
Gabriel er en av de fremste englene i Bibelen, kjent som Guds budbringer. Han opptrer både i Det gamle og Det nye testamentet med viktige budskap fra Gud, inkludert forkynnelsen av Jesu fødsel til Maria og budskapet til Daniels profetiske syner. Hans navn betyr 'Guds styrke' eller 'Guds mann'.
Nøkkelhendingar
Gabriels forklaring av Daniels syn
Gabriel ble sendt til profeten Daniel for å forklare synet om væren og bukken, som handlet om fremtidige riker og endetiden.
16Og eg høyrde ei menneskerøyst frå Ulai som ropa: «Gabriel, forklar synet for han!»
וָאֶשְׁמַ֥ע קוֹל־אָדָ֖ם בֵּ֣ין אוּלָ֑י וַיִּקְרָא֙ וַיֹּאמַ֔ר גַּבְרִיאֵ֕ל הָבֵ֥ן לְהַלָּ֖ז אֶת־הַמַּרְאֶֽה׃
17Han kom bort dit eg stod, og då han kom, vart eg gripen av redsle og fall ned med andletet mot jorda. Han sa til meg: «Forstå, menneske, at synet gjeld endetida.»
וַיָּבֹא֙ אֵ֣צֶל עָמְדִ֔י וּבְבֹא֣וֹ נִבְעַ֔תִּי וָאֶפְּלָ֖ה עַל־פָּנָ֑י וַיֹּ֤אמֶר אֵלַי֙ הָבֵ֣ן בֶּן־אָדָ֔ם כִּ֖י לְעֶת־קֵ֥ץ הֶחָזֽוֹן׃
18Medan han tala til meg, låg eg i djup svime med andletet mot jorda. Men han rørte ved meg og reiste meg opp der eg hadde stått.
וּבְדַבְּר֣וֹ עִמִּ֔י נִרְדַּ֥מְתִּי עַל־פָּנַ֖י אָ֑רְצָה וַיִּ֨גַּע־בִּ֔י וַיַּֽעֲמִידֵ֖נִי עַל־עָמְדִֽי׃
19Og han sa: «Sjå, eg vil kunngjera for deg det som skal henda i den siste vreidetida, for det gjeld den fastsette endetida.»
וַיֹּ֙אמֶר֙ הִנְנִ֣י מוֹדִֽיעֲךָ֔ אֵ֥ת אֲשֶׁר־יִהְיֶ֖ה בְּאַחֲרִ֣ית הַזָּ֑עַם כִּ֖י לְמוֹעֵ֥ד קֵֽץ׃
Profetien om de sytti ukene
Gabriel kom til Daniel under bønn og åpenbarte profetien om de sytti ukene, som pekte frem mot Messias' komme og Jerusalems gjenoppbygging.
21medan eg endå tala i bøna, kom mannen Gabriel, som eg hadde sett i synet tidlegare, flygande raskt fram til meg ved tida for kveldsofferet.
וְע֛וֹד אֲנִ֥י מְדַבֵּ֖ר בַּתְּפִלָּ֑ה וְהָאִ֣ישׁ גַּבְרִיאֵ֡ל אֲשֶׁר֩ רָאִ֨יתִי בֶחָז֤וֹן בַּתְּחִלָּה֙ מֻעָ֣ף בִּיעָ֔ף נֹגֵ֣עַ אֵלַ֔י כְּעֵ֖ת מִנְחַת־עָֽרֶב׃
22Han gav meg innsikt og sa til meg: Daniel, no har eg kome ut for å gje deg forstand og innsikt.
וַיָּ֖בֶן וַיְדַבֵּ֣ר עִמִּ֑י וַיֹּאמַ֕ר דָּנִיֵּ֕אל עַתָּ֥ה יָצָ֖אתִי לְהַשְׂכִּילְךָ֥ בִינָֽה׃
23Då du tok til å be, gjekk det ut eit ord, og eg er komen for å kunngjera det, for du er høgt elska. Så legg merke til ordet og forstå synet!
