Jaakoba
Patriarken som kjempet med Gud
Jakob, også kalt Israel, var sønn av Isak og Rebekka, og barnebarn av Abraham. Han fikk tolv sønner som ble stamfedrene til Israels tolv stammer. Hans liv var preget av kamp, list, guddommelige møter og til slutt forsoning, og han spiller en sentral rolle i Guds paktshistorie.
Familie
FarIsakMorRebekkaEktefelleRakelSyskenEsauBarnRuben (Leas sønn)BarnSimeon (Leas sønn)BarnLevi (Leas sønn)BarnJudaBarnDan (Bilhas sønn)BarnNaftali (Bilhas sønn)BarnGad (Silpas sønn)BarnAsjer (Silpas sønn)BarnIssakar (Leas sønn)BarnSebulon (Leas sønn)BarnJosefBarnBenjamin (Rakels sønn)BarnDina (Jakobs datter)
Nøkkelhendingar
Jakobs fødsel og førstefødselsretten
Jakob ble født som tvilling med Esau, og holdt fast i Esaus hæl. Senere kjøpte han førstefødselsretten av Esau for et måltid linsesuppe.
24Då tida kom for henne å føda, var det tvillingar i magen hennar.
וַיִּמְלְא֥וּ יָמֶ֖יהָ לָלֶ֑דֶת וְהִנֵּ֥ה תוֹמִ֖ם בְּבִטְנָֽהּ׃
25Den første som kom ut, var raudleg og lodden som ein hårkappe over heile kroppen. Dei kalla han Esau.
וַיֵּצֵ֤א הָרִאשׁוֹן֙ אַדְמוֹנִ֔י כֻּלּ֖וֹ כְּאַדֶּ֣רֶת שֵׂעָ֑ר וַיִּקְרְא֥וּ שְׁמ֖וֹ עֵשָֽׂו׃
26Deretter kom bror hans ut, og handa hans heldt fast i hælen til Esau. Dei kalla han Jakob. Isak var seksti år gammal då dei vart fødde.
וְאַֽחֲרֵי־כֵ֞ן יָצָ֣א אָחִ֗יו וְיָד֤וֹ אֹחֶ֙זֶת֙ בַּעֲקֵ֣ב עֵשָׂ֔ו וַיִּקְרָ֥א שְׁמ֖וֹ יַעֲקֹ֑ב וְיִצְחָ֛ק בֶּן־שִׁשִּׁ֥ים שָׁנָ֖ה בְּלֶ֥דֶת אֹתָֽם׃
29Ein gong då Jakob kokte ein rett, kom Esau heim frå marka, heilt utmatta.
וַיָּ֥זֶד יַעֲקֹ֖ב נָזִ֑יד וַיָּבֹ֥א עֵשָׂ֛ו מִן־הַשָּׂדֶ֖ה וְה֥וּא עָיֵֽף׃
30Esau sa til Jakob: «Lat meg få svelgja noko av det raude der, det raude, for eg er heilt utmatta!» Difor kalla dei han Edom.
וַיֹּ֨אמֶר עֵשָׂ֜ו אֶֽל־יַעֲקֹ֗ב הַלְעִיטֵ֤נִי נָא֙ מִן־הָאָדֹ֤ם הָאָדֹם֙ הַזֶּ֔ה כִּ֥י עָיֵ֖ף אָנֹ֑כִי עַל־כֵּ֥ן קָרָֽא־שְׁמ֖וֹ אֱדֽוֹם׃
31Jakob sa: «Sel meg først førstefødselsretten din!»
וַיֹּ֖אמֶר יַעֲקֹ֑ב מִכְרָ֥ה כַיּ֛וֹם אֶת־בְּכֹֽרָתְךָ֖ לִֽי׃
32Esau svara: «Sjå, eg held på å døy. Kva gagn har eg då av førstefødselsretten?»
וַיֹּ֣אמֶר עֵשָׂ֔ו הִנֵּ֛ה אָנֹכִ֥י הוֹלֵ֖ךְ לָמ֑וּת וְלָמָּה־זֶּ֥ה לִ֖י בְּכֹרָֽה׃
33Jakob sa: «Sver på det her og no!» Så svor han og selde førstefødselsretten sin til Jakob.
וַיֹּ֣אמֶר יַעֲקֹ֗ב הִשָּׁ֤בְעָה לִּי֙ כַּיּ֔וֹם וַיִּשָּׁבַ֖ע ל֑וֹ וַיִּמְכֹּ֥ר אֶת־בְּכֹרָת֖וֹ לְיַעֲקֹֽב׃
34Då gav Jakob Esau brød og linsegraut. Han åt og drakk, reiste seg og gjekk. Slik vanvørda Esau førstefødselsretten sin.
וְיַעֲקֹ֞ב נָתַ֣ן לְעֵשָׂ֗ו לֶ֚חֶם וּנְזִ֣יד עֲדָשִׁ֔ים וַיֹּ֣אכַל וַיֵּ֔שְׁתְּ וַיָּ֖קָם וַיֵּלַ֑ךְ וַיִּ֥בֶז עֵשָׂ֖ו אֶת־הַבְּכֹרָֽה׃ ס
Jakob lurer til seg velsignelsen
Ved hjelp av sin mor Rebekka lurte Jakob sin far Isak til å gi ham den velsignelsen som var ment for Esau, ved å kle seg i geiteskinn.
