2. SamuelKapittel 23

+ Undertekst Grunntekst ← Forrige Neste →

Dette er dei siste orda til David. Så talar David, son til Isai, mannen som vart høgt opphøgd, den salva av Jakobs Gud, den ljuvlege songaren i Israel:

וְאֵ֛לֶּה דִּבְרֵ֥י דָוִ֖ד הָאַֽחֲרֹנִ֑ים נְאֻ֧ם דָּוִ֣ד בֶּן־יִשַׁ֗י וּנְאֻ֤ם הַגֶּ֙בֶר֙ הֻ֣קַם עָ֔ל מְשִׁ֙יחַ֙ אֱלֹהֵ֣י יַֽעֲקֹ֔ב וּנְעִ֖ים זְמִר֥וֹת יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬

Herrens Ande tala gjennom meg, hans ord var på tunga mi.

ר֥וּחַ יְהוָ֖ה דִּבֶּר־בִּ֑י וּמִלָּת֖וֹ עַל־לְשׁוֹנִֽי׃ ‬

Israels Gud har tala, Israels klippe sa til meg: Den som styrer rettferdig over menneske, den som styrer i gudsfrykt,

אָמַר֙ אֱלֹהֵ֣י יִשְׂרָאֵ֔ל לִ֥י דִבֶּ֖ר צ֣וּר יִשְׂרָאֵ֑ל מוֹשֵׁל֙ בָּאָדָ֔ם צַדִּ֕יק מוֹשֵׁ֖ל יִרְאַ֥ת אֱלֹהִֽים׃ ‬

han er som morgonlyset når sola går opp, ei morgonstund utan skyer, når graset spirer fram frå jorda etter regn og solskin.

וּכְא֥וֹר בֹּ֖קֶר יִזְרַח־שָׁ֑מֶשׁ בֹּ֚קֶר לֹ֣א עָב֔וֹת מִנֹּ֥גַהּ מִמָּטָ֖ר דֶּ֥שֶׁא מֵאָֽרֶץ׃ ‬

Står det ikkje slik til med huset mitt hos Gud? For han har gjort ei evig pakt med meg, velordna i alt og trygg. All mi frelse og alt eg ynskjer – skulle han ikkje la det bløma?

כִּֽי־לֹא־כֵ֥ן בֵּיתִ֖י עִם־אֵ֑ל כּ‪[c]‬י֩ בְרִ֨ית עוֹלָ֜ם שָׂ֣ם לִ֗י עֲרוּכָ֤ה בַכֹּל֙ וּשְׁמֻרָ֔ה כִּֽי־כָל־יִשְׁעִ֥י וְכָל־חֵ֖פֶץ כִּֽי־לֹ֥א יַצְמִֽיחַ׃ ‬

Men dei vonde er som tornekratt som blir kasta bort, for ingen tek dei med handa.

וּבְלִיַּ֕עַל כְּק֥וֹץ מֻנָ֖ד כֻּלָּ֑הַם כִּֽי־לֹ֥א בְיָ֖ד יִקָּֽחוּ׃ ‬

Den som vil røra ved dei, må ha jern og spydskaft i handa, og dei blir heilt brende opp med eld der dei ligg.

וְאִישׁ֙ יִגַּ֣ע בָּהֶ֔ם יִמָּלֵ֥א בַרְזֶ֖ל וְעֵ֣ץ חֲנִ֑ית וּבָאֵ֕שׁ שָׂר֥וֹף יִשָּׂרְפ֖וּ בַּשָּֽׁבֶת׃ פ ‬

Dette er namna på krigarane til David: Josjeb-Basjebet, takmonitten, leiaren for dei tre. Han var Adino frå Esni, som svinga spydet sitt over åtte hundre falne på ein gong.

אֵ֛לֶּה שְׁמ֥וֹת הַגִּבֹּרִ֖ים אֲשֶׁ֣ר לְדָוִ֑ד יֹשֵׁ֨ב בַּשֶּׁ֜בֶת תַּחְכְּמֹנִ֣י ׀ רֹ֣אשׁ הַשָּׁלִשִׁ֗י ה֚וּא עֲדִינ֣וֹ *העצנו **הָֽעֶצְנִ֔י עַל־שְׁמֹנֶ֥ה מֵא֛וֹת חָלָ֖ל בְּפַ֥עַם *אחד **אֶחָֽת׃ ס ‬

Etter han kom Eleasar, son til Dodo, son til ein ahohitt. Han var ein av dei tre krigarane som var med David då dei håna filistrane som hadde samla seg der til strid, og israelittane drog seg tilbake.