בִּתְחִלַּ֨ת תַּחֲנוּנֶ֜יךָ יָצָ֣א דָבָ֗ר וַאֲנִי֙ בָּ֣אתִי לְהַגִּ֔יד כִּ֥י חֲמוּד֖וֹת אָ֑תָּה וּבִין֙ בַּדָּבָ֔ר וְהָבֵ֖ן בַּמַּרְאֶֽה׃
24Sytti veker er fastsette for folket ditt og den heilage byen din, til å avslutta lovbrotet, forsegla synda, sona skuld, føra fram evig rettferd, forsegla syn og profet og salva det høgheilage.
שָׁבֻעִ֨ים שִׁבְעִ֜ים נֶחְתַּ֥ךְ עַֽל־עַמְּךָ֣ ׀ וְעַל־עִ֣יר קָדְשֶׁ֗ךָ לְכַלֵּ֨א הַפֶּ֜שַׁע *ולחתם **וּלְהָתֵ֤ם *חטאות **חַטָּאת֙ וּלְכַפֵּ֣ר עָוֺ֔ן וּלְהָבִ֖יא צֶ֣דֶק עֹֽלָמִ֑ים וְלַחְתֹּם֙ חָז֣וֹן וְנָבִ֔יא וְלִמְשֹׁ֖חַ קֹ֥דֶשׁ קָֽדָשִֽׁים׃
25Du skal vita og forstå: Frå ordet går ut om å gjenreisa og byggja Jerusalem, til ein salva fyrste kjem, skal det gå sju veker og sekstito veker. Byen skal byggjast opp att med torg og vollgravar, men i tider med trengsle.
וְתֵדַ֨ע וְתַשְׂכֵּ֜ל מִן־מֹצָ֣א דָבָ֗ר לְהָשִׁיב֙ וְלִבְנ֤וֹת יְרֽוּשָׁלִַ֙ם֙ עַד־מָשִׁ֣יחַ נָגִ֔יד שָׁבֻעִ֖ים שִׁבְעָ֑ה וְשָׁבֻעִ֞ים שִׁשִּׁ֣ים וּשְׁנַ֗יִם תָּשׁוּב֙ וְנִבְנְתָה֙ רְח֣וֹב וְחָר֔וּץ וּבְצ֖וֹק הָעִתִּֽים׃
26Etter dei sekstito vekene skal den salva rydjast bort og ikkje ha noko. Byen og heilagdomen skal øydeleggjast av folket til ein fyrste som kjem. Enden hans kjem med ei flaumvåg. Heilt til enden skal det vera krig; øydelegging er fastsett.
וְאַחֲרֵ֤י הַשָּׁבֻעִים֙ שִׁשִּׁ֣ים וּשְׁנַ֔יִם יִכָּרֵ֥ת מָשִׁ֖יחַ וְאֵ֣ין ל֑וֹ וְהָעִ֨יר וְהַקֹּ֜דֶשׁ יַ֠שְׁחִית עַ֣ם נָגִ֤יד הַבָּא֙ וְקִצּ֣וֹ בַשֶּׁ֔טֶף וְעַד֙ קֵ֣ץ מִלְחָמָ֔ה נֶחֱרֶ֖צֶת שֹׁמֵמֽוֹת׃
27Han skal stadfesta ei pakt med mange for éi veke. Midt i veka skal han gjera slutt på slaktoffer og grødeoffer. På vengja til styggedomen kjem ein som øydelegg, heilt til den fastsette utslettinga blir aust ut over øydeleggjaren.
וְהִגְבִּ֥יר בְּרִ֛ית לָרַבִּ֖ים שָׁב֣וּעַ אֶחָ֑ד וַחֲצִ֨י הַשָּׁב֜וּעַ יַשְׁבִּ֣ית ׀ זֶ֣בַח וּמִנְחָ֗ה וְעַ֨ל כְּנַ֤ף שִׁקּוּצִים֙ מְשֹׁמֵ֔ם וְעַד־כָּלָה֙ וְנֶ֣חֱרָצָ֔ה תִּתַּ֖ךְ עַל־שֹׁמֵֽם׃ פ
Budskapet til Sakarja om Johannes' fødsel
Gabriel viste seg for presten Sakarja i tempelet og forkynte at hans kone Elisabet skulle føde en sønn, Johannes, som skulle berede veien for Herren.
