MatteusKapittel 6

+ Undertekst Grunntekst ← Førre Neste →Bidra

Vis Herrens bønnFader vår - 7 bønneemner

Jesus lærte disiplene å be denne bønnen. Den har syv deler: tre om Guds ære og fire om våre behov.

Vår Far i himmelen

Difor skal de be slik: Far vår, du som er i himmelen! Lat namnet ditt helgast.

v.9

La ditt navn holdes hellig

Difor skal de be slik: Far vår, du som er i himmelen! Lat namnet ditt helgast.

v.9

La ditt rike komme

Lat riket ditt koma. Lat viljen din råda på jorda så som i himmelen.

v.10

La din vilje skje

Lat riket ditt koma. Lat viljen din råda på jorda så som i himmelen.

v.10

Gi oss vårt daglige brød

Gjev oss i dag vårt daglege brød.

v.11

Tilgi oss vår skyld

Og tilgjev oss vår skuld, slik vi òg tilgjev dei som står i skuld til oss.

v.12

Led oss ikke inn i fristelse

Og før oss ikkje ut i freisting, men frels oss frå det vonde.

v.13

Parallelle tekstar1 parallellar i dette kapitlet

Herrens bønnML

Matteus har den lengre versjonen som brukes liturgisk.

Matteus(du leser)

9Difor skal de be slik: Far vår, du som er i himmelen! Lat namnet ditt helgast.

10Lat riket ditt koma. Lat viljen din råda på jorda så som i himmelen.

11Gjev oss i dag vårt daglege brød.

12Og tilgjev oss vår skuld, slik vi òg tilgjev dei som står i skuld til oss.

13Og før oss ikkje ut i freisting, men frels oss frå det vonde.

LukasLuk 11:2-4

2Han sa til dei: «Når de bed, skal de seia: Far, lat namnet ditt bli halde heilagt. Lat riket ditt koma.

3Gjev oss kvar dag det brødet vi treng.

4Og tilgjev oss syndene våre, for vi tilgjev òg alle som står i skuld til oss. Og før oss ikkje ut i freisting.»

Pass på at de ikkje gjer rettferda dykkar for auga på folk, for å bli sett av dei. Elles får de inga løn hos Far dykkar i himmelen.

Når du gjev gåver til dei fattige, skal du ikkje blåsa i basun framfor deg, slik hyklarane gjer i synagogane og på gatene, for å bli æra av folk. Sanneleg seier eg dykk: Dei har alt fått si løn.

Men når du gjev til dei fattige, lat ikkje venstre handa di vita kva høgre handa gjer,

så gåva di kan vera i det løynde. Og Far din, som ser i det løynde, skal løna deg.

Og når de bed, skal de ikkje vera som hyklarane. For dei likar å stå og be i synagogane og på gatehjørna for å visa seg for folk. Sanneleg seier eg dykk: Dei har alt fått si løn.

Men når du bed, gå inn i kammerset ditt og lat att døra, og be til Far din som er i det løynde. Og Far din, som ser i det løynde, skal løna deg.

Når de bed, skal de ikkje ramsa opp tome ord slik som heidningane, for dei trur at dei blir bønhøyrde på grunn av dei mange orda sine.

Gjer dykk ikkje like dei! For Far dykkar veit kva de treng, før de bed han om det.

Difor skal de be slik: Far vår, du som er i himmelen! Lat namnet ditt helgast.

Lat riket ditt koma. Lat viljen din råda på jorda så som i himmelen.

Gjev oss i dag vårt daglege brød.

Og tilgjev oss vår skuld, slik vi òg tilgjev dei som står i skuld til oss.

Og før oss ikkje ut i freisting, men frels oss frå det vonde.

For om de tilgjev menneska misgjerningane deira, skal Far dykkar i himmelen òg tilgje dykk.

Men om de ikkje tilgjev menneska, skal heller ikkje Far dykkar tilgje dykk misgjerningane dykkar.