1Då Isak var blitt gammal og augo hans var så svake at han ikkje kunne sjå, kalla han til seg Esau, den eldste sonen sin, og sa til han: «Son min!» Han svara: «Ja, her er eg.»
וַיְהִי֙ כִּֽי־זָקֵ֣ן יִצְחָ֔ק וַתִּכְהֶ֥יןָ עֵינָ֖יו מֵרְאֹ֑ת וַיִּקְרָ֞א אֶת־עֵשָׂ֣ו ׀ בְּנ֣וֹ הַגָּדֹ֗ל וַיֹּ֤אמֶר אֵלָיו֙ בְּנִ֔י וַיֹּ֥אמֶר אֵלָ֖יו הִנֵּֽנִי׃
2Isak sa: «Sjå, eg er gammal no og veit ikkje kva dag eg døyr.
וַיֹּ֕אמֶר הִנֵּה־נָ֖א זָקַ֑נְתִּי לֹ֥א יָדַ֖עְתִּי י֥וֹם מוֹתִֽי׃
3Ta no våpna dine, kogger og boge, og gå ut på marka og jakt på vilt til meg.
וְעַתָּה֙ שָׂא־נָ֣א כֵלֶ֔יךָ תֶּלְיְךָ֖ וְקַשְׁתֶּ֑ךָ וְצֵא֙ הַשָּׂדֶ֔ה וְצ֥וּדָה לִּ֖י *צידה **צָֽיִד׃
4Lag så til ein god rett for meg, slik eg likar det, og ber han inn til meg så eg kan eta. Så skal eg velsigna deg før eg døyr.»
וַעֲשֵׂה־לִ֨י מַטְעַמִּ֜ים כַּאֲשֶׁ֥ר אָהַ֛בְתִּי וְהָבִ֥יאָה לִּ֖י וְאֹכֵ֑לָה בַּעֲב֛וּר תְּבָרֶכְךָ֥ נַפְשִׁ֖י בְּטֶ֥רֶם אָמֽוּת׃
5Rebekka høyrde på medan Isak tala til Esau, son sin. Esau gjekk ut på marka for å jakta og henta vilt.
וְרִבְקָ֣ה שֹׁמַ֔עַת בְּדַבֵּ֣ר יִצְחָ֔ק אֶל־עֵשָׂ֖ו בְּנ֑וֹ וַיֵּ֤לֶךְ עֵשָׂו֙ הַשָּׂדֶ֔ה לָצ֥וּד צַ֖יִד לְהָבִֽיא׃
6Då sa Rebekka til Jakob, son sin: «Høyr, eg høyrde far din tala til Esau, bror din, og seia:
וְרִבְקָה֙ אָֽמְרָ֔ה אֶל־יַעֲקֹ֥ב בְּנָ֖הּ לֵאמֹ֑ר הִנֵּ֤ה שָׁמַ֙עְתִּי֙ אֶת־אָבִ֔יךָ מְדַבֵּ֛ר אֶל־עֵשָׂ֥ו אָחִ֖יךָ לֵאמֹֽר׃
15Så tok Rebekka dei finaste kleda til Esau, den eldste sonen sin, som ho hadde heime hos seg, og kledde dei på Jakob, den yngste sonen.
וַתִּקַּ֣ח רִ֠בְקָה אֶת־בִּגְדֵ֨י עֵשָׂ֜ו בְּנָ֤הּ הַגָּדֹל֙ הַחֲמֻדֹ֔ת אֲשֶׁ֥ר אִתָּ֖הּ בַּבָּ֑יִת וַתַּלְבֵּ֥שׁ אֶֽת־יַעֲקֹ֖ב בְּנָ֥הּ הַקָּטָֽן׃
16Ho la skinna av kjea på hendene hans og på den glatte halsen.
וְאֵ֗ת עֹרֹת֙ גְּדָיֵ֣י הָֽעִזִּ֔ים הִלְבִּ֖ישָׁה עַל־יָדָ֑יו וְעַ֖ל חֶלְקַ֥ת צַוָּארָֽיו׃
17Så gav ho den gode retten og brødet ho hadde laga, i hendene på Jakob, son sin.
וַתִּתֵּ֧ן אֶת־הַמַּטְעַמִּ֛ים וְאֶת־הַלֶּ֖חֶם אֲשֶׁ֣ר עָשָׂ֑תָה בְּיַ֖ד יַעֲקֹ֥ב בְּנָֽהּ׃
18Han gjekk inn til far sin og sa: «Far!» Han svara: «Ja, her er eg. Kven er du, son min?»
וַיָּבֹ֥א אֶל־אָבִ֖יו וַיֹּ֣אמֶר אָבִ֑י וַיֹּ֣אמֶר הִנֶּ֔נִּי מִ֥י אַתָּ֖ה בְּנִֽי׃
19Jakob sa til far sin: «Eg er Esau, den førstefødde. Eg har gjort som du sa til meg. Reis deg no og set deg til bords og et av viltet mitt, så du kan velsigna meg.»