11Då synte ein Herrens engel seg for han og stod på høgre sida av røykjelsesaltaret.
ὤφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος κυρίου ἑστὼς ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυμιάματος.
12Sakarja vart uroleg då han såg han, og han vart gripen av frykt.
καὶ ἐταράχθη Ζαχαρίας ἰδών, καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπʼ αὐτόν.
13Men engelen sa til han: «Ver ikkje redd, Sakarja! For bøna di er høyrd. Kona di, Elisabet, skal føda deg ein son, og du skal gje han namnet Johannes.
εἶπεν δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σου, καὶ ἡ γυνή σου Ἐλισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην·
14Han skal vera ei glede og ei fryd for deg, og mange skal gleda seg over at han vert fødd.
καὶ ἔσται χαρά σοι καὶ ἀγαλλίασις, καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ ⸀γενέσει αὐτοῦ χαρήσονται·
15For han skal vera stor for Herren. Vin og sterk drikk skal han ikkje drikka, og han skal verta fylt av Den Heilage Ande alt frå morsliv.
ἔσται γὰρ μέγας ἐνώπιον ⸀τοῦ κυρίου, καὶ οἶνον καὶ σίκερα οὐ μὴ πίῃ, καὶ πνεύματος ἁγίου πλησθήσεται ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ,
16Og mange av Israels born skal han venda om til Herren, deira Gud.
καὶ πολλοὺς τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν·
17Han skal gå føre han i Elias sin ånd og kraft, for å venda fedrehjarte til borna og dei ulydige til rettferdig visdom, og gjera eit folk vel tilreidt for Herren.»
καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου, ἐπιστρέψαι καρδίας πατέρων ἐπὶ τέκνα καὶ ἀπειθεῖς ἐν φρονήσει δικαίων, ἑτοιμάσαι κυρίῳ λαὸν κατεσκευασμένον.
18Sakarja sa til engelen: «Korleis kan eg vita at dette vil skje? Eg er jo ein gammal mann, og kona mi er langt oppe i åra.»
καὶ εἶπεν Ζαχαρίας πρὸς τὸν ἄγγελον· Κατὰ τί γνώσομαι τοῦτο; ἐγὼ γάρ εἰμι πρεσβύτης καὶ ἡ γυνή μου προβεβηκυῖα ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῆς.
19Engelen svara han: «Eg er Gabriel, som står framfor Gud. Eg er send for å tala til deg og forkynna deg dette gode bodskapet.
καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῷ· Ἐγώ εἰμι Γαβριὴλ ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, καὶ ἀπεστάλην λαλῆσαι πρὸς σὲ καὶ εὐαγγελίσασθαί σοι ταῦτα·
20Og sjå, du skal verta stum og ikkje kunna tala før den dagen dette skjer, fordi du ikkje trudde orda mine, som skal verta oppfylte i si tid.»
καὶ ἰδοὺ ἔσῃ σιωπῶν καὶ μὴ δυνάμενος λαλῆσαι ἄχρι ἧς ἡμέρας γένηται ταῦτα, ἀνθʼ ὧν οὐκ ἐπίστευσας τοῖς λόγοις μου, οἵτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν.
Gabriel presenterer seg ved navn
Da Sakarja tvilte på budskapet, identifiserte Gabriel seg som den som står for Guds åsyn, og slo Sakarja med stumhet som tegn.
19Engelen svara han: «Eg er Gabriel, som står framfor Gud. Eg er send for å tala til deg og forkynna deg dette gode bodskapet.
καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῷ· Ἐγώ εἰμι Γαβριὴλ ὁ παρεστηκὼς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, καὶ ἀπεστάλην λαλῆσαι πρὸς σὲ καὶ εὐαγγελίσασθαί σοι ταῦτα·
20Og sjå, du skal verta stum og ikkje kunna tala før den dagen dette skjer, fordi du ikkje trudde orda mine, som skal verta oppfylte i si tid.»
