Judas (Judas, Jakobs sønn, stamfar til Juda stamme (patriark))
Stamfar til Juda stamme
Juda var den fjerde sønnen til Jakob og Lea, og stamfar til Juda stamme – den stammen som senere ga opphav til kong David og til slutt Jesus Kristus. Han spilte en avgjørende rolle i historien om Josef ved først å foreslå å selge ham, men senere ved å tilby seg selv som gissel for Benjamin. Juda mottok en mektig velsignelse fra sin far Jakob, som profeterte at kongemakten skulle tilhøre hans ætt.
Familie
FarJakobMorLeaEktefelleTamar (Judas svigerdatter)SyskenRuben (Leas sønn)SyskenSimeonSyskenLevi (Leas sønn)SyskenDan (Bilhas sønn)SyskenNaftali (Bilhas sønn)SyskenGad (Silpas sønn)SyskenAsjer (Silpas sønn)SyskenIssakar (Leas sønn)SyskenSebulon (Leas sønn)SyskenDina (Jakobs datter)SyskenJosefSyskenBenjamin (Rakels sønn)BarnEr (Judas sønn)BarnOnan (Judas sønn)BarnSjela (Judas sønn)BarnPeresBarnSerah
Nøkkelhendingar
Judas fødsel
Juda ble født som den fjerde sønnen til Jakob og Lea. Lea kalte ham Juda, som betyr 'pris', fordi hun priste Herren.
35Ho vart med barn att og fødde ein son. Ho sa: «Denne gongen vil eg prisa Herren.» Difor kalla ho han Juda. Så slutta ho å føda.
וַתַּ֨הַר ע֜וֹד וַתֵּ֣לֶד בֵּ֗ן וַתֹּ֙אמֶר֙ הַפַּ֙עַם֙ אוֹדֶ֣ה אֶת־יְהוָ֔ה עַל־כֵּ֛ן קָרְאָ֥ה שְׁמ֖וֹ יְהוּדָ֑ה וַֽתַּעֲמֹ֖ד מִלֶּֽדֶת׃
Salget av Josef
Juda foreslo for brødrene at de skulle selge Josef til midianittiske kjøpmenn i stedet for å drepe ham, og dermed ble Josef ført til Egypt.
26Då sa Juda til brørne sine: «Kva gagn har vi av å drepa bror vår og løyna blodet hans?
וַיֹּ֥אמֶר יְהוּדָ֖ה אֶל־אֶחָ֑יו מַה־בֶּ֗צַע כִּ֤י נַהֲרֹג֙ אֶת־אָחִ֔ינוּ וְכִסִּ֖ינוּ אֶת־דָּמֽוֹ׃
27Kom, lat oss selja han til ismaelittane og ikkje leggja hand på han. Han er då bror vår, vårt eige kjøt og blod.» Brørne hans høyrde på han.
לְכ֞וּ וְנִמְכְּרֶ֣נּוּ לַיִּשְׁמְעֵאלִ֗ים וְיָדֵ֙נוּ֙ אַל־תְּהִי־ב֔וֹ כִּֽי־אָחִ֥ינוּ בְשָׂרֵ֖נוּ ה֑וּא וַֽיִּשְׁמְע֖וּ אֶחָֽיו׃
28Då det kom midjanittiske kjøpmenn forbi, drog dei Josef opp frå brønnen og selde han til ismaelittane for tjue sølvstykke. Dei tok Josef med seg til Egypt.
וַיַּֽעַבְרוּ֩ אֲנָשִׁ֨ים מִדְיָנִ֜ים סֹֽחֲרִ֗ים וַֽיִּמְשְׁכוּ֙ וַיַּֽעֲל֤וּ אֶת־יוֹסֵף֙ מִן־הַבּ֔וֹר וַיִּמְכְּר֧וּ אֶת־יוֹסֵ֛ף לַיִּשְׁמְעֵאלִ֖ים בְּעֶשְׂרִ֣ים כָּ֑סֶף וַיָּבִ֥יאוּ אֶת־יוֹסֵ֖ף מִצְרָֽיְמָה׃
Juda og Tamar
Juda fikk tre sønner med sin kanaaneiske kone. Etter at hans svigerdatter Tamar ble nektet sin rett, lurte hun Juda og ble gravid med tvillingene Peres og Serah. Juda erkjente at hun hadde handlet mer rettferdig enn ham selv.
1På den tida drog Juda bort frå brørne sine og slo seg ned hos ein mann frå Adullam som heitte Hira.