וַיֹּ֨אמֶר יַעֲקֹ֜ב אֶל־אָבִ֗יו אָנֹכִי֙ עֵשָׂ֣ו בְּכֹרֶ֔ךָ עָשִׂ֕יתִי כַּאֲשֶׁ֥ר דִּבַּ֖רְתָּ אֵלָ֑י קֽוּם־נָ֣א שְׁבָ֗ה וְאָכְלָה֙ מִצֵּידִ֔י בַּעֲב֖וּר תְּבָרֲכַ֥נִּי נַפְשֶֽׁךָ׃
20Isak sa til son sin: «Korleis kunne du finna det så fort, son min?» Han svara: «For Herren, din Gud, lét det koma i vegen min.»
וַיֹּ֤אמֶר יִצְחָק֙ אֶל־בְּנ֔וֹ מַה־זֶּ֛ה מִהַ֥רְתָּ לִמְצֹ֖א בְּנִ֑י וַיֹּ֕אמֶר כִּ֥י הִקְרָ֛ה יְהוָ֥ה אֱלֹהֶ֖יךָ לְפָנָֽי׃
21Isak sa til Jakob: «Kom nærare, son min, så eg kan kjenna på deg og vita om du verkeleg er Esau, son min, eller ikkje.»
וַיֹּ֤אמֶר יִצְחָק֙ אֶֽל־יַעֲקֹ֔ב גְּשָׁה־נָּ֥א וַאֲמֻֽשְׁךָ֖ בְּנִ֑י הַֽאַתָּ֥ה זֶ֛ה בְּנִ֥י עֵשָׂ֖ו אִם־לֹֽא׃
22Jakob gjekk nærare til Isak, far sin, og han kjende på han og sa: «Røysta er Jakobs røyst, men hendene er Esaus hender.»
וַיִּגַּ֧שׁ יַעֲקֹ֛ב אֶל־יִצְחָ֥ק אָבִ֖יו וַיְמֻשֵּׁ֑הוּ וַיֹּ֗אמֶר הַקֹּל֙ ק֣וֹל יַעֲקֹ֔ב וְהַיָּדַ֖יִם יְדֵ֥י עֵשָֽׂו׃
23Han kjende han ikkje att, for hendene hans var hårete som hendene til Esau, bror hans. Så velsigna han han.
וְלֹ֣א הִכִּיר֔וֹ כִּֽי־הָי֣וּ יָדָ֗יו כִּידֵ֛י עֵשָׂ֥ו אָחִ֖יו שְׂעִרֹ֑ת וַֽיְבָרְכֵֽהוּ׃
24Han spurde: «Er du verkeleg Esau, son min?» Han svara: «Ja, det er eg.»
וַיֹּ֕אמֶר אַתָּ֥ה זֶ֖ה בְּנִ֣י עֵשָׂ֑ו וַיֹּ֖אמֶר אָֽנִי׃
25Då sa han: «Ber maten hit til meg så eg kan eta av viltet til son min, så mi sjel kan velsigna deg.» Han bar det til han, og han åt. Han gav han vin, og han drakk.
וַיֹּ֗אמֶר הַגִּ֤שָׁה לִּי֙ וְאֹֽכְלָה֙ מִצֵּ֣יד בְּנִ֔י לְמַ֥עַן תְּבָֽרֶכְךָ֖ נַפְשִׁ֑י וַיַּגֶּשׁ־לוֹ֙ וַיֹּאכַ֔ל וַיָּ֧בֵא ל֦וֹ יַ֖יִן וַיֵּֽשְׁתְּ׃
26Då sa Isak, far hans, til han: «Kom hit og kyss meg, son min.»
וַיֹּ֥אמֶר אֵלָ֖יו יִצְחָ֣ק אָבִ֑יו גְּשָׁה־נָּ֥א וּשְׁקָה־לִּ֖י בְּנִֽי׃
27Han gjekk bort og kyste han. Då han kjende dufta av kleda hans, velsigna han han og sa: «Sjå, dufta av son min er som dufta av ei mark som Herren har velsigna.
וַיִּגַּשׁ֙ וַיִּשַּׁק־ל֔וֹ וַיָּ֛רַח אֶת־רֵ֥יחַ בְּגָדָ֖יו וֽ͏ַיְבָרֲכֵ֑הוּ וַיֹּ֗אמֶר רְאֵה֙ רֵ֣יחַ בְּנִ֔י כְּרֵ֣יחַ שָׂדֶ֔ה אֲשֶׁ֥ר בֵּרֲכ֖וֹ יְהוָֽה׃
28Må Gud gje deg av doggen frå himmelen og av det feitaste på jorda, overflod av korn og vin.
וְיִֽתֶּן־לְךָ֙ הָאֱלֹהִ֔ים מִטַּל֙ הַשָּׁמַ֔יִם וּמִשְׁמַנֵּ֖י הָאָ֑רֶץ וְרֹ֥ב דָּגָ֖ן וְתִירֹֽשׁ׃
29Folkeslag skal tena deg, og nasjonar skal bøya seg for deg. Ver herre over brørne dine, og lat sønene til mor di bøya seg for deg. Forbanna vere dei som forbannar deg, og velsigna vere dei som velsignar deg!»