*ואחרו **וְאַחֲרָ֛יו אֶלְעָזָ֥ר בֶּן־*דדי **דֹּד֖וֹ בֶּן־אֲחֹחִ֑י בִּשְׁלֹשָׁ֨ה *גברים **הַגִּבֹּרִ֜ים עִם־דָּוִ֗ד בְּחָֽרְפָ֤ם בַּפְּלִשְׁתִּים֙ נֶאֶסְפוּ־שָׁ֣ם לַמִּלְחָמָ֔ה וַֽיַּעֲל֖וּ אִ֥ישׁ יִשְׂרָאֵֽל׃ ‬

Han reiste seg og hogg ned filistrar til handa hans vart så trøytt at ho stivna kring sverdet. Herren gav stor siger den dagen, og folket kom tilbake etter han berre for å plyndra.

ה֣וּא קָם֩ וַיַּ֨ךְ בַּפְּלִשְׁתִּ֜ים עַ֣ד ׀ כִּֽי־יָגְעָ֣ה יָד֗וֹ וַתִּדְבַּ֤ק יָדוֹ֙ אֶל־הַחֶ֔רֶב וַיַּ֧עַשׂ יְהוָ֛ה תְּשׁוּעָ֥ה גְדוֹלָ֖ה בַּיּ֣וֹם הַה֑וּא וְהָעָ֛ם יָשֻׁ֥בוּ אַחֲרָ֖יו אַךְ־לְפַשֵּֽׁט׃ ס ‬

Etter han kom Sjamma, son til Age, hararitten. Filistrane hadde samla seg til ein flokk, der det var eit jordstykke fullt av linser. Folket flykta for filistrane,

וְאַחֲרָ֛יו שַׁמָּ֥א בֶן־אָגֵ֖א הָרָרִ֑י וַיֵּאָסְפ֨וּ פְלִשְׁתִּ֜ים לַחַיָּ֗ה וַתְּהִי־שָׁ֞ם חֶלְקַ֤ת הַשָּׂדֶה֙ מְלֵאָ֣ה עֲדָשִׁ֔ים וְהָעָ֥ם נָ֖ס מִפְּנֵ֥י פְלִשְׁתִּֽים׃ ‬

men han stilte seg midt på jordstykket og forsvarte det og slo filistrane. Slik gav Herren stor siger.

וַיִּתְיַצֵּ֤ב בְּתוֹךְ־הַֽחֶלְקָה֙ וַיַּצִּילֶ֔הָ וַיַּ֖ךְ אֶת־פְּלִשְׁתִּ֑ים וַיַּ֥עַשׂ יְהוָ֖ה תְּשׁוּעָ֥ה גְדוֹלָֽה׃ ס ‬

Ein gong gjekk tre av dei tretti leiande krigarane ned og kom til David i Adullam-hòla i skurdonnatida. Ein hær av filistrar låg i leir i Refaim-dalen.

וַיֵּרְד֨וּ *שלשים **שְׁלֹשָׁ֜ה מֵהַשְּׁלֹשִׁ֣ים רֹ֗אשׁ וַיָּבֹ֤אוּ אֶל־קָצִיר֙ אֶל־דָּוִ֔ד אֶל־מְעָרַ֖ת עֲדֻלָּ֑ם וְחַיַּ֣ת פְּלִשְׁתִּ֔ים חֹנָ֖ה בְּעֵ֥מֶק רְפָאִֽים׃ ‬

David var då i fjellborga, og ein filistisk utpost var i Betlehem.

וְדָוִ֖ד אָ֣ז בַּמְּצוּדָ֑ה וּמַצַּ֣ב פְּלִשְׁתִּ֔ים אָ֖ז בֵּ֥ית לָֽחֶם׃ ‬

David fekk ei sterk lyst og sa: «Å, om nokon kunne gje meg vatn frå brunnen ved byporten i Betlehem!»