Når de fastar, skal de ikkje sjå tungsindige ut som hyklarane. For dei gjer andleta sine ukjenneleg for å visa folk at dei fastar. Sanneleg seier eg dykk: Dei har alt fått si løn.

Men når du fastar, salv hovudet ditt og vask andletet ditt,

så ikkje folk ser at du fastar, men berre Far din som er i det løynde. Og Far din, som ser i det løynde, skal løna deg.

Samla dykk ikkje skattar på jorda, der møll og rust øydelegg, og der tjuvar bryt seg inn og stel.

Men samla dykk skattar i himmelen, der verken møll eller rust øydelegg, og der tjuvar ikkje bryt seg inn og stel.

For der skatten din er, der vil òg hjartet ditt vera.

Auga er lyset for kroppen. Om auga ditt er klårt, vil heile kroppen din vera full av lys.

Men om auga ditt er sjukt, vil heile kroppen din vera i mørker. Og om lyset i deg er mørker, kor djupt er ikkje då mørkeret!

Ingen kan tena to herrar. For anten vil han hata den eine og elska den andre, eller han vil halda seg til den eine og forakta den andre. De kan ikkje tena både Gud og Mammon.

Difor seier eg dykk: Ver ikkje urolege for livet, kva de skal eta, eller for kroppen, kva de skal kle dykk med. Er ikkje livet meir enn maten, og kroppen meir enn kleda?

Sjå på fuglane under himmelen! Dei sår ikkje, dei haustar ikkje og samlar ikkje i hus, og Far dykkar i himmelen føder dei likevel. Er ikkje de mykje meir verdt enn dei?

Kven av dykk kan med all si uro leggja ei einaste alen til levetida si?

Og kvifor er de urolege for kleda? Legg merke til liljene på marka, korleis dei veks. Dei arbeider ikkje og spinn ikkje.

Men eg seier dykk: Ikkje eingong Salomo i all sin herlegdom var kledd som ei av dei.

Men når Gud kler graset på marka slik, det som står i dag og i morgon blir kasta i omnen, kor mykje meir skal han ikkje då kle dykk – de lite truande!

Ver difor ikkje urolege og sei: 'Kva skal vi eta?' eller 'Kva skal vi drikka?' eller 'Kva skal vi kle oss med?'

For alt dette søkjer heidningane etter. Far dykkar i himmelen veit at de treng alt dette.

Søk først Guds rike og hans rettferd, så skal de få alt det andre i tillegg.

Ver difor ikkje urolege for morgondagen, for morgondagen skal uroa seg for sitt. Kvar dag har nok med si eiga møde.

Oppslag

Samandrag2

Kapittel 6

Hovedtema: Jesus underviser om ekte fromhet som utøves for Gud alene, ikke for menneskers anerkjennelse.

Innhold: Kapitlet innledes med en advarsel mot å utøve fromhet for å bli sett av mennesker (v. 1). Jesus gir deretter veiledning om tre fromhetsøvelser – almisser, bønn og faste – som alle skal gjøres i det skjulte for Faderen. Fadervår presenteres som mønsterbønnen (v. 9-13). Kapitlet avsluttes med undervisning om å samle skatter i himmelen fremfor på jorden, og en formaning om ikke å bekymre seg, men søke Guds rike først.

Nøkkelord/bilder:

Hyklere (ὑποκριταί): De som utøver sin fromhet for å bli æret av mennesker, og som allerede har fått sin lønn.
I det skjulte (ἐν τῷ κρυπτῷ): Guds perspektiv – Faderen ser det som er skjult og vil lønne åpent.
Fadervår: Mønsterbønnen som lærer disiplene å be med fokus på Guds navn, rike og vilje, samt daglige behov og tilgivelse.
Mammon (μαμωνᾷ): Rikdom som en konkurrerende herre – man kan ikke tjene både Gud og penger.
Bekymring (μεριμνάω): Jesus advarer mot engstelig bekymring og peker på Guds omsorg for fugler og blomster som bevis på hans forsørgelse.