יֽ͏ַעַבְד֣וּךָ עַמִּ֗ים *וישתחו **וְיִֽשְׁתַּחֲו֤וּ לְךָ֙ לְאֻמִּ֔ים הֱוֵ֤ה גְבִיר֙ לְאַחֶ֔יךָ וְיִשְׁתַּחֲוּ֥וּ לְךָ֖ בְּנֵ֣י אִמֶּ֑ךָ אֹרְרֶ֣יךָ אָר֔וּר וּֽמְבָרֲכֶ֖יךָ בָּרֽוּךְ׃
Jakobs drøm i Betel
På flukt fra Esau drømte Jakob om en stige som nådde opp til himmelen med engler som gikk opp og ned, og Gud bekreftet paktsløftene til ham.
10Jakob drog ut frå Be'er-Sjeba og tok vegen mot Haran.
וַיֵּצֵ֥א יַעֲקֹ֖ב מִבְּאֵ֣ר שָׁ֑בַע וַיֵּ֖לֶךְ חָרָֽנָה׃
11Han kom til ein stad og overnatta der, for sola hadde gått ned. Han tok ein av steinane på staden, la han under hovudet sitt og la seg til å sova der.
וַיִּפְגַּ֨ע בַּמָּק֜וֹם וַיָּ֤לֶן שָׁם֙ כִּי־בָ֣א הַשֶּׁ֔מֶשׁ וַיִּקַּח֙ מֵאַבְנֵ֣י הַמָּק֔וֹם וַיָּ֖שֶׂם מְרַֽאֲשֹׁתָ֑יו וַיִּשְׁכַּ֖ב בַּמָּק֥וֹם הַהֽוּא׃
12Då drøymde han, og sjå, ein stige var reist på jorda, og toppen nådde opp til himmelen. Og sjå, Guds englar steig opp og ned på stigen.
וֽ͏ַיַּחֲלֹ֗ם וְהִנֵּ֤ה סֻלָּם֙ מֻצָּ֣ב אַ֔רְצָה וְרֹאשׁ֖וֹ מַגִּ֣יעַ הַשָּׁמָ֑יְמָה וְהִנֵּה֙ מַלְאֲכֵ֣י אֱלֹהִ֔ים עֹלִ֥ים וְיֹרְדִ֖ים בּֽוֹ׃
13Og sjå, HERREN stod over han og sa: «Eg er HERREN, Gud åt Abraham, far din, og Gud åt Isak. Landet du ligg på, vil eg gje til deg og etterkomarane dine.
וְהִנֵּ֨ה יְהוָ֜ה נִצָּ֣ב עָלָיו֮ וַיֹּאמַר֒ אֲנִ֣י יְהוָ֗ה אֱלֹהֵי֙ אַבְרָהָ֣ם אָבִ֔יךָ וֵאלֹהֵ֖י יִצְחָ֑ק הָאָ֗רֶץ אֲשֶׁ֤ר אַתָּה֙ שֹׁכֵ֣ב עָלֶ֔יהָ לְךָ֥ אֶתְּנֶ֖נָּה וּלְזַרְעֶֽךָ׃
14Ætta di skal bli som støvet på jorda, og du skal breie deg ut mot vest og aust, mot nord og sør. I deg og i ætta di skal alle slekter på jorda bli velsigna.
וְהָיָ֤ה זַרְעֲךָ֙ כַּעֲפַ֣ר הָאָ֔רֶץ וּפָרַצְתָּ֛ יָ֥מָּה וָקֵ֖דְמָה וְצָפֹ֣נָה וָנֶ֑גְבָּה וְנִבְרֲכ֥וּ בְךָ֛ כָּל־מִשְׁפְּחֹ֥ת הָאֲדָמָ֖ה וּבְזַרְעֶֽךָ׃
15Sjå, eg er med deg og skal verna deg overalt der du går, og eg skal føra deg tilbake til dette landet. For eg skal ikkje forlata deg før eg har gjort det eg har lova deg.»
וְהִנֵּ֨ה אָנֹכִ֜י עִמָּ֗ךְ וּשְׁמַרְתִּ֙יךָ֙ בְּכֹ֣ל אֲשֶׁר־תֵּלֵ֔ךְ וַהֲשִׁ֣בֹתִ֔יךָ אֶל־הָאֲדָמָ֖ה הַזֹּ֑את כִּ֚י לֹ֣א אֽ͏ֶעֱזָבְךָ֔ עַ֚ד אֲשֶׁ֣ר אִם־עָשִׂ֔יתִי אֵ֥ת אֲשֶׁר־דִּבַּ֖רְתִּי לָֽךְ׃
16Då vakna Jakob frå søvnen og sa: «Sanneleg, HERREN er på denne staden, og eg visste det ikkje!»
וַיִּיקַ֣ץ יַעֲקֹב֮ מִשְּׁנָתוֹ֒ וַיֹּ֕אמֶר אָכֵן֙ יֵ֣שׁ יְהוָ֔ה בַּמָּק֖וֹם הַזֶּ֑ה וְאָנֹכִ֖י לֹ֥א יָדָֽעְתִּי׃
17Han vart gripen av ærefrykt og sa: «Kor skremmande er ikkje denne staden! Dette er ikkje anna enn Guds hus, og her er porten til himmelen.»
וַיִּירָא֙ וַיֹּאמַ֔ר מַה־נּוֹרָ֖א הַמָּק֣וֹם הַזֶּ֑ה אֵ֣ין זֶ֗ה כִּ֚י אִם־בֵּ֣ית אֱלֹהִ֔ים וְזֶ֖ה שַׁ֥עַר הַשָּׁמָֽיִם׃
18Tidleg om morgonen stod Jakob opp. Han tok steinen han hadde hatt under hovudet, reiste han opp som ei minnestøtte og helte olje over toppen av han.