וַיִּתְאַוֶּ֥ה דָוִ֖ד וַיֹּאמַ֑ר מִ֚י יַשְׁקֵ֣נִי מַ֔יִם מִבֹּ֥אר בֵּֽית־לֶ֖חֶם אֲשֶׁ֥ר בַּשָּֽׁעַר׃ ‬

Då braut dei tre krigarane seg gjennom filistarlægeret, auste vatn frå brunnen ved byporten i Betlehem og bar det med seg til David. Men han ville ikkje drikka det. Han auste det ut for Herren

וַיִּבְקְעוּ֩ שְׁלֹ֨שֶׁת הַגִּבֹּרִ֜ים בְּמַחֲנֵ֣ה פְלִשְׁתִּ֗ים וַיִּֽשְׁאֲבוּ־מַ֙יִם֙ מִבֹּ֤אר בֵּֽית־לֶ֙חֶם֙ אֲשֶׁ֣ר בַּשַּׁ֔עַר וַיִּשְׂא֖וּ וַיָּבִ֣אוּ אֶל־דָּוִ֑ד וְלֹ֤א אָבָה֙ לִשְׁתּוֹתָ֔ם וַיַּסֵּ֥ךְ אֹתָ֖ם לַֽיהוָֽה׃ ‬

og sa: «Herre, lat det vera langt frå meg å gjera dette! Skulle eg drikka blodet til dei mennene som gjekk av stad med livet som innsats?» Så ville han ikkje drikka det. Dette gjorde dei tre krigarane.

וַיֹּ֡אמֶר חָלִילָה֩ לִּ֨י יְהוָ֜ה מֵעֲשֹׂ֣תִי זֹ֗את הֲדַ֤ם הָֽאֲנָשִׁים֙ הַהֹלְכִ֣ים בְּנַפְשׁוֹתָ֔ם וְלֹ֥א אָבָ֖ה לִשְׁתּוֹתָ֑ם אֵ֣לֶּה עָשׂ֔וּ שְׁלֹ֖שֶׁת הַגִּבֹּרִֽים׃ ס ‬

Absjai, bror til Joab, son til Seruja, var leiaren for dei tre. Han svinga spydet sitt over tre hundre falne, og han fekk eit namn mellom dei tre.

וַאֲבִישַׁ֞י אֲחִ֣י ׀ יוֹאָ֣ב בֶּן־צְרוּיָ֗ה ה֚וּא רֹ֣אשׁ *השלשי **הַשְּׁלֹשָׁ֔ה וְהוּא֙ עוֹרֵ֣ר אֶת־חֲנִית֔וֹ עַל־שְׁלֹ֥שׁ מֵא֖וֹת חָלָ֑ל וְלוֹ־שֵׁ֖ם בַּשְּׁלֹשָֽׁה׃ ‬

Han var den mest æra av dei tre og vart leiaren deira, men han nådde ikkje opp til dei tre.

מִן־הַשְּׁלֹשָׁה֙ הֲכִ֣י נִכְבָּ֔ד וַיְהִ֥י לָהֶ֖ם לְשָׂ֑ר וְעַד־הַשְּׁלֹשָׁ֖ה לֹא־בָֽא׃ ס ‬

Benaja, son til Jojada, var son til ein tapper mann frå Kabseel, ein som hadde gjort mange storverk. Han slo ned dei to løvekrigarane frå Moab. Ein gong gjekk han ned og drap ei løve i ein brønn ein dag det var snø.

וּבְנָיָ֨הוּ בֶן־יְהוֹיָדָ֧ע בֶּן־אִֽישׁ־*חי **חַ֛יִל רַב־פְּעָלִ֖ים מִֽקַּבְצְאֵ֑ל ה֣וּא הִכָּ֗ה אֵ֣ת שְׁנֵ֤י אֲרִאֵל֙ מוֹאָ֔ב וְ֠הוּא יָרַ֞ד וְהִכָּ֧ה אֶֽת־*האריה **הָאֲרִ֛י בְּת֥וֹךְ הַבֹּ֖אר בְּי֥וֹם הַשָּֽׁלֶג׃ ‬

Han slo òg ned ein egyptar, ein storvegsmann. Egyptaren hadde eit spyd i handa, men Benaja gjekk ned til han med ein stav, reiv spydet ut or handa på egyptaren og drap han med hans eige spyd.