καὶ ἰδοὺ ἔσῃ σιωπῶν καὶ μὴ δυνάμενος λαλῆσαι ἄχρι ἧς ἡμέρας γένηται ταῦτα, ἀνθʼ ὧν οὐκ ἐπίστευσας τοῖς λόγοις μου, οἵτινες πληρωθήσονται εἰς τὸν καιρὸν αὐτῶν.
Bebudelsen til Maria
Gabriel ble sendt av Gud til jomfruen Maria i Nasaret for å forkynne at hun skulle bli med barn ved Den hellige ånd og føde Guds Sønn, Jesus.
26I den sjette månaden vart engelen Gabriel send frå Gud til ein by i Galilea som heitte Nasaret,
Ἐν δὲ τῷ μηνὶ τῷ ἕκτῳ ἀπεστάλη ὁ ἄγγελος Γαβριὴλ ⸀ἀπὸ τοῦ θεοῦ εἰς πόλιν τῆς Γαλιλαίας ᾗ ὄνομα Ναζαρὲθ
27til ei jomfru som var trulova med ein mann som heitte Josef, av Davids hus. Jomfrua heitte Maria.
πρὸς παρθένον ⸀ἐμνηστευμένην ἀνδρὶ ᾧ ὄνομα Ἰωσὴφ ἐξ οἴκου Δαυίδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Μαριάμ.
28Engelen kom inn til henne og sa: «Ver helsa, du som har fått nåde! Herren er med deg.»
καὶ ⸀εἰσελθὼν πρὸς αὐτὴν εἶπεν· Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ κύριος μετὰ ⸀σοῦ.
29Men ho vart svært uroleg over desse orda og tenkte på kva denne helsinga kunne tyda.
ἡ δὲ ⸂ἐπὶ τῷ λόγῳ διεταράχθη⸃ καὶ διελογίζετο ποταπὸς εἴη ὁ ἀσπασμὸς οὗτος.
30Engelen sa til henne: «Ver ikkje redd, Maria! For du har funne nåde hos Gud.
καὶ εἶπεν ὁ ἄγγελος αὐτῇ· Μὴ φοβοῦ, Μαριάμ, εὗρες γὰρ χάριν παρὰ τῷ θεῷ·
31Sjå, du skal verta med barn og føda ein son, og du skal gje han namnet Jesus.
καὶ ἰδοὺ συλλήμψῃ ἐν γαστρὶ καὶ τέξῃ υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν.
32Han skal vera stor og kallast Son til Den høgste. Herren Gud skal gje han trona til David, far hans.
οὗτος ἔσται μέγας καὶ υἱὸς Ὑψίστου κληθήσεται, καὶ δώσει αὐτῷ κύριος ὁ θεὸς τὸν θρόνον Δαυὶδ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ,
33Han skal vera konge over Jakobs hus til evig tid, og det skal ikkje vera ende på riket hans.»
καὶ βασιλεύσει ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰακὼβ εἰς τοὺς αἰῶνας, καὶ τῆς βασιλείας αὐτοῦ οὐκ ἔσται τέλος.
34Maria sa til engelen: «Korleis skal dette gå til? Eg har ikkje vore saman med nokon mann.»
εἶπεν δὲ Μαριὰμ πρὸς τὸν ἄγγελον· Πῶς ἔσται τοῦτο, ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω;
35Difor skal òg det heilage som vert fødd, kallast Guds Son.
καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἄγγελος εἶπεν αὐτῇ· Πνεῦμα ἅγιον ἐπελεύσεται ἐπὶ σέ, καὶ δύναμις Ὑψίστου ἐπισκιάσει σοι· διὸ καὶ τὸ γεννώμενον ἅγιον κληθήσεται, υἱὸς θεοῦ·
36Og sjå, Elisabet, slektningen din, har òg fått ein son i magen i sin høge alder, ho som vart kalla ufruktbar. No er ho alt i sjette månaden.
καὶ ἰδοὺ Ἐλισάβετ ἡ ⸀συγγενίς σου καὶ αὐτὴ ⸀συνείληφεν υἱὸν ἐν γήρει αὐτῆς, καὶ οὗτος μὴν ἕκτος ἐστὶν αὐτῇ τῇ καλουμένῃ στείρᾳ·
37For ingen ting er umogeleg for Gud.»