וַֽיְהִי֙ בָּעֵ֣ת הַהִ֔וא וַיֵּ֥רֶד יְהוּדָ֖ה מֵאֵ֣ת אֶחָ֑יו וַיֵּ֛ט עַד־אִ֥ישׁ עֲדֻלָּמִ֖י וּשְׁמ֥וֹ חִירָֽה׃
2Der såg Juda dottera til ein kanaanear som heitte Sjua. Han tok henne til kone og låg med henne.
וַיַּרְא־שָׁ֧ם יְהוּדָ֛ה בַּת־אִ֥ישׁ כְּנַעֲנִ֖י וּשְׁמ֣וֹ שׁ֑וּעַ וַיִּקָּחֶ֖הָ וַיָּבֹ֥א אֵלֶֽיהָ׃
3Ho vart med barn og fødde ein son, og han kalla han Er.
וַתַּ֖הַר וַתֵּ֣לֶד בֵּ֑ן וַיִּקְרָ֥א אֶת־שְׁמ֖וֹ עֵֽר׃
6Juda tok ei kone til Er, den førstefødde son sin. Ho heitte Tamar.
וַיִּקַּ֧ח יְהוּדָ֛ה אִשָּׁ֖ה לְעֵ֣ר בְּכוֹר֑וֹ וּשְׁמָ֖הּ תָּמָֽר׃
7Men Er, den førstefødde sonen til Juda, var vond i Herrens auge, og Herren lét han døy.
וַיְהִ֗י עֵ֚ר בְּכ֣וֹר יְהוּדָ֔ה רַ֖ע בְּעֵינֵ֣י יְהוָ֑ה וַיְמִתֵ֖הוּ יְהוָֽה׃
8Då sa Juda til Onan: «Gå inn til kona åt bror din og gjer svogerplikta di, så du kan reisa opp ætt for bror din.»
וַיֹּ֤אמֶר יְהוּדָה֙ לְאוֹנָ֔ן בֹּ֛א אֶל־אֵ֥שֶׁת אָחִ֖יךָ וְיַבֵּ֣ם אֹתָ֑הּ וְהָקֵ֥ם זֶ֖רַע לְאָחִֽיךָ׃
11Då sa Juda til Tamar, svigerdottera si: «Bu som enkje i huset til far din til Sjela, son min, har vorte vaksen.» For han tenkte: «Elles døyr kanskje han òg, som brørne sine.» Så gjekk Tamar og budde i huset til far sin.
וַיֹּ֣אמֶר יְהוּדָה֩ לְתָמָ֨ר כַּלָּת֜וֹ שְׁבִ֧י אַלְמָנָ֣ה בֵית־אָבִ֗יךְ עַד־יִגְדַּל֙ שֵׁלָ֣ה בְנְ֔י כִּ֣י אָמַ֔ר פֶּן־יָמ֥וּת גַּם־ה֖וּא כְּאֶחָ֑יו וַתֵּ֣לֶךְ תָּמָ֔ר וַתֵּ֖שֶׁב בֵּ֥ית אָבִֽיהָ׃
13Nokon fortalde Tamar: «Svigerfar din er på veg opp til Timna for å klippa sauene sine.»
וַיֻּגַּ֥ד לְתָמָ֖ר לֵאמֹ֑ר הִנֵּ֥ה חָמִ֛יךְ עֹלֶ֥ה תִמְנָ֖תָה לָגֹ֥ז צֹאנֽוֹ׃
14Då tok ho av seg enkjekleda sine, dekte seg til med eit slør og sette seg ved inngangen til Enajim, som ligg ved vegen til Timna. For ho såg at Sjela hadde vorte vaksen, men ho var ikkje gjeven til han som kone.
וַתָּסַר֩ בִּגְדֵ֨י אַלְמְנוּתָ֜הּ מֵֽעָלֶ֗יהָ וַתְּכַ֤ס בַּצָּעִיף֙ וַתִּתְעַלָּ֔ף וַתֵּ֙שֶׁב֙ בְּפֶ֣תַח עֵינַ֔יִם אֲשֶׁ֖ר עַל־דֶּ֣רֶךְ תִּמְנָ֑תָה כִּ֤י רָאֲתָה֙ כִּֽי־גָדַ֣ל שֵׁלָ֔ה וְהִ֕וא לֹֽא־נִתְּנָ֥ה ל֖וֹ לְאִשָּֽׁה׃
15Då Juda såg henne, trudde han ho var ei hore, for ho hadde dekt til andletet.