Historisk kontekst

Historisk og kulturell kontekst for Matteus 6

Hendelser og skikker

Almisser (ἐλεημοσύνη)

Almissegiving var en av de tre søylene i jødisk fromhet, sammen med bønn og faste. I det første århundrets jødiske samfunn var det vanlig å gi almisser offentlig, ofte i forbindelse med synagogegudstjenester eller ved byporten. Rabbinsk litteratur vitner om at givere noen ganger ble annonsert høyt, og det fantes «almissekasser» (קופה) i synagogene. Jesu kritikk av å «blåse i basun» (σαλπίσῃς) er trolig en hyperbolsk beskrivelse av den oppmerksomheten som ble søkt, selv om noen forskere har foreslått at det kan henspille på lyden fra mynter som falt i metallbeholdere.

Bønnepraksis

Jødisk fromhetspraksis inkluderte faste tidspunkt for bønn (morgen, ettermiddag og kveld), og mange fromme jøder stod opp for å be der de befant seg når tidspunktet kom. Å stå på gatehjørner og i synagoger var derfor ikke uvanlig. Det greske ordet ταμεῖόν (v. 6) henviser til et indre rom eller forrådskammer – ofte det eneste rommet i et enkelt hus som hadde dør og kunne lukkes.

Hedensk bønnepraksis

Kritikken av «tom frase-gjentakelse» (βατταλογέω) sikter til hedensk oppfatning om at gudene måtte overtales gjennom lange besvergelser og gjentakelser. Dette står i kontrast til den korte, tillitsfulle bønnen Jesus lærer.

Faste

Fariseerne fastet frivillig to ganger i uken (mandag og torsdag), utover de pålagte fastedagene. Praksisen med å «vanstelle ansiktet» (ἀφανίζουσιν τὰ πρόσωπα) kunne inkludere å strø aske på hodet, unnlate å vaske seg, og gå med ustelt hår. Å salve hodet og vaske ansiktet (v. 17) var derimot tegn på normal daglig hygiene og festlig anledning.

Nøkkelbegreper

Ὑποκριταί (hyklerter)

Ordet betyr opprinnelig «skuespiller» – en som bærer maske på teaterscenen. I jødisk sammenheng på Jesu tid hadde det fått betydningen av en som spiller en rolle, som viser utvendig fromhet uten indre oppriktighet. Jesus bruker det konsekvent i kapittelet om dem som utøver sin religiøsitet for menneskers blikk.

Μαμωνᾶς (Mammon)

Et arameisk låneord (ממון) som betyr rikdom eller eiendom. Ordet ble personifisert i jødisk tradisjon som en makt som konkurrerer om menneskets lojalitet. At Jesus stiller Mammon opp mot Gud som to «herrer» (κύριοι), antyder at rikdom kan bli en avgudsmakt som krever tilbedelse.

Ἐπιούσιος (daglig)

Dette adjektivet i Herrens bønn (v. 11) finnes nesten ikke andre steder i gresk litteratur og har vært gjenstand for mye diskusjon. Det kan bety «for den kommende dag», «nødvendig for eksistens», eller «overnaturlig». Kirkefedre tolket det både bokstavelig (mat for dagen) og sakramentalt (eukaristisk brød).

Ὀφειλήματα (gjeld/skyld)

I v. 12 brukes gjeldsmetaforen om synd, noe som var vanlig i arameisk. Lukas' parallell bruker «synder» (ἁμαρτίας), mens Matteus beholder den semittiske metaforen hvor synd forstås som gjeld overfor Gud.

Ὀφθαλμὸς ἁπλοῦς / πονηρός (godt/ondt øye)

«Ondt øye» (עין רעה) var et hebraisk idiom for gjerrighet, mens «godt øye» betydde gavmildhet. Dette forklarer sammenhengen med avsnittet om rikdom – det handler ikke primært om synet, men om hjertets holdning til penger og andre mennesker.

Personar1

Salomo1

Alle personar →

Viktige ord

Ingen viktige ord enno for dette kapittelet.

Tidslinje2