וַיַּשְׁכֵּ֨ם יַעֲקֹ֜ב בַּבֹּ֗קֶר וַיִּקַּ֤ח אֶת־הָאֶ֙בֶן֙ אֲשֶׁר־שָׂ֣ם מְרַֽאֲשֹׁתָ֔יו וַיָּ֥שֶׂם אֹתָ֖הּ מַצֵּבָ֑ה וַיִּצֹ֥ק שֶׁ֖מֶן עַל־רֹאשָֽׁהּ׃
19Han kalla staden Betel. Men Lus var det opphavlege namnet på byen.
וַיִּקְרָ֛א אֶת־שֵֽׁם־הַמָּק֥וֹם הַה֖וּא בֵּֽית־אֵ֑ל וְאוּלָ֛ם ל֥וּז שֵׁם־הָעִ֖יר לָרִאשֹׁנָֽה׃
Jakob kjemper med Gud ved Pniel
Jakob kjempet med en himmelsk skikkelse gjennom natten og fikk det nye navnet Israel, som betyr 'han som kjemper med Gud'.
24Han tok dei med over elva og førte over alt han eigde.
וַיִּקָּחֵ֔ם וַיַּֽעֲבִרֵ֖ם אֶת־הַנָּ֑חַל וַֽיַּעֲבֵ֖ר אֶת־אֲשֶׁר־לוֹ׃
25Jakob vart att åleine, og ein mann tok til å bryta med han til morgongryet.
וַיִּוָּתֵ֥ר יַעֲקֹ֖ב לְבַדּ֑וֹ וַיֵּאָבֵ֥ק אִישׁ֙ עִמּ֔וֹ עַ֖ד עֲל֥וֹת הַשָּֽׁחַר׃
26Då mannen såg at han ikkje vann over Jakob, rørte han ved hofteskåla hans, og hofta til Jakob gjekk or ledd medan dei brota.
וַיַּ֗רְא כִּ֣י לֹ֤א יָכֹל֙ ל֔וֹ וַיִּגַּ֖ע בְּכַף־יְרֵכ֑וֹ וַתֵּ֙קַע֙ כַּף־יֶ֣רֶךְ יַעֲקֹ֔ב בְּהֵֽאָבְק֖וֹ עִמּֽוֹ׃
27Mannen sa: «Slepp meg, for dagen gryr!» Men Jakob svara: «Eg slepper deg ikkje før du velsignar meg.»
וַיֹּ֣אמֶר שַׁלְּחֵ֔נִי כִּ֥י עָלָ֖ה הַשָּׁ֑חַר וַיֹּ֙אמֶר֙ לֹ֣א אֲשַֽׁלֵּחֲךָ֔ כִּ֖י אִם־בֵּרַכְתָּֽנִי׃
28Mannen spurde: «Kva heiter du?» Han svara: «Jakob.»
וַיֹּ֥אמֶר אֵלָ֖יו מַה־שְּׁמֶ֑ךָ וַיֹּ֖אמֶר יַעֲקֹֽב׃
29Då sa han: «Du skal ikkje lenger heita Jakob, men Israel, for du har kjempa med Gud og med menneske og vunne.»
וַיֹּ֗אמֶר לֹ֤א יַעֲקֹב֙ יֵאָמֵ֥ר עוֹד֙ שִׁמְךָ֔ כִּ֖י אִם־יִשְׂרָאֵ֑ל כִּֽי־שָׂרִ֧יתָ עִם־אֱלֹהִ֛ים וְעִם־אֲנָשִׁ֖ים וַתּוּכָֽל׃
30Jakob spurde: «Sei meg namnet ditt!» Men han svara: «Kvifor spør du om namnet mitt?» Og han velsigna han der.
וַיִּשְׁאַ֣ל יַעֲקֹ֗ב וַיֹּ֙אמֶר֙ הַגִּֽידָה־נָּ֣א שְׁמֶ֔ךָ וַיֹּ֕אמֶר לָ֥מָּה זֶּ֖ה תִּשְׁאַ֣ל לִשְׁמִ֑י וַיְבָ֥רֶךְ אֹת֖וֹ שָֽׁם׃
Forsoning med Esau
Etter mange år møtte Jakob sin bror Esau igjen, og de to ble forsonet i et rørende møte preget av nåde og tilgivelse.
1Jakob såg opp og fekk auge på Esau som kom med fire hundre mann. Då delte han borna mellom Lea, Rakel og dei to trælkvinnene.
וַיִּשָּׂ֨א יַעֲקֹ֜ב עֵינָ֗יו וַיַּרְא֙ וְהִנֵּ֣ה עֵשָׂ֣ו בָּ֔א וְעִמּ֕וֹ אַרְבַּ֥ע מֵא֖וֹת אִ֑ישׁ וַיַּ֣חַץ אֶת־הַיְלָדִ֗ים עַל־לֵאָה֙ וְעַל־רָחֵ֔ל וְעַ֖ל שְׁתֵּ֥י הַשְּׁפָחֽוֹת׃
2Han sette trælkvinnene og borna deira fremst, deretter Lea og borna hennar, og til slutt Rakel og Josef.