וַיִּרְאֶ֣הָ יְהוּדָ֔ה וֽ͏ַיַּחְשְׁבֶ֖הָ לְזוֹנָ֑ה כִּ֥י כִסְּתָ֖ה פָּנֶֽיהָ׃
16Han gjekk bort til henne ved vegen og sa: «Lat meg få liggja med deg.» Han visste ikkje at det var svigerdottera si. Ho sa: «Kva gjev du meg om du får liggja med meg?»
וַיֵּ֨ט אֵלֶ֜יהָ אֶל־הַדֶּ֗רֶךְ וַיֹּ֙אמֶר֙ הָֽבָה־נָּא֙ אָב֣וֹא אֵלַ֔יִךְ כִּ֚י לֹ֣א יָדַ֔ע כִּ֥י כַלָּת֖וֹ הִ֑וא וַתֹּ֙אמֶר֙ מַה־תִּתֶּן־לִּ֔י כִּ֥י תָב֖וֹא אֵלָֽי׃
24Omlag tre månader seinare fekk Juda vita: «Tamar, svigerdottera di, har drive hor, og no er ho med barn.» Då sa Juda: «Før henne ut og lat henne brennast!»
וַיְהִ֣י ׀ כְּמִשְׁלֹ֣שׁ חֳדָשִׁ֗ים וַיֻּגַּ֨ד לִֽיהוּדָ֤ה לֽ͏ֵאמֹר֙ זָֽנְתָה֙ תָּמָ֣ר כַּלָּתֶ֔ךָ וְגַ֛ם הִנֵּ֥ה הָרָ֖ה לִזְנוּנִ֑ים וַיֹּ֣אמֶר יְהוּדָ֔ה הוֹצִיא֖וּהָ וְתִשָּׂרֵֽף׃
25Men då ho vart førd ut, sende ho bod til svigerfar sin og sa: «Det er mannen som eig desse tinga, som har gjort meg med barn.» Og ho la til: «Sjå etter kven som eig denne signetringen, snora og staven.»
הִ֣וא מוּצֵ֗את וְהִ֨יא שָׁלְחָ֤ה אֶל־חָמִ֙יהָ֙ לֵאמֹ֔ר לְאִישׁ֙ אֲשֶׁר־אֵ֣לֶּה לּ֔וֹ אָנֹכִ֖י הָרָ֑ה וַתֹּ֙אמֶר֙ הַכֶּר־נָ֔א לְמִ֞י הַחֹתֶ֧מֶת וְהַפְּתִילִ֛ים וְהַמַּטֶּ֖ה הָאֵֽלֶּה׃
26Juda kjende dei att og sa: «Ho har meir rett enn eg, for eg gav henne ikkje til Sjela, son min.» Og han låg aldri meir med henne.
וַיַּכֵּ֣ר יְהוּדָ֗ה וַיֹּ֙אמֶר֙ צָֽדְקָ֣ה מִמֶּ֔נִּי כִּֽי־עַל־כֵּ֥ן לֹא־נְתַתִּ֖יהָ לְשֵׁלָ֣ה בְנִ֑י וְלֹֽא־יָסַ֥ף ע֖וֹד לְדַעְתָּֽה׃
27Då tida kom for henne å føda, var det tvillingar i magen hennar.
וַיְהִ֖י בְּעֵ֣ת לִדְתָּ֑הּ וְהִנֵּ֥ה תְאוֹמִ֖ים בְּבִטְנָֽהּ׃
29Men han drog handa attende, og bror hans kom ut. Då sa ho: «Slik braut du deg fram!» Og han fekk namnet Peres.
וַיְהִ֣י ׀ כְּמֵשִׁ֣יב יָד֗וֹ וְהִנֵּה֙ יָצָ֣א אָחִ֔יו וַתֹּ֕אמֶר מַה־פָּרַ֖צְתָּ עָלֶ֣יךָ פָּ֑רֶץ וַיִּקְרָ֥א שְׁמ֖וֹ פָּֽרֶץ׃
30Etterpå kom bror hans ut, han som hadde den raude tråden om handa. Han fekk namnet Serah.
וְאַחַר֙ יָצָ֣א אָחִ֔יו אֲשֶׁ֥ר עַל־יָד֖וֹ הַשָּׁנִ֑י וַיִּקְרָ֥א שְׁמ֖וֹ זָֽרַח׃ ס
Juda tilbyr seg som gissel for Benjamin
Da Josef krevde å beholde Benjamin i Egypt, holdt Juda en gripende tale og tilbød seg selv som slave i Benjamins sted for å spare sin far Jakob for sorg.
18Då gjekk Juda fram til han og sa: «Høyr meg, herre! Lat tenaren din få seia eit ord til herren min, og lat ikkje vreiden din koma over tenaren din, for du er som farao sjølv.
וַיִּגַּ֨שׁ אֵלָ֜יו יְהוּדָ֗ה וַיֹּאמֶר֮ בִּ֣י אֲדֹנִי֒ יְדַבֶּר־נָ֨א עַבְדְּךָ֤ דָבָר֙ בְּאָזְנֵ֣י אֲדֹנִ֔י וְאַל־יִ֥חַר אַפְּךָ֖ בְּעַבְדֶּ֑ךָ כִּ֥י כָמ֖וֹךָ כְּפַרְעֹֽה׃
19Herren min spurde tenarane sine: 'Har de far eller bror?'
אֲדֹנִ֣י שָׁאַ֔ל אֶת־עֲבָדָ֖יו לֵאמֹ֑ר הֲיֵשׁ־לָכֶ֥ם אָ֖ב אוֹ־אָֽח׃
20Vi svara herren vår: 'Vi har ein gammal far og ein gut fødd på hans gamle dagar. Broren hans er død, og han er den einaste att etter mor si. Far hans elskar han høgt.'
וַנֹּ֙אמֶר֙ אֶל־אֲדֹנִ֔י יֶשׁ־לָ֙נוּ֙ אָ֣ב זָקֵ֔ן וְיֶ֥לֶד זְקֻנִ֖ים קָטָ֑ן וְאָחִ֨יו מֵ֜ת וַיִּוָּתֵ֨ר ה֧וּא לְבַדּ֛וֹ לְאִמּ֖וֹ וְאָבִ֥יו אֲהֵבֽוֹ׃
30Når eg no kjem heim til far min, tenaren din, og guten ikkje er med oss – for livet hans er knytt til livet til guten –
וְעַתָּ֗ה כְּבֹאִי֙ אֶל־עַבְדְּךָ֣ אָבִ֔י וְהַנַּ֖עַר אֵינֶ֣נּוּ אִתָּ֑נוּ וְנַפְשׁ֖וֹ קְשׁוּרָ֥ה בְנַפְשֽׁוֹ׃
31då vil han døy når han ser at guten ikkje er med. Og tenarane dine vil føra det grå håret til far vår, tenaren din, ned i dødsriket med sorg.
וְהָיָ֗ה כִּרְאוֹת֛וֹ כִּי־אֵ֥ין הַנַּ֖עַר וָמֵ֑ת וְהוֹרִ֨ידוּ עֲבָדֶ֜יךָ אֶת־שֵׂיבַ֨ת עַבְדְּךָ֥ אָבִ֛ינוּ בְּיָג֖וֹן שְׁאֹֽלָה׃
32For tenaren din gjekk god for guten hos far min og sa: 'Om eg ikkje fører han tilbake til deg, vil eg stå med skuld hos far min alle mine dagar.'
כִּ֤י עַבְדְּךָ֙ עָרַ֣ב אֶת־הַנַּ֔עַר מֵעִ֥ם אָבִ֖י לֵאמֹ֑ר אִם־לֹ֤א אֲבִיאֶ֙נּוּ֙ אֵלֶ֔יךָ וְחָטָ֥אתִי לְאָבִ֖י כָּל־הַיָּמִֽים׃
33Lat no tenaren din bli att som slave for herren min i staden for guten, og lat guten fara heim med brørne sine.
וְעַתָּ֗ה יֵֽשֶׁב־נָ֤א עַבְדְּךָ֙ תַּ֣חַת הַנַּ֔עַר עֶ֖בֶד לַֽאדֹנִ֑י וְהַנַּ֖עַר יַ֥עַל עִם־אֶחָֽיו׃
34For korleis kan eg fara heim til far min utan at guten er med meg? Eg kan ikkje sjå på den ulukka som då vil ramma far min.»
כִּי־אֵיךְ֙ אֶֽעֱלֶ֣ה אֶל־אָבִ֔י וְהַנַּ֖עַר אֵינֶ֣נּוּ אִתִּ֑י פֶּ֚ן אֶרְאֶ֣ה בָרָ֔ע אֲשֶׁ֥ר יִמְצָ֖א אֶת־אָבִֽי׃
Jakobs velsignelse over Juda
På sitt dødsleie velsignet Jakob sin sønn Juda med en profetisk velsignelse om at kongespir ikke skulle vike fra Juda, og at folkene skulle adlyde ham – en messiansk profeti.