וְהוּא־הִכָּה֩ אֶת־אִ֨ישׁ מִצְרִ֜י *אשר **אִ֣ישׁ מַרְאֶ֗ה וּבְיַ֤ד הַמִּצְרִי֙ חֲנִ֔ית וַיֵּ֥רֶד אֵלָ֖יו בַּשָּׁ֑בֶט וַיִּגְזֹ֤ל אֶֽת־הַחֲנִית֙ מִיַּ֣ד הַמִּצְרִ֔י וַיַּהַרְגֵ֖הוּ בַּחֲנִיתֽוֹ׃ ‬

Dette gjorde Benaja, son til Jojada, og han hadde eit namn mellom dei tre krigarane.

אֵ֣לֶּה עָשָׂ֔ה בְּנָיָ֖הוּ בֶּן־יְהוֹיָדָ֑ע וְלוֹ־שֵׁ֖ם בִּשְׁלֹשָׁ֥ה הַגִּבֹּרִֽים׃ ‬

Han var meir æra enn dei tretti, men nådde ikkje opp til dei tre. David sette han over livvakta si.

מִן־הַשְּׁלֹשִׁ֣ים נִכְבָּ֔ד וְאֶל־הַשְּׁלֹשָׁ֖ה לֹא־בָ֑א וַיְשִׂמֵ֥הוּ דָוִ֖ד אֶל־מִשְׁמַעְתּֽוֹ׃ ס ‬

Mellom dei tretti var Asael, bror til Joab, Elhanan, son til Dodo frå Betlehem,

עֲשָׂה־אֵ֥ל אֲחִֽי־יוֹאָ֖ב בַּשְּׁלֹשִׁ֑ים אֶלְחָנָ֥ן בֶּן־דֹּד֖וֹ בֵּ֥ית לָֽחֶם׃ ‬

Sjamma frå Harod, Elika frå Harod,

שַׁמָּה֙ הַֽחֲרֹדִ֔י אֱלִיקָ֖א הַחֲרֹדִֽי׃ ס ‬

Heles frå Pelet, Ira, son til Ikkesj frå Tekoa,

חֶ֚לֶץ הַפַּלְטִ֔י עִירָ֥א בֶן־עִקֵּ֖שׁ הַתְּקוֹעִֽי׃ ס ‬

Abieser frå Anatot, Mebunnai frå Husja,

אֲבִיעֶ֙זֶר֙ הָֽעֲ‪[c]‬נְּתֹתִ֔י מְבֻנַּ֖י הַחֻשָׁתִֽי׃ ס ‬

Salmon frå Ahoah, Maharai frå Netofa,

צַלְמוֹן֙ הָֽאֲחֹחִ֔י מַהְרַ֖י הַנְּטֹפָתִֽי׃ ס ‬

Heleb, son til Baana frå Netofa, Ittai, son til Ribai frå Gibea i Benjamin,

חֵ֥לֶב בֶּֽן־בַּעֲנָ֖ה הַנְּטֹפָתִ֑י ס אִתַּי֙ בֶּן־רִיבַ֔י מִגִּבְעַ֖ת בְּנֵ֥י בִנְיָמִֽן׃ ס ‬