וַיָּ֧שֶׂם אֶת־הַשְּׁפָח֛וֹת וְאֶת־יַלְדֵיהֶ֖ן רִֽאשֹׁנָ֑ה וְאֶת־לֵאָ֤ה וִֽילָדֶ֙יהָ֙ אַחֲרֹנִ֔ים וְאֶת־רָחֵ֥ל וְאֶת־יוֹסֵ֖ף אַחֲרֹנִֽים׃
3Sjølv gjekk han føre dei og bøygde seg til jorda sju gonger til han nådde fram til bror sin.
וְה֖וּא עָבַ֣ר לִפְנֵיהֶ֑ם וַיִּשְׁתַּ֤חוּ אַ֙רְצָה֙ שֶׁ֣בַע פְּעָמִ֔ים עַד־גִּשְׁתּ֖וֹ עַד־אָחִֽיו׃
4Men Esau sprang imot han, tok han i famn, kasta seg om halsen hans og kyste han. Og dei gret.
וַיָּ֨רָץ עֵשָׂ֤ו לִקְרָאתוֹ֙ וֽ͏ַיְחַבְּקֵ֔הוּ וַיִּפֹּ֥ל עַל־צַוָּארָ֖ו וַׄיִּׄשָּׁׄקֵ֑ׄהׄוּׄ[4] וַיִּבְכּֽוּ׃
5Då Esau såg opp og fekk auge på kvinnene og borna, spurde han: «Kven er desse som er med deg?» Jakob svara: «Det er borna som Gud i sin nåde har gjeve tenaren din.»
וַיִּשָּׂ֣א אֶת־עֵינָ֗יו וַיַּ֤רְא אֶת־הַנָּשִׁים֙ וְאֶת־הַיְלָדִ֔ים וַיֹּ֖אמֶר מִי־אֵ֣לֶּה לָּ֑ךְ וַיֹּאמַ֕ר הַיְלָדִ֕ים אֲשֶׁר־חָנַ֥ן אֱלֹהִ֖ים אֶת־עַבְדֶּֽךָ׃
6Då kom trælkvinnene fram med borna sine og bøygde seg.
וַתִּגַּ֧שְׁןָ הַשְּׁפָח֛וֹת הֵ֥נָּה וְיַלְדֵיהֶ֖ן וַתִּֽשְׁתַּחֲוֶֽיןָ׃
7Lea kom òg fram med borna sine og bøygde seg. Til slutt kom Josef og Rakel fram og bøygde seg.
וַתִּגַּ֧שׁ גַּם־לֵאָ֛ה וִילָדֶ֖יהָ וַיִּֽשְׁתַּחֲו֑וּ וְאַחַ֗ר נִגַּ֥שׁ יוֹסֵ֛ף וְרָחֵ֖ל וַיִּֽשְׁתַּחֲוֽוּ׃
8Esau spurde: «Kva meinte du med heile denne flokken eg møtte?» Han svara: «Eg ville finna nåde hos herren min.»
וַיֹּ֕אמֶר מִ֥י לְךָ֛ כָּל־הַמַּחֲנֶ֥ה הַזֶּ֖ה אֲשֶׁ֣ר פָּגָ֑שְׁתִּי וַיֹּ֕אמֶר לִמְצֹא־חֵ֖ן בְּעֵינֵ֥י אֲדֹנִֽי׃
9Esau sa: «Eg har nok, bror min. Behald det du har.»
וַיֹּ֥אמֶר עֵשָׂ֖ו יֶשׁ־לִ֣י רָ֑ב אָחִ֕י יְהִ֥י לְךָ֖ אֲשֶׁר־לָֽךְ׃
10Men Jakob sa: «Nei, ver så snill! Om eg har funne nåde hos deg, så ta imot gåva mi frå handa mi. For då eg såg andletet ditt, var det som å sjå Guds andlet, og du tok vel imot meg.
וַיֹּ֣אמֶר יַעֲקֹ֗ב אַל־נָא֙ אִם־נָ֨א מָצָ֤אתִי חֵן֙ בְּעֵינֶ֔יךָ וְלָקַחְתָּ֥ מִנְחָתִ֖י מִיָּדִ֑י כִּ֣י עַל־כֵּ֞ן רָאִ֣יתִי פָנֶ֗יךָ כִּרְאֹ֛ת פְּנֵ֥י אֱלֹהִ֖ים וַתִּרְצֵֽנִי׃
11Ta imot velsigningsgåva som er ført til deg, for Gud har vore nådig mot meg, og eg har alt eg treng.» Han trengde seg på, og Esau tok imot.
קַח־נָ֤א אֶת־בִּרְכָתִי֙ אֲשֶׁ֣ר הֻבָ֣את לָ֔ךְ כִּֽי־חַנַּ֥נִי אֱלֹהִ֖ים וְכִ֣י יֶשׁ־לִי־כֹ֑ל וַיִּפְצַר־בּ֖וֹ וַיִּקָּֽח׃
Jakob drar til Egypt og velsigner sønnene
I sin alderdom dro Jakob til Egypt for å gjenforenes med sin sønn Josef. Før sin død velsignet han sine tolv sønner med profetiske ord om deres fremtid.
1Israel braut opp med alt han eigde og kom til Beer-Sjeba. Der ofra han slaktoffer til sin far Isaks Gud.