8Juda, deg skal brørne dine prisa! Handa di skal vera på nakken til fiendane dine, sønene til far din skal bøya seg for deg.
יְהוּדָ֗ה אַתָּה֙ יוֹד֣וּךָ אַחֶ֔יךָ יָדְךָ֖ בְּעֹ֣רֶף אֹיְבֶ֑יךָ יִשְׁתַּחֲוּ֥וּ לְךָ֖ בְּנֵ֥י אָבִֽיךָ׃
9Juda er ei ung løve. Frå byttet har du stige opp, son min. Han legg seg ned og kviler som ei løve, som ei løvinne – kven vågar å vekkja han?
גּ֤וּר אַרְיֵה֙ יְהוּדָ֔ה מִטֶּ֖רֶף בְּנִ֣י עָלִ֑יתָ כָּרַ֨ע רָבַ֧ץ כְּאַרְיֵ֛ה וּכְלָבִ֖יא מִ֥י יְקִימֶֽנּוּ׃
10Kongestaven skal ikkje vika frå Juda, herskerstaven ikkje frå føtene hans, til Sjilo kjem, og folka skal lyda han.
לֹֽא־יָס֥וּר שֵׁ֙בֶט֙ מִֽיהוּדָ֔ה וּמְחֹקֵ֖ק מִבֵּ֣ין רַגְלָ֑יו עַ֚ד כִּֽי־יָבֹ֣א *שילה **שִׁיל֔וֹ וְל֖וֹ יִקְּהַ֥ת עַמִּֽים׃
11Han bind eselet sitt til vintreet og eselfolet til den edle ranken. Han vaskar kleda sine i vin og kappa si i druveblod.
אֹסְרִ֤י לַגֶּ֙פֶן֙ *עירה **עִיר֔וֹ וְלַשֹּׂרֵקָ֖ה בְּנִ֣י אֲתֹנ֑וֹ כִּבֵּ֤ס בַּיַּ֙יִן֙ לְבֻשׁ֔וֹ וּבְדַם־עֲנָבִ֖ים *סותה **סוּתֽוֹ׃
12Augene hans er mørkare enn vin, og tennene kvitare enn mjølk.
חַכְלִילִ֥י עֵינַ֖יִם מִיָּ֑יִן וּלְבֶן־שִׁנַּ֖יִם מֵחָלָֽב׃ פ
Juda i Jesu ættelinje
Juda er en sentral stamfar i Jesu Kristi ættelinje gjennom sin sønn Peres. Jesus omtales som «løven av Juda stamme» i Johannes' åpenbaring.
2Abraham fekk sonen Isak, Isak fekk Jakob, og Jakob fekk Juda og brørne hans.
Ἀβραὰμ ἐγέννησεν τὸν Ἰσαάκ, Ἰσαὰκ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰακώβ, Ἰακὼβ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἰούδαν καὶ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ,
3Juda fekk Peres og Serah med Tamar, Peres fekk Hesron, og Hesron fekk Aram.
Ἰούδας δὲ ἐγέννησεν τὸν Φαρὲς καὶ τὸν Ζάρα ἐκ τῆς Θαμάρ, Φαρὲς δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἑσρώμ, Ἑσρὼμ δὲ ἐγέννησεν τὸν Ἀράμ,
5Og ein av dei eldste sa til meg: «Gråt ikkje! Sjå, løva av Juda stamme, Davids rotskot, har sigra og kan opna bokrulla og dei sju segla hennar.»
καὶ εἷς ἐκ τῶν πρεσβυτέρων λέγει μοι· Μὴ κλαῖε· ἰδοὺ ἐνίκησεν ὁ λέων ὁ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα, ἡ ῥίζα Δαυίδ, ⸀ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον καὶ τὰς ἑπτὰ σφραγῖδας αὐτοῦ.
Nemnd i Bibelen (30)
1. Mosebok 38:71. Mosebok 46:124. Mosebok 26:194. Mosebok 26:204. Mosebok 26:22Josva 14:61. Samuel 30:262. Samuel 19:172. Kongebok 9:162. Kongebok 21:112. Kongebok 21:171. Krønikebok 2:31. Krønikebok 4:11. Krønikebok 4:272. Krønikebok 22:6Esra 3:9Nehemja 11:4Salmane 68:28Jeremia 15:4Jeremia 32:3Jeremia 36:29Hosea 2:2Matteus 10:4Matteus 13:55Matteus 26:14Matteus 26:25Matteus 26:47Matteus 27:3Markus 6:3Markus 14:43