Min sønn, om du har stilt sikkerhet for din neste, om du har gitt håndslag til en fremmed,nnSon min, om du har gått god for nesten din, om du har gjeve ein framand handslag,
בְּ֭נִי אִם־עָרַ֣בְתָּ לְרֵעֶ֑ךָ תָּקַ֖עְתָּ לַזָּ֣ר כַּפֶּֽיךָ׃
Ord for ord
da er du fanget av ordene fra din munn, du er bundet av ordene fra din munn.nndå er du snara av orda frå din eigen munn, då er du fanga av orda frå din eigen munn.
נוֹקַ֥שְׁתָּ בְאִמְרֵי־פִ֑יךָ נִ֝לְכַּ֗דְתָּ בְּאִמְרֵי־פִֽיךָ׃
Ord for ord
Gjør da dette, min sønn, og redd deg selv, for du har kommet i din nestes makt: Gå, ydmyk deg og bønnfall din neste.nnGjer då dette, son min, og berg deg ut, for du har kome i hendene på nesten din: Gå, audmjuk deg og mas på nesten din.
עֲשֵׂ֨ה זֹ֥את אֵפ֪וֹא ׀ בְּנִ֡י וְֽהִנָּצֵ֗ל כִּ֘י בָ֤אתָ בְכַף־רֵעֶ֑ךָ לֵ֥ךְ הִ֝תְרַפֵּ֗ס וּרְהַ֥ב רֵעֶֽיךָ׃
Ord for ord
Gi ikke søvn til dine øyne, eller slummer til dine øyelokk.nnLat ikkje augo dine få sova, lat ikkje augeloka dine slumra.
אַל־תִּתֵּ֣ן שֵׁנָ֣ה לְעֵינֶ֑יךָ וּ֝תְנוּמָ֗ה לְעַפְעַפֶּֽיךָ׃
Ord for ord
Redd deg selv som en gasell fra jegerens hånd, som en fugl fra fuglefangerens hånd.nnRiv deg laus som ei gaselle frå handa til jegeren, som ein fugl frå fuglefangaren si hand.
הִ֭נָּצֵל כִּצְבִ֣י מִיָּ֑ד וּ֝כְצִפּ֗וֹר מִיַּ֥ד יָקֽוּשׁ׃ פ
Ord for ord
Gå til mauren, du late, se på dens veier og bli vis!nnGå til mauren, du late, sjå korleis ho lever, og bli vis!
לֵֽךְ־אֶל־נְמָלָ֥ה עָצֵ֑ל רְאֵ֖ה דְרָכֶ֣יהָ וַחֲכָֽם׃
Ord for ord
Den har ingen leder, oppsynsmann eller hersker,nnHo har ingen leiar, ingen oppsynsmann eller herskar,
אֲשֶׁ֖ר אֵֽין־לָ֥הּ קָצִ֗ין שֹׁטֵ֥ר וּמֹשֵֽׁל׃
Ord for ord
likevel forbereder den sin mat om sommeren og samler sin føde i høsttiden.nnlikevel skaffar ho maten sin om sommaren og samlar føda si i skurdonna.
תָּכִ֣ין בַּקַּ֣יִץ לַחְמָ֑הּ אָגְרָ֥ה בַ֝קָּצִ֗יר מַאֲכָלָֽהּ׃
Ord for ord
Hvor lenge vil du ligge, du late? Når vil du stå opp fra din søvn?nnKor lenge vil du liggja, du late? Når vil du stå opp frå søvnen din?
עַד־מָתַ֖י עָצֵ֥ל ׀ תִּשְׁכָּ֑ב מָ֝תַ֗י תָּק֥וּם מִשְּׁנָתֶֽךָ׃
Ord for ord
Litt søvn, litt slummer, litt folding av hendene for å hvile –nnLitt meir søvn, litt meir slumring, litt meir kvile med hendene i fanget,
מְעַ֣ט שֵׁ֭נוֹת מְעַ֣ט תְּנוּמ֑וֹת מְעַ֓ט ׀ חִבֻּ֖ק יָדַ֣יִם לִשְׁכָּֽב׃
Ord for ord
så kommer fattigdommen over deg som en landstryker, og mangelen som en væpnet røver.nnså kjem fattigdomen over deg som ein landstrykar, og nauda di som ein væpna mann.
וּבָֽא־כִמְהַלֵּ֥ךְ רֵאשֶׁ֑ךָ וּ֝מַחְסֹֽרְךָ֗ כְּאִ֣ישׁ מָגֵֽן׃ פ
Ord for ord
En usling, en ugjerningsmann, går omkring med falsk tale,nnEin nidding, ein vondskapsmann, går omkring med falsk tale.
אָדָ֣ם בְּ֭לִיַּעַל אִ֣ישׁ אָ֑וֶן ה֝וֹלֵ֗ךְ עִקְּשׁ֥וּת פֶּֽה׃
Ord for ord
blunker med øynene, gir tegn med føttene, peker med fingrene.nnHan blunkar med augo, skrapar med føtene og peikar med fingrane.