וַיִּסַּ֤ע יִשְׂרָאֵל֙ וְכָל־אֲשֶׁר־ל֔וֹ וַיָּבֹ֖א בְּאֵ֣רָה שָּׁ֑בַע וַיִּזְבַּ֣ח זְבָחִ֔ים לֵאלֹהֵ֖י אָבִ֥יו יִצְחָֽק׃
2Gud tala til Israel i eit syn om natta og sa: «Jakob! Jakob!» Han svara: «Her er eg.»
וַיֹּ֨אמֶר אֱלֹהִ֤ים ׀ לְיִשְׂרָאֵל֙ בְּמַרְאֹ֣ת הַלַּ֔יְלָה וַיֹּ֖אמֶר יַעֲקֹ֣ב ׀ יַעֲקֹ֑ב וַיֹּ֖אמֶר הִנֵּֽנִי׃
3Han sa: «Eg er Gud, din far sin Gud. Ver ikkje redd for å dra ned til Egypt, for der vil eg gjera deg til eit stort folk.
וַיֹּ֕אמֶר אָנֹכִ֥י הָאֵ֖ל אֱלֹהֵ֣י אָבִ֑יךָ אַל־תִּירָא֙ מֵרְדָ֣ה מִצְרַ֔יְמָה כִּֽי־לְג֥וֹי גָּד֖וֹל אֲשִֽׂימְךָ֥ שָֽׁם׃
4Eg vil sjølv dra ned til Egypt saman med deg, og eg vil også føra deg opp att. Josef skal leggja handa si over auga dine.»
אָנֹכִ֗י אֵרֵ֤ד עִמְּךָ֙ מִצְרַ֔יְמָה וְאָנֹכִ֖י אַֽעַלְךָ֣ גַם־עָלֹ֑ה וְיוֹסֵ֕ף יָשִׁ֥ית יָד֖וֹ עַל־עֵינֶֽיךָ׃
5Så braut Jakob opp frå Beer-Sjeba. Israels søner sette Jakob, far sin, og borna og konene sine på vognene som farao hadde sendt for å henta han.
וַיָּ֥קָם יַעֲקֹ֖ב מִבְּאֵ֣ר שָׁ֑בַע וַיִּשְׂא֨וּ בְנֵֽי־יִשְׂרָאֵ֜ל אֶת־יַעֲקֹ֣ב אֲבִיהֶ֗ם וְאֶת־טַפָּם֙ וְאֶת־נְשֵׁיהֶ֔ם בָּעֲגָל֕וֹת אֲשֶׁר־שָׁלַ֥ח פַּרְעֹ֖ה לָשֵׂ֥את אֹתֽוֹ׃
6Dei tok med seg buskapen og eigedomane dei hadde skaffa seg i Kanaan, og kom til Egypt – Jakob og heile ætta hans.
וַיִּקְח֣וּ אֶת־מִקְנֵיהֶ֗ם וְאֶת־רְכוּשָׁם֙ אֲשֶׁ֤ר רָֽכְשׁוּ֙ בְּאֶ֣רֶץ כְּנַ֔עַן וַיָּבֹ֖אוּ מִצְרָ֑יְמָה יַעֲקֹ֖ב וְכָל־זַרְע֥וֹ אִתּֽוֹ׃
29Josef spente for vogna si og drog opp for å møta Israel, far sin, i Gosen. Då han såg han, kasta han seg om halsen hans og gret lenge ved halsen hans.
וַיֶּאְסֹ֤ר יוֹסֵף֙ מֶרְכַּבְתּ֔וֹ וַיַּ֛עַל לִקְרַֽאת־יִשְׂרָאֵ֥ל אָבִ֖יו גֹּ֑שְׁנָה וַיֵּרָ֣א אֵלָ֗יו וַיִּפֹּל֙ עַל־צַוָּארָ֔יו וַיֵּ֥בְךְּ עַל־צַוָּארָ֖יו עֽוֹד׃
30Israel sa til Josef: «No kan eg døy, etter at eg har sett andletet ditt og veit at du enno lever.»
וַיֹּ֧אמֶר יִשְׂרָאֵ֛ל אֶל־יוֹסֵ֖ף אָמ֣וּתָה הַפָּ֑עַם אַחֲרֵי֙ רְאוֹתִ֣י אֶת־פָּנֶ֔יךָ כִּ֥י עוֹדְךָ֖ חָֽי׃
1Jakob kalla sønene sine til seg og sa: «Samle dykk, så skal eg fortelja dykk kva som skal henda dykk i dei siste dagane.»
וַיִּקְרָ֥א יַעֲקֹ֖ב אֶל־בָּנָ֑יו וַיֹּ֗אמֶר הֵאָֽסְפוּ֙ וְאַגִּ֣ידָה לָכֶ֔ם אֵ֛ת אֲשֶׁר־יִקְרָ֥א אֶתְכֶ֖ם בְּאַחֲרִ֥ית הַיָּמִֽים׃
2Kom saman og høyr, de søner av Jakob, høyr på Israel, far dykkar!
הִקָּבְצ֥וּ וְשִׁמְע֖וּ בְּנֵ֣י יַעֲקֹ֑ב וְשִׁמְע֖וּ אֶל־יִשְׂרָאֵ֥ל אֲבִיכֶֽם׃
3Ruben, du er den førstefødde, mi kraft og den første frukta av mi manndomsstyrke, fremst i ære og fremst i makt.