Benaja frå Piraton, Hiddai frå Gaasj-dalane,

בְּנָיָ֙הוּ֙ פִּרְעָ֣תֹנִ֔י הִדַּ֖י מִנַּ֥חֲלֵי גָֽעַשׁ׃ ס ‬

Abi-Albon frå Araba, Asmavet frå Bahurim,

אֲבִֽי־עַלְבוֹן֙ הָֽעַרְבָתִ֔י עַזְמָ֖וֶת הַבַּרְחֻמִֽי׃ ס ‬

Eljahba frå Sjalbon, Jasjen-sønene, Jonatan,

אֶלְיַחְבָּא֙ הַשַּׁ֣עַלְבֹנִ֔י בְּנֵ֥י יָשֵׁ֖ן יְהוֹנָתָֽן׃ ס ‬

Sjamma frå Harar, Ahiam, son til Sjarar frå Arar,

שַׁמָּה֙ הַֽהֲרָרִ֔י אֲחִיאָ֥ם בֶּן־שָׁרָ֖ר הָארָרִֽי׃ ס ‬

Elifelet, son til Ahasbai frå Maaka, Eliam, son til Ahitofel frå Gilo,

אֱלִיפֶ֥לֶט בֶּן־אֲחַסְבַּ֖י בֶּן־הַמַּֽעֲכָתִ֑י ס אֱלִיעָ֥ם בֶּן־אֲחִיתֹ֖פֶל הַגִּלֹנִֽי׃ ס ‬

Hesrai frå Karmel, Paarai frå Arab,

*חצרו **חֶצְרַי֙ הַֽכַּרְמְלִ֔י פַּעֲרַ֖י הָאַרְבִּֽי׃ ס ‬

Jigal, son til Natan frå Soba, Bani frå Gad,

יִגְאָ֤ל בֶּן־נָתָן֙ מִצֹּבָ֔ה ס בָּנִ֖י הַגָּדִֽי׃ ס ‬

Selek frå Ammon, Naharai frå Beerot, våpensveinen til Joab, son til Seruja,

צֶ֖לֶק הָעַמֹּנִ֑י ס נַחְרַי֙ הַבְּאֵ֣רֹתִ֔י *נשאי **נֹשֵׂ֕א כְּלֵ֖י יוֹאָ֥ב בֶּן־צְרֻיָֽה׃ ס ‬

Ira frå Jeter, Gareb frå Jeter,

עִירָא֙ הַיִּתְרִ֔י גָּרֵ֖ב הַיִּתְרִֽי׃ ס ‬

Uria, hetitten. I alt var det tretti og sju mann.

אֽוּרִיָּה֙ הַֽחִתִּ֔י כֹּ֖ל שְׁלֹשִׁ֥ים וְשִׁבְעָֽה׃ פ ‬

Oppslag

Sammendrag2

Kapittel 23

Hovedtema: Davids siste profetiske ord og listen over hans mektige krigere (gibborim).

Innhold: David taler profetisk om den rettferdige hersker som er lik morgenlys og regn som får gresset til å spire, og bekrefter Guds evige pakt med hans hus. De ugudelige sammenlignes med torner som kastes i ilden. Deretter følger en liste over Davids helter: de tre fremste (Josheb-Basshebeth, Eleazar og Shamma), samt Abishai og Benaja som utmerket seg. Listen avsluttes med de tretti, totalt 37 navn, inkludert Uria hetitten.

Nøkkelord/bilder:

Morgenlys og regn (v.4): Bilde på den rettferdige hersker som bringer velsignelse og vekst til folket.
Evig pakt (בְּרִית עוֹלָם, v.5): Guds ubrytelige løfte til David og hans ætt om et varig dynasti.
Gibborim (הַגִּבֹּרִים): Davids mektige menn, en elitegruppe krigere kjent for ekstraordinær tapperhet.
Vannet fra Betlehem (v.15-17): Tre krigere risikerte livet for å hente vann til David, som øste det ut for Herren – et bilde på lojalitet og offervilje.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for 2. Samuel 23

Personer

Dette kapittelet inneholder to distinkte seksjoner med navngitte personer: Davids siste ord som profetisk tale (v. 1-7) og en detaljert liste over hans elitesoldater kalt «gibbôrîm» (helter/mektige menn). Blant «de tre» mest fremstående nevnes Josjeb-Basjebet takhkemonitt (også kalt Adino ha-Etsni), som drepte 800 mann på én gang; Eleasar sønn av Dodo, sønn av en ahohitt, som kjempet mot filisterne til hånden hans var stiv og klebet til sverdet; og Sjamma sønn av Age hararitt, som forsvarte et åkerstykke fullt av linser da folket flyktet. Abisjaj, bror til Joab, var leder for en gruppe av tre og drepte 300 med sitt spyd (v. 18-19). Benaja sønn av Jojada utmerket seg ved tre bragder: han drepte to «ariel» (løvelignende helter) fra Moab, gikk ned i en cisterne og drepte en løve på en snødag, og overvant en imponerende egyptisk mann ved å ta spydet fra ham (v. 20-21). David satte ham over sin livvakt. Bemerkelsesverdig er at listen avsluttes med Uria hetitten (v. 39) – mannen David senere lot drepe for å ta hans kone Batseba. Hans plassering blant Davids mest lojale menn understreker tragedien i denne historien.