קֹרֵ֣ץ בְּ֭עֵינָו מֹלֵ֣ל בְּרַגְלָ֑ו מֹ֝רֶ֗ה בְּאֶצְבְּעֹתָֽיו׃
Ord for ord
Forvrenghet er i hans hjerte, han planlegger ondt til enhver tid, han sår splid.nnHan har vondskap i hjartet, han planlegg vondt til alle tider og sår strid.
תַּֽהְפֻּכ֨וֹת ׀ בְּלִבּ֗וֹ חֹרֵ֣שׁ רָ֣ע בְּכָל־עֵ֑ת *מדנים **מִדְיָנִ֥ים יְשַׁלֵּֽחַ׃
Ord for ord
Derfor skal ulykken komme plutselig over ham; i et øyeblikk skal han bli knust uten helbredelse.nnDifor skal ulukka koma brått over han, på eit augeblink blir han knust, og ingen kan lækja han.
עַל־כֵּ֗ן פִּ֭תְאֹם יָב֣וֹא אֵיד֑וֹ פֶּ֥תַע יִ֝שָּׁבֵ֗ר וְאֵ֣ין מַרְפֵּֽא׃ פ
Ord for ord
Seks ting er det Herren hater, ja, syv er en styggedom for hans sjel:nnSeks ting hatar Herren, ja, sju er ein styggedom for han:
שֶׁשׁ־הֵ֭נָּה שָׂנֵ֣א יְהוָ֑ה וְ֝שֶׁ֗בַע *תועבות **תּוֹעֲבַ֥ת נַפְשֽׁוֹ׃
Ord for ord
Hovmodige øyne, en løgnaktig tunge, hender som utgyter uskyldig blod,nnStolte auge, ei løgnaktig tunge og hender som auser ut uskuldig blod,
עֵינַ֣יִם רָ֭מוֹת לְשׁ֣וֹן שָׁ֑קֶר וְ֝יָדַ֗יִם שֹׁפְכ֥וֹת דָּם־נָקִֽי׃
Ord for ord
et hjerte som legger onde planer, føtter som er raske til å løpe mot det onde,nneit hjarte som legg vonde planar, føter som er snare til å springa mot det vonde,
לֵ֗ב חֹ֭רֵשׁ מַחְשְׁב֣וֹת אָ֑וֶן רַגְלַ֥יִם מְ֝מַהֲר֗וֹת לָר֥וּץ לָֽרָעָה׃
Ord for ord
et falskt vitne som sprer løgner, og den som sår splid mellom brødre.nneit falskt vitne som spreier løgner, og den som sår strid mellom brør.
יָפִ֣יחַ כְּ֭זָבִים עֵ֣ד שָׁ֑קֶר וּמְשַׁלֵּ֥חַ מְ֝דָנִ֗ים בֵּ֣ין אַחִֽים׃ פ
Ord for ord
Min sønn, ta vare på din fars bud, og forlat ikke din mors undervisning.nnSon min, ta vare på boda til far din, og forkast ikkje læra til mor di.
נְצֹ֣ר בְּ֭נִי מִצְוַ֣ת אָבִ֑יךָ וְאַל־תִּ֝טֹּ֗שׁ תּוֹרַ֥ת אִמֶּֽךָ׃
Ord for ord
Bind dem alltid til ditt hjerte, fest dem rundt din hals.nnBind dei alltid til hjartet ditt, knyt dei om halsen din.
קָשְׁרֵ֣ם עַל־לִבְּךָ֣ תָמִ֑יד עָ֝נְדֵ֗ם עַל־גַּרְגְּרֹתֶֽךָ׃
Ord for ord
Når du går, skal de lede deg; når du ligger, skal de vake over deg; når du våkner, skal de tale til deg.nnNår du går, skal dei leia deg, når du ligg, skal dei vakta deg, og når du vaknar, skal dei tala til deg.
בְּהִתְהַלֶּכְךָ֨ ׀ תַּנְחֶ֬ה אֹתָ֗ךְ בְּֽ֭שָׁכְבְּךָ תִּשְׁמֹ֣ר עָלֶ֑יךָ וַ֝הֲקִיצ֗וֹתָ הִ֣יא תְשִׂיחֶֽךָ׃
Ord for ord
For budet er en lampe, og undervisningen et lys, og rettledende tukt er veien til livet.nnFor bodet er ei lampe og læra eit lys, og rettleiande tukt er vegen til livet.
כִּ֤י נֵ֣ר מִ֭צְוָה וְת֣וֹרָה א֑וֹר וְדֶ֥רֶךְ חַ֝יִּ֗ים תּוֹכְח֥וֹת מוּסָֽר׃
Ord for ord
for å bevare deg fra den onde kvinne, fra den fremmede kvinnes glatte tunge.nnDei skal verna deg mot ei vond kvinne, mot den glatte tunga til ei framand kvinne.