ὅτι οὐκ ἀδυνατήσει παρὰ ⸂τοῦ θεοῦ⸃ πᾶν ῥῆμα.
38Då sa Maria: «Sjå, eg er Herrens tenestekvinne. Lat det gå meg som du har sagt.» Så forlét engelen henne.
εἶπεν δὲ Μαριάμ· Ἰδοὺ ἡ δούλη κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. καὶ ἀπῆλθεν ἀπʼ αὐτῆς ὁ ἄγγελος.
Daniels styrking og trøst
Gabriel kom til Daniel da han var utmattet og redd, og rørte ved ham for å styrke ham og gi ham forståelse av de profetiske synene om fremtiden.
10Og sjå, ei hand rørte ved meg og fekk meg skjelvande opp på kne og handflater.
וְהִנֵּה־יָ֖ד נָ֣גְעָה בִּ֑י וַתְּנִיעֵ֥נִי עַל־בִּרְכַּ֖י וְכַפּ֥וֹת יָדָֽי׃
11Han sa til meg: «Daniel, du høgt elska mann, gjev akt på orda eg talar til deg, og reis deg opp, for no er eg send til deg.» Då han sa dette til meg, reiste eg meg skjelvande.
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַ֡י דָּנִיֵּ֣אל אִישׁ־חֲ֠מֻדוֹת הָבֵ֨ן בַּדְּבָרִ֜ים אֲשֶׁר֩ אָנֹכִ֨י דֹבֵ֤ר אֵלֶ֙יךָ֙ וַעֲמֹ֣ד עַל־עָמְדֶ֔ךָ כִּ֥י עַתָּ֖ה שֻׁלַּ֣חְתִּי אֵלֶ֑יךָ וּבְדַבְּר֥וֹ עִמִּ֛י אֶת־הַדָּבָ֥ר הַזֶּ֖ה עָמַ֥דְתִּי מַרְעִֽיד׃
12Så sa han til meg: «Ver ikkje redd, Daniel, for frå den første dagen du sette deg føre å forstå og audmjuka deg for din Gud, vart orda dine høyrde, og eg er komen på grunn av orda dine.
וַיֹּ֣אמֶר אֵלַי֮ אַל־תִּירָ֣א דָנִיֵּאל֒ כִּ֣י ׀ מִן־הַיּ֣וֹם הָרִאשׁ֗וֹן אֲשֶׁ֨ר נָתַ֧תָּ אֶֽת־לִבְּךָ֛ לְהָבִ֧ין וּלְהִתְעַנּ֛וֹת לִפְנֵ֥י אֱלֹהֶ֖יךָ נִשְׁמְע֣וּ דְבָרֶ֑יךָ וַאֲנִי־בָ֖אתִי בִּדְבָרֶֽיךָ׃
13Men fyrsten over Persia-riket stod imot meg i tjuéin dagar. Då kom Mikael, ein av dei øvste fyrstane, og hjelpte meg, for eg var att der ved sida av kongane av Persia.
וְשַׂ֣ר ׀ מַלְכ֣וּת פָּרַ֗ס עֹמֵ֤ד לְנֶגְדִּי֙ עֶשְׂרִ֣ים וְאֶחָ֣ד י֔וֹם וְהִנֵּ֣ה מִֽיכָאֵ֗ל אַחַ֛ד הַשָּׂרִ֥ים הָרִאשֹׁנִ֖ים בָּ֣א לְעָזְרֵ֑נִי וַאֲנִי֙ נוֹתַ֣רְתִּי שָׁ֔ם אֵ֖צֶל מַלְכֵ֥י פָרָֽס׃
14No er eg komen for å la deg forstå kva som skal henda folket ditt i dei siste dagane, for synet gjeld framleis dagar som kjem.»
וּבָ֙אתִי֙ לַהֲבִ֣ינְךָ֔ אֵ֛ת אֲשֶׁר־יִקְרָ֥ה לְעַמְּךָ֖ בְּאַחֲרִ֣ית הַיָּמִ֑ים כִּי־ע֥וֹד חָז֖וֹן לַיָּמִֽים׃