Steder

Adullam-hulen (v. 13) var et viktig tilfluktssted for David under hans tid som flyktning fra Saul, lokalisert i Sjefela-regionen vest for Hebron. Betlehem (v. 14-16) var Davids hjemby, og episoden der tre krigere bryter gjennom filisternes leir for å hente vann fra brønnen ved byporten, viser stedets emosjonelle betydning for David. Refaim-dalen (v. 13) var et strategisk viktig område sør for Jerusalem hvor filisterne hadde leiret seg. Listen over krigerne nevner hjemsteder fra hele Israel – fra Tekoa i sør til Gibea i Benjamin, og inkluderer til og med menn fra Ammon og andre nabofolk, noe som viser rikets multinasjonale karakter.

Hendelser og skikker

Davids handling med å helle ut (וַיַּסֵּךְ) vannet som et drikkoffer for Herren (v. 16) reflekterer en gammel semittisk skikk der verdifulle væsker ble hellet ut som gave til guddommen. Ved å nekte å drikke vannet og i stedet ofre det, æret David både Gud og sine menns selvoppofrende lojalitet – han sammenlignet vannet med deres blod fordi de risikerte livet. Begrepet «sjelosjim» (de tretti) betegner en militær eliteenhet som kjennes igjen fra andre oldtidskulturer; lignende livvaktenheter fantes i Egypt og Mesopotamia. Betegnelsen «den som bærer Joabs våpen» (v. 37) viser til en ærefull posisjon som kombinerte rollen som våpendrager og personlig adjutant.

Nøkkelbegreper

Ordet «ne'um» (נְאֻם) i vers 1-2 er et teknisk profetisk uttrykk som vanligvis introduserer guddommelige orakler. At David bruker dette om sine egne ord, plasserer hans avskjedstale i profetisk tradisjon. Uttrykket «den liflige i Israels sanger» (וּנְעִים זְמִרוֹת יִשְׂרָאֵל) betegner David som salmedikteren par excellence. Begrepet «beliyya'al» (v. 6) er et sammensatt ord som bokstavelig betyr «uten nytte» eller «uten verdi», men som i konteksten beskriver gudløse mennesker som tornebusker – ubrukelige og farlige å ta på.

Kapittel-spesifikke funn

Flere av stedene nevnt i krigerlistene er bekreftet gjennom arkeologiske utgravninger. Tekoa, hjemsted for Ira (v. 26), er identifisert med Khirbet Tequ'a sør for Betlehem. Netofatittenes by (v. 28-29) er lokalisert nær Betlehem. Den kulturelle praksisen med å føre lister over elitesoldater har paralleller i egyptiske og mesopotamiske kilder fra samme periode, hvor kongelige annaler regelmessig navnga fremstående krigere med deres bragder og hjemsteder, noe som støtter listens historiske autentisitet.

Personer47

Alle personer →

Viktige ord9

David — Israels andre konge, kjent for sin tapperhet og dyktighet som leder. Han var også en poet og musiker.
Krigerne — David sine utvalgte soldater, kjent som "De tretti", som kjempet sammen med ham i mange slag.
Gud — Den allmektige skaperen som i henhold til 1. Mosebok skapte himmelen, jorden og alt liv.
Pakt — En avtale eller løfte mellom to parter, ofte mellom Gud og mennesker, som innebærer visse forpliktelser og velsignelser.
Rettskaffen — Å handle i samsvar med moralske prinsipper og etiske normer, spesielt i forhold til Guds vilje.
Befrier — En person som frigjør eller redder noen fra undertrykkelse, lidelse eller farer, ofte brukt om Gud i Det gamle testamente.
Fiender — Personer eller grupper som er i konflikt eller motstand mot hverandre, ofte brukt om nasjoner som Israel kjempet mot.
Festning — En sterk og sikker bygning eller struktur, ofte brukt metaforisk for å beskrive Guds beskyttelse.
+ 1 til