לִ֭שְׁמָרְךָ מֵאֵ֣שֶׁת רָ֑ע מֵֽ֝חֶלְקַ֗ת לָשׁ֥וֹן נָכְרִיָּֽה׃
Ord for ord
Begjær ikke hennes skjønnhet i ditt hjerte, og la henne ikke fange deg med sine øyelokk.nnTrå ikkje etter hennar venleik i hjartet ditt, lat henne ikkje fanga deg med augeloka sine.
אַל־תַּחְמֹ֣ד יָ֭פְיָהּ בִּלְבָבֶ֑ךָ וְאַל־תִּ֝קָּֽחֲךָ֗ בְּעַפְעַפֶּֽיהָ׃
Ord for ord
For en horkvinne kan bringe en mann ned til et stykke brød, men en annen manns hustru jakter på en dyrebar sjel.nnFor ei hore kostar berre eit brød, men ei gift kvinne jaktar på eit dyrebart liv.
כִּ֤י בְעַד־אִשָּׁ֥ה זוֹנָ֗ה עַֽד־כִּכַּ֫ר לָ֥חֶם וְאֵ֥שֶׁת אִ֑ישׁ נֶ֖פֶשׁ יְקָרָ֣ה תָצֽוּד׃ פ
Ord for ord
Kan en mann bære ild i fanget uten at klærne hans brenner opp?nnKan ein mann bera eld i fanget utan at kleda hans brenn?
הֲיַחְתֶּ֤ה אִ֓ישׁ אֵ֬שׁ בְּחֵיק֑וֹ וּ֝בְגָדָ֗יו לֹ֣א תִשָּׂרַֽפְנָה׃
Ord for ord
Kan en mann gå på glødende kull uten at føttene hans blir svidd?nnEller kan ein mann gå på glødande kol utan at føtene hans blir svidde?
אִם־יְהַלֵּ֣ךְ אִ֭ישׁ עַל־הַגֶּחָלִ֑ים וְ֝רַגְלָ֗יו לֹ֣א תִכָּוֶֽינָה׃
Ord for ord
Slik er det med den som går inn til sin nestes hustru; ingen som rører henne, skal være uten skyld.nnSlik er det med den som går inn til kona til nesten sin; ingen som rører henne, vil vera utan skuld.
כֵּ֗ן הַ֭בָּא אֶל־אֵ֣שֶׁת רֵעֵ֑הוּ לֹ֥א יִ֝נָּקֶ֗ה כָּֽל־הַנֹּגֵ֥עַ בָּֽהּ׃
Ord for ord
Man forakter ikke tyven når han stjeler for å mette seg fordi han er sulten.nnFolk foraktar ikkje tjuven når han stel for å stilla svolten sin,
לֹא־יָב֣וּזוּ לַ֭גַּנָּב כִּ֣י יִגְנ֑וֹב לְמַלֵּ֥א נַ֝פְשׁ֗וֹ כִּ֣י יִרְעָֽב׃
Ord for ord
Men blir han oppdaget, må han betale syvfold tilbake; han må gi alt han eier i sitt hus.nnmen blir han teken, må han betala sjufaldig att, han må gje alt han eig i huset sitt.
וְ֭נִמְצָא יְשַׁלֵּ֣ם שִׁבְעָתָ֑יִם אֶת־כָּל־ה֖וֹן בֵּית֣וֹ יִתֵּֽן׃
Ord for ord
Den som begår hor med en kvinne, mangler forstand; den som gjør det, ødelegger sin egen sjel.nnDen som driv hor med ei kvinne, manglar vit; den som gjer slikt, øydelegg seg sjølv.
נֹאֵ֣ף אִשָּׁ֣ה חֲסַר־לֵ֑ב מַֽשְׁחִ֥ית נַ֝פְשׁ֗וֹ ה֣וּא יַעֲשֶֽׂנָּה׃
Ord for ord
Slag og skam skal han finne, og hans vanære skal ikke bli utslettet.nnSår og vanære skal han finna, og skamma hans blir aldri viska ut.
נֶֽגַע־וְקָל֥וֹן יִמְצָ֑א וְ֝חֶרְפָּת֗וֹ לֹ֣א תִמָּחֶֽה׃
Ord for ord
For sjalusi vekker en manns raseri, og han viser ingen nåde på hevnens dag.nnFor sjalusi er harmen til ein mann, og han viser inga nåde på hemndagen.
כִּֽי־קִנְאָ֥ה חֲמַת־גָּ֑בֶר וְלֹֽא־יַ֝חְמ֗וֹל בְּי֣וֹם נָקָֽם׃
Ord for ord
Han tar ikke imot noen løsepenge, og han lar seg ikke blidgjøre selv om du gir mange gaver.nnHan tek ikkje imot nokon løysesum, han let seg ikkje nøya same kor stor gåva er.
לֹא־יִ֭שָּׂא פְּנֵ֣י כָל־כֹּ֑פֶר וְלֹֽא־יֹ֝אבֶ֗ה כִּ֣י תַרְבֶּה־שֹֽׁ[t]חַד׃ פ
Ord for ord