רְאוּבֵן֙ בְּכֹ֣רִי אַ֔תָּה כֹּחִ֖י וְרֵאשִׁ֣ית אוֹנִ֑י יֶ֥תֶר שְׂאֵ֖ת וְיֶ֥תֶר עָֽז׃
4Ustø som vatn skal du ikkje ha forrang, for du steig opp i senga til far din. Då vanhelga du leiet mitt – han steig opp i det!
פַּ֤חַז כַּמַּ֙יִם֙ אַל־תּוֹתַ֔ר כִּ֥י עָלִ֖יתָ מִשְׁכְּבֵ֣י אָבִ֑יךָ אָ֥ז חִלַּ֖לְתָּ יְצוּעִ֥י עָלָֽה׃ פ
5Simeon og Levi er brør, valdsverktøy er sverda deira.
שִׁמְע֥וֹן וְלֵוִ֖י אַחִ֑ים כְּלֵ֥י חָמָ֖ס מְכֵרֹתֵיהֶֽם׃
6I rådet deira skal mi sjel ikkje koma, i forsamlinga deira skal mi ære ikkje blanda seg, for i vreiden sin drap dei ein mann, og etter eige godtykke skamskar dei ein okse.
בְּסֹדָם֙ אַל־תָּבֹ֣א נַפְשִׁ֔י בִּקְהָלָ֖ם אַל־תֵּחַ֣ד כְּבֹדִ֑י כִּ֤י בְאַפָּם֙ הָ֣רְגוּ אִ֔ישׁ וּבִרְצֹנָ֖ם עִקְּרוּ־שֽׁוֹר׃
7Forbanna vere vreiden deira, for han er hard, og raseriet deira, for det er grumt! Eg skal dela dei opp i Jakob og spreia dei ut i Israel.
אָר֤וּר אַפָּם֙ כִּ֣י עָ֔ז וְעֶבְרָתָ֖ם כִּ֣י קָשָׁ֑תָה אֲחַלְּקֵ֣ם בְּיַעֲקֹ֔ב וַאֲפִיצֵ֖ם בְּיִשְׂרָאֵֽל׃ ס
8Juda, deg skal brørne dine prisa! Handa di skal vera på nakken til fiendane dine, sønene til far din skal bøya seg for deg.
יְהוּדָ֗ה אַתָּה֙ יוֹד֣וּךָ אַחֶ֔יךָ יָדְךָ֖ בְּעֹ֣רֶף אֹיְבֶ֑יךָ יִשְׁתַּחֲוּ֥וּ לְךָ֖ בְּנֵ֥י אָבִֽיךָ׃
9Juda er ei ung løve. Frå byttet har du stige opp, son min. Han legg seg ned og kviler som ei løve, som ei løvinne – kven vågar å vekkja han?
גּ֤וּר אַרְיֵה֙ יְהוּדָ֔ה מִטֶּ֖רֶף בְּנִ֣י עָלִ֑יתָ כָּרַ֨ע רָבַ֧ץ כְּאַרְיֵ֛ה וּכְלָבִ֖יא מִ֥י יְקִימֶֽנּוּ׃
10Kongestaven skal ikkje vika frå Juda, herskerstaven ikkje frå føtene hans, til Sjilo kjem, og folka skal lyda han.
לֹֽא־יָס֥וּר שֵׁ֙בֶט֙ מִֽיהוּדָ֔ה וּמְחֹקֵ֖ק מִבֵּ֣ין רַגְלָ֑יו עַ֚ד כִּֽי־יָבֹ֣א *שילה **שִׁיל֔וֹ וְל֖וֹ יִקְּהַ֥ת עַמִּֽים׃
28Alle desse er Israels tolv stammar, og dette var det far deira sa til dei då han velsigna dei. Han gav kvar av dei si eiga velsigning.
כָּל־אֵ֛לֶּה שִׁבְטֵ֥י יִשְׂרָאֵ֖ל שְׁנֵ֣ים עָשָׂ֑ר וְ֠זֹאת אֲשֶׁר־דִּבֶּ֨ר לָהֶ֤ם אֲבִיהֶם֙ וַיְבָ֣רֶךְ אוֹתָ֔ם אִ֛ישׁ אֲשֶׁ֥ר כְּבִרְכָת֖וֹ בֵּרַ֥ךְ אֹתָֽם׃
33Då Jakob var ferdig med å gje sønene sine desse påboda, drog han føtene opp i senga og anda ut. Slik vart han samla til folket sitt.
וַיְכַ֤ל יַעֲקֹב֙ לְצַוֺּ֣ת אֶת־בָּנָ֔יו וַיֶּאֱסֹ֥ף רַגְלָ֖יו אֶל־הַמִּטָּ֑ה וַיִּגְוַ֖ע וַיֵּאָ֥סֶף אֶל־עַמָּֽיו׃
21Ved tru velsigna Jakob, då han låg for døden, kvar av sønene til Josef, og han tilbad stødd mot toppen av staven sin.
πίστει Ἰακὼβ ἀποθνῄσκων ἕκαστον τῶν υἱῶν Ἰωσὴφ εὐλόγησεν, καὶ προσεκύνησεν ἐπὶ τὸ ἄκρον τῆς ῥάβδου αὐτοῦ.