Levi (Levi, sønn av Alfeus, tolleren som ble kalt av Jesus (også kjent som Matteus))
Tolleren som ble apostel
Levi, også kjent som Matteus, var en toller (skatteinnkrever) i Kapernaum som ble kalt av Jesus til å bli en av hans tolv apostler. Han forlot alt for å følge Jesus og holdt et stort gjestebud for ham. Han er tradisjonelt ansett som forfatteren av Matteusevangeliet, det første evangeliet i Det nye testamentet.
Familie
Nøkkelhendingar
Levis kall
Jesus så Levi, sønn av Alfeus, sitte på tollboden og sa til ham: «Følg meg!» Levi reiste seg og fulgte ham.
14Då han gjekk forbi, såg han Levi, son til Alfeus, sitja på tollbua. Han sa til han: «Følg meg!» Og han reiste seg og følgde han.
καὶ παράγων εἶδεν Λευὶν τὸν τοῦ Ἁλφαίου καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ἀκολούθει μοι. καὶ ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ.
27Etter dette gjekk han ut og såg ein tollar som heitte Levi, sitja på tollbua. Han sa til han: «Følg meg!»
Καὶ μετὰ ταῦτα ἐξῆλθεν καὶ ἐθεάσατο τελώνην ὀνόματι Λευὶν καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Ἀκολούθει μοι.
28Og han forlét alt, reiste seg og følgde han.
καὶ καταλιπὼν ⸀πάντα ἀναστὰς ⸀ἠκολούθει αὐτῷ.
Gjestebudet hos Levi
Levi holdt et stort gjestebud for Jesus i sitt hus, der mange tollere og syndere deltok. Fariseerne og de skriftlærde kritiserte Jesus for å spise med tollere og syndere.
15Sidan låg Jesus til bords i huset hans, og mange tollarar og syndarar sat til bords saman med Jesus og læresveinane hans, for det var mange som følgde han.
Καὶ ⸀γίνεται κατακεῖσθαι αὐτὸν ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ, καὶ πολλοὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἦσαν γὰρ πολλοὶ καὶ ⸀ἠκολούθουν αὐτῷ.
16Då dei skriftlærde blant farisearane såg at han åt saman med syndarar og tollarar, sa dei til læresveinane hans: «Kvifor et han saman med tollarar og syndarar?»
καὶ οἱ γραμματεῖς ⸂τῶν Φαρισαίων⸃ ⸀ἰδόντες ⸂ὅτι ἐσθίει⸃ μετὰ τῶν ⸂ἁμαρτωλῶν καὶ τελωνῶν⸃ ἔλεγον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· ⸀Ὅτι μετὰ τῶν ⸂τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν⸃ ⸀ἐσθίει;
17Då Jesus høyrde det, sa han til dei: «Det er ikkje dei friske som treng lege, men dei sjuke. Eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar.»
καὶ ἀκούσας ὁ Ἰησοῦς λέγει αὐτοῖς ⸀ὅτι Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ ἀλλʼ οἱ κακῶς ἔχοντες· οὐκ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ⸀ἁμαρτωλούς.
29Levi heldt eit stort gjestebod for han heime hjå seg. Der var det ei stor mengd tollarar og andre som var til bords saman med dei.
Καὶ ἐποίησεν δοχὴν μεγάλην Λευὶς αὐτῷ ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ· καὶ ἦν ὄχλος ⸂πολὺς τελωνῶν⸃ καὶ ἄλλων οἳ ἦσαν μετʼ αὐτῶν κατακείμενοι.
30Farisearane og dei skriftlærde mellom dei murra mot læresveinane hans og sa: «Kvifor et og drikk de saman med tollarar og syndarar?»
καὶ ἐγόγγυζον οἱ ⸂Φαρισαῖοι καὶ οἱ γραμματεῖς αὐτῶν⸃ πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ λέγοντες· Διὰ τί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίετε καὶ πίνετε;
31Jesus svara dei: «Det er ikkje dei friske som treng lækjar, men dei som er sjuke.
καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν πρὸς αὐτούς· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ ἀλλὰ οἱ κακῶς ἔχοντες·
32Eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar til omvending.»
οὐκ ἐλήλυθα καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.
Kalt med navnet Matteus blant de tolv
Da Jesus utvalgte sine tolv apostler, var Matteus (Levi) blant dem. Han er omtalt som «Matteus, tolleren» i apostlenes liste.
2Dette er namna på dei tolv apostlane: Først Simon, som vert kalla Peter, og Andreas, bror hans, så Jakob, son til Sebedeus, og Johannes, bror hans,
τῶν δὲ δώδεκα ἀποστόλων τὰ ὀνόματά ἐστιν ταῦτα· πρῶτος Σίμων ὁ λεγόμενος Πέτρος καὶ Ἀνδρέας ὁ ἀδελφὸς ⸀αὐτοῦ, Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ζεβεδαίου καὶ Ἰωάννης ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ,
3Filip og Bartolomeus, Tomas og Matteus, tollaren, Jakob, son til Alfeus, og Taddeus,
Φίλιππος καὶ Βαρθολομαῖος, Θωμᾶς καὶ Μαθθαῖος ὁ τελώνης, Ἰάκωβος ὁ τοῦ Ἁλφαίου καὶ ⸀Θαδδαῖος,
4Simon Kananeus og Judas Iskariot, han som svika han.
Σίμων ὁ ⸀Καναναῖος καὶ Ἰούδας ⸀ὁ Ἰσκαριώτης ὁ καὶ παραδοὺς αὐτόν.
16Desse tolv utnemnde han: Simon, som han gav namnet Peter,
καὶ ⸂ἐποίησεν τοὺς δώδεκα, καὶ⸃ ἐπέθηκεν ⸂ὄνομα τῷ Σίμωνι⸃ Πέτρον,
17Jakob, son til Sebedeus, og Johannes, bror til Jakob – desse gav han tilnamnet Boanerges, som tyder «toredensønene» –
καὶ Ἰάκωβον τὸν τοῦ Ζεβεδαίου καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν τοῦ Ἰακώβου (καὶ ἐπέθηκεν αὐτοῖς ⸀ὀνόματα Βοανηργές, ὅ ἐστιν Υἱοὶ Βροντῆς),
18og Andreas og Filip og Bartolomeus og Matteus og Tomas og Jakob, son til Alfeus, og Taddeus og Simon Kananaios
καὶ Ἀνδρέαν καὶ Φίλιππον καὶ Βαρθολομαῖον καὶ Μαθθαῖον καὶ Θωμᾶν καὶ Ἰάκωβον τὸν τοῦ Ἁλφαίου καὶ Θαδδαῖον καὶ Σίμωνα τὸν ⸀Καναναῖον
19og Judas Iskariot, han som sveik han.
καὶ Ἰούδαν ⸀Ἰσκαριώθ, ὃς καὶ παρέδωκεν αὐτόν.
Matteus' kall ifølge Matteusevangeliet
Matteusevangeliet beskriver hans eget kall, der Jesus ser en mann som heter Matteus ved tollboden og kaller ham til å følge seg.
9Då Jesus gjekk vidare derifrå, såg han ein mann som sat på tollbua. Han heitte Matteus. Jesus sa til han: «Følg meg!» Og han reiste seg og følgde han.
Καὶ παράγων ὁ Ἰησοῦς ἐκεῖθεν εἶδεν ἄνθρωπον καθήμενον ἐπὶ τὸ τελώνιον, Μαθθαῖον λεγόμενον, καὶ λέγει αὐτῷ· Ἀκολούθει μοι· καὶ ἀναστὰς ἠκολούθησεν αὐτῷ.
10Medan Jesus sat til bords i huset, kom det mange tollarar og syndarar og åt saman med han og læresveinane hans.
Καὶ ἐγένετο αὐτοῦ ἀνακειμένου ἐν τῇ οἰκίᾳ, ⸀καὶ ἰδοὺ πολλοὶ τελῶναι καὶ ἁμαρτωλοὶ ἐλθόντες συνανέκειντο τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ.
11Då farisearane såg det, sa dei til læresveinane hans: «Kvifor et meisteren dykkar saman med tollarar og syndarar?»
καὶ ἰδόντες οἱ Φαρισαῖοι ⸀ἔλεγον τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· Διὰ τί μετὰ τῶν τελωνῶν καὶ ἁμαρτωλῶν ἐσθίει ὁ διδάσκαλος ὑμῶν;
12Men då Jesus høyrde det, sa han: «Det er ikkje dei friske som treng lege, men dei sjuke.»
ὁ ⸀δὲ ἀκούσας ⸀εἶπεν· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ ἀλλὰ οἱ κακῶς ἔχοντες.
13Gå og lær kva dette tyder: 'Miskunn vil eg ha, ikkje offer.' For eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar.
πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν· οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ⸀ἁμαρτωλούς.
Jesu forsvar for å spise med syndere
Da fariseerne spurte hvorfor Jesus spiste med tollere og syndere, svarte Jesus: «Det er ikke de friske som trenger lege, men de syke. Jeg er ikke kommet for å kalle rettferdige, men syndere.»
12Men då Jesus høyrde det, sa han: «Det er ikkje dei friske som treng lege, men dei sjuke.»
ὁ ⸀δὲ ἀκούσας ⸀εἶπεν· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ἰσχύοντες ἰατροῦ ἀλλὰ οἱ κακῶς ἔχοντες.
13Gå og lær kva dette tyder: 'Miskunn vil eg ha, ikkje offer.' For eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar.
πορευθέντες δὲ μάθετε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν· οὐ γὰρ ἦλθον καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ⸀ἁμαρτωλούς.
31Jesus svara dei: «Det er ikkje dei friske som treng lækjar, men dei som er sjuke.
καὶ ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν πρὸς αὐτούς· Οὐ χρείαν ἔχουσιν οἱ ὑγιαίνοντες ἰατροῦ ἀλλὰ οἱ κακῶς ἔχοντες·
32Eg er ikkje komen for å kalla rettferdige, men syndarar til omvending.»
οὐκ ἐλήλυθα καλέσαι δικαίους ἀλλὰ ἁμαρτωλοὺς εἰς μετάνοιαν.
Blant apostlene etter Jesu himmelfart
Etter Jesu himmelfart var Matteus blant de apostlene som samlet seg i bønn i den øvre salen i Jerusalem, i påvente av Den hellige ånds komme.
13Då dei kom inn, gjekk dei opp til den øvre salen der dei heldt til: Peter og Johannes, Jakob og Andreas, Filip og Tomas, Bartolomeus og Matteus, Jakob Alfeusson og Simon Seloten og Judas Jakobsson.
καὶ ὅτε εἰσῆλθον, ⸂εἰς τὸ ὑπερῷον ἀνέβησαν⸃ οὗ ἦσαν καταμένοντες, ὅ τε Πέτρος καὶ ⸂Ἰωάννης καὶ Ἰάκωβος⸃ καὶ Ἀνδρέας, Φίλιππος καὶ Θωμᾶς, Βαρθολομαῖος καὶ Μαθθαῖος, Ἰάκωβος Ἁλφαίου καὶ Σίμων ὁ ζηλωτὴς καὶ Ἰούδας Ἰακώβου.
14Alle desse heldt trufast saman i bøn, i lag med nokre kvinner og Maria, mor til Jesus, og brørne hans.
οὗτοι πάντες ἦσαν προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν τῇ ⸀προσευχῇ σὺν γυναιξὶν καὶ ⸀Μαριὰμ τῇ μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ ⸀σὺν